بقعه حضرت معصومه (س) از مهم ترین جاهای جذاب قم میباشد که پس از بقاع امام رضا (ع)، دومین جاذبه اصلی مذهبی جمهوری اسلامی ایران شناخته میگردد. مسجد قبا مشهد این مقبره محل دفن رخهای سرشناس و اساسی تاریخ جمهوری اسلامی ایران همانند پروین اعتصامی، شهید مطهری، علامه طباطبائی، آیت الله بهجت و تنی چند از شاهان صفوی و قاجار میباشد که در کنار زیارت مرقد حضرت معصومه (س) میتوانید بازدیدی از آنها داشته باشید. آدرس مسجد قبا مشهد
ضمن این، مکتب فیضیه قم که از آن بهتیتر یکیاز تاریخسازترین مدرسه های دیرین مرزو بوم حافظه میشود، دراین آستان مقدس جایدارد. رزرو مسجد قبا مشهد تزیینات بسیار دیدهنواز بقاع از کاشیکاری تا آینهکاریهای دقیق برای هر ببیندهای جالب میباشد؛ البته این تمامی قصه وجود ندارد و موزه فوقالعاده جالب آن نیز این قابلیت را به شما میدهد تا به تماشای پر ارزشترین قالی کوچکهای ابریشمی، قرآنهای خطی و غیره بنشینید. برای شناخت بیشتر با این مقبره شریفه با ما هم پا گردید. شماره تلفن مسجد قبا مشهد
شناخت با مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه (س) دومین زیارتگاه اصلی مذهبی سرزمین و از جاهای جذاب قم میباشد که در سال ۱۳۱۰ در فهرست به جا مانده ملی کشورایران قرار گرفت. حضرت معصومه (س) دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر حضرت رضا (ع) می باشند و از همین رو، این بقاع مقدس هر ساله پذیرای میلیونها زائر داخلی و فرنگی میباشد. خلال عنایت مذهبی دربین مسلمانها، این بقعه بهحیث تاریخی نیز عنایت متعددی دارااست و میاقتدار آن را از جاذبههای تاریخی اساسی قم به اکانت آورد.
مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو هتل
بقعه حضرت معصومه (س) از نصیبهای مختلفی نظیر کتابخانه، موزه، صحن، شبستان و... تشکیلشده میباشد که اکثر آنان مزین به مقرنسکاری، کاشیکاری و آینهکاری می باشند. شاید جذاب باشد که بدانید تعدادی بدن از شاهان صفوی و قاجار و مشاهیری همانند پروین اعتصامی دراین بقاع دفن گردیدهاند که بازدید از آنان خالی از لطف نخواهد بود.
از تجهیزات این بقاع مطهر میقدرت به وجود دستشویی، سپردهداری اشیای قیمتی، سرویس ها ویژه سالمندان، مهمانسرا، ماشین برقی حملونقل زائران، مغازه، اورژانس، درمانگاه، اتاق مشورت کردن، اتاق عقد، پارکینگ، رواق بچه، رواق نوجوان ها، غذای تبرکی، داروخانه و غیره اشاره نمود.
بقعه حضرت معصومهتردد زائران در مقبره حضرت معصومهزائران فرنگی مقبره حضرت معصومهگنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)
چمدان نیلپر
جذاب میباشد بدانید که میگویند زیارتطومار حضرت معصومه (س) برخلاف زیارتطومارهای بقیه امامزادگان، از طرف امام رضا (ع) بیان شده میباشد. این زیارتنامه برای نخستین دفعه با دستخط علی بن موسی الرضا (ع) در سال ۱۳۹۸ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بازآفرینی شد.
بقاع حضرت معصومه (س) کجاست؟
بقاع حضرت فاطمه معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو اقامتگاه، ویلا و آپارتمان
بقاع حضرت معصومه (س) در شهر قم قرار گرفته میباشد و یکسری ورودی داراست که عبارتاند از باب الکوثر و باب الشفا (که بهتیتر ورودیهای اساسی در میدان آستانه واقع گردیدهاند)، باب القبله، باب الجنه، باب الکرامه و باب العلم. گردشگران برای به کارگیری از اتوبوسهای برقی مختص جابهجایی زائران می توانند به باب الشفا، باب الجنه و باب الکوثر مراجعه نمایند.
نشانی مقبره حضرت معصومه (س): استان قم، شهر قم، بقعه حضرت معصومه (س) (اکران روی نقشه)
تاریخچه مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه در طی های قدیم
مقبره حضرت معصومه (س) در زمان تاریخ تغییرات متعددی را به خویش چشم و با گذر وقت گیر حجم و شکوهش اضافه گردیده تا اینکه بهصورت مدرن خویش درآمده میباشد. این جای در بالا دارنده سه بقعه و سه گنبد بود که ابعاد به فرمان روحانی طوسی نوسازی و یک بقاع و گنبد برای آن ساخته شد.
اول بنای مقبره
حضرت معصومه (س) در شهر قم دار فانی را وداع گفتند و موسی بن خزرج از بزرگان قم، گلشن بزرگی به اسم بابلان داشت که وقف وی کرد و حضرت دراین گلشن (جای فعلی بقاع مطهر) به خاک ودیعت شدند.
اجاره خودرو
بعد از وفات حضرت، سایبانی از بوریا به دست اشعریان روی مزار وی گذارده شد. ظاهرا این سایبان تا نصفه قرن سوم هجری قمری درین محل وجود داشت تا اینکه زینب (س) دختر امام جواد (ع)، بر راز تربت یک قبه برجیصورت قرار بخشید. با سپری شد فرصت و دفن برخی از زنان علوی در مجاورت این آستان، دو گنبد دیگر ساخته شد. در سال ۳۵۰ هجری قمری، قاضی قم شخصی به اسم ابوالحسن زید بن احمد بن بحر اصفهانی بود که مبادرت به بسط رمز در بقاع از جانب رودخانه کرد و متعاقبا امر ایجاد کرد در گرانقدرتری برای آن اعطا کرد.
بعدازظهر سلجوقی، تیموری و مظفریان
ابوالفضل عراقی از امیران طغرل سلجوقی در سال ۴۴۷ هجری قمری آغاز به تشکیل داد زیارتگاه و قبهای فاقد تراس و گلدسته بهمکان آن سه گنبد کرد که دارنده تزیینات آجری و کاشی بود و عمل تشکیل داد آن تا سال ۴۵۷ هجری قمری زمان برد.
رزرو هتل
این طور به لحاظ می رسد که بقعه حضرت در حمله مغولان از زخم مصون ماند؛ چراکه ساختمان عراقی تا پیمان صفویان پابرجا بود. حمدالله مستوفی به ویرانشدن قم در تاثیر این حمله اشاره کرده؛ البته صحبتی از صدمه به بقاع نکرده میباشد. بعداز آن فرمانروا محمد الجایتو به عمران شهر قم و مقبره پرداخت که گواهی آن را میاقتدار روی کاشیهای جانور با تصویر سواران مغول بر آن رویت کرد.
امیر مظفر احمد بن اسماعیل از سلسله مظفریان در سال ۶۰۵ هجری به محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، از گرانقدرترین استادهای کاشیساز آن فرصت فرمان تشکیل داد کاشیهای متنوعی را برای مرقد اعطا کرد که فعالیت ایجاد کرد آنها هشت سال طولانی شد و در غایت در سال ۶۱۳ هجری قمری شغل گذارده شدند.
صفویه
در عصر صفوی با ایجاد کرد گنبد و ضریح و اضافه کردن تزیینات کاشیکاری و همین طور پذیرایی از خادمان و زائران، شکوه و جلال آستان حضرت معصومه (س) دوچندان شد.
بلیط هواپیما فلای تودی
بنای ابوالفضل عراقی تا سال ۹۲۵ هجری قمری به قوت خویش باقی بود تا اینکه دختر پادشاه اسماعیل نخستین موسوم به سلطانبیگم، بقاع حضرت را بهصورت بنایی هشتضلعی با هشت صفه درآورد و امرکرد دیوارهای آن مزین به کاشی معرق شوند. خلال این، ایجاد کرد ایوانی با دو مناره، صحن عتیق، سه رواق، کتیبههایی با خطوط ثلث و نسخه ها نیز از سایر اقدامات او بود. برخی معتقدند الحاق این نصیبها به بقاع بوسیله «پاد شاه بیگی بیگم» دختر شخصی به اسم همادبیک یا این که عمادبیک انجام یافته میباشد.
اولین بارگاه بقاع حضرت معصومه (س) به دست پادشاه طهماسب نخستین صفوی به این شرکت اضافه شد
پاد شاه اسماعیل اولیه نیز خلال تشکیل داد حیاط نصیب شمالی (حیاط طلا و جواهرات)، اساس صحن کهنه را نهاد بنیان. فرمانروا طهماسب صفوی در سال ۹۶۵ هجری، ضریحی آجری مزین به کتیبههای معرق و کاشیهای هفت رنگ در چهار طرف مرقد تشکیل داد که بهبرهان وجود منافذی در نزدیکی آن، زائران علاوه بر تماشای مرقد میتوانستند نذورات خویش را در بارگاه بیندازند. براین اساس، اولین بارگاه بقعه حضرت معصومه (س) به دست فرمانروا طهماسب اولیه صفوی به این موسسه اضافه شد. وی همینطور تراس جنوب مکتب فیضیه را ایجاد کرد که به صحن کهنه متصل میباشد.
اجاره خودرو
سلطان صفی در سال ۱۰۷۷ صحن زنانه را در سمت جنوبی آستانه تاسیس کرد که با اسم مسجد طباطبایی شناخته می شود. این صحن دارنده شیوه مخصوصی به بقاع سلطان عباس، فرمانروا سلیمان و سلطان شاه حسین بود.
در نقطه پايان دوران صفویان و پیرو حمله افغانها به کشور ایران، اشرف افغان کلیه اثرها پر ارزش و زر و زیورهای این بقاع و حتی طلاهای صندوق مرقد فرمان روا عباس را به یغما پیروزی.
قاجار
عکس سابق بقعه حضرت معصومه
بعد از عصر صفوی، بازسازی و تشکیل داد قابلتوجهی در مقبره واقعه نیفتاد تا اینکه سلطنت به دست پادشاهان قاجار رسید. فتحعلی فرمان روا در سال ۱۲۱۸ هجری قمری امر ایجاد کرد گنبدی با دوازده هزار آجر طلااندود را صادر کرد.
کرایه خودرو رنت کنیم
فتحعلی فرمانروا در سال ۱۲۳۰ هجری قمری نیز درخواست کرد که بارگاه بقعه نقرهپوش گردد که بهادله فرسودگی در گذر مجال، بارگاه نقره جدیدی در سال ۱۲۸۰ هجری قمری بهمکان آن نصب شد. دیدنی میباشد بدانید کهاین بارگاه بارها نوسازی شد و تا سالهای متمادی گزینه استعمال بود تا اینکه در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی، ضریحی از نقره با ظرایف هنری ویژه بهمکان آن نهاده شد. از سایر اقدامات فتحعلی پاد شاه قاجار این بود که کف مقبره را با سنگ مرمر پوشاند، گلدستههای مقبره را طلاکاری کرد، دری گران بها از محصول طلا و جواهرات بهمکان در چوبی بقاع نصب کرد، تزیینات بسیار هنرمندانهای در سقف پایین گنبد ایفا بخشید و آینهکاریهای دیوارهای بقاع را آغاز کرد که تا سالها آنگاه و زمان محمد پادشاه قاجار ادامه یافت.
در طول ناصرالدین سلطان خلال بازسازی گلدستههای طلا و جواهرات و کاشیکاریهای باارزش روی آنان، دو رواق دیگر در بقعه ساخته شد.
عکسی کهن از سالهای بدور بقعه حضرت معصومه
اساس صحن تازه (تبارک) در انتها قرن ۱۳ هجری قمری به دست آقا ابراهیم امین السلطان ریخته شد که پسرش بهتیتر صدراعظم کشور ایران در طول سلطنت ناصرالدین پادشاه، شغل ایجاد کرد آن را افزود تا اینکه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری تمام شد.
آرامگاه حضرت در سال ۱۳۰۱ هجری خورشیدی برای نخسین بار مجهز به لامپ برق شد و موتور برق کاخ سلطنتی با ثبت مجلس بهاین آرامگاه واگذار شد.
بعد از موفقیت انقلاب اسلامی
صحن بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
بعد از برد انقلاب اسلامی اقدامات بسطای و مرمتی متعددی دراین مقبره اجرا گرفت؛ همینطور برای رفاه حالا زائران، تجهیزات مختلفی در حیث دریافت شد. فعلا، تولیت این بقاع، مسئولیت محافظت و بازرسی به آن را بر ذمه داراست و همگی کارها گسترش بقعه بوسیله این تولیت شکل میگیرد. بهتیتر نمونه، تخریب ظواهر گنبد، فرسایش دور از شوخی و پیدایش اعوجاج در برخی سطح ها سبب ساز شد که تولیت آستانه مقدس در سال ۱۳۸۰، طرح بده بستان آجرهای طلایی گنبد بقعه مطهر را کلید بزند و براین اساس، گنبد نو در سال ۱۳۸۴ به پردهبرداری رسید. در سال ۱۳۷۷ نیز مرقد مطهر با صورت نو کاشی و سنگ، مرمت و دیوارههای داخلی آن مزین به سنگ مرمر سبز شد.
انگیزه هجرت حضرت فاطمه معصومه (س) به قم
رواق مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
صحیح 1 سال بعد از هجرت حضرت رضا (ع) به شهر مرو، حضرت فاطمه معصومه (س) همدم تنی چند از برادران و محارم خویش در سال ۲۰۱ هجری قمری راهی دیدار برادرش، امام رضا (ع) می گردد. طبق بخش اعظمی از احادیث، انگیزه هجرت حضرت معصومه (س) به جمهوری اسلامی ایران برای ملاقات با برادرشان بوده میباشد؛ چراکه بعد از شهید شدن بابا بزرگوارشان، عشق و علاقه خاصی به امام رضا (ع) داشتند و از محضر علمی و معنوی وی سود میبردند. ضمن این، شرایط بهتر امام رضا (ع) در دستگاه خلافت مأمون، زمان تبلیغ تشیع را به فرزندان نبی (ص) و سادات میاعطا کرد.
آنها در حین رویه به ساوه میرسند و ازآنجاکه اهل یک محل این شهر در آن مجال از معارضان اهل بیت بودند، نبردی در میان ماموران حکومتى و ملازمان حضرت درمیگیرد که سبب ساز به کشتهشدن جمعاى از ملازمان میشود. بعد از این داستان حضرت معصومه (س) به طرف قم راه و روش می افتند که با استقبال بزرگان و عموم قم مواجه میگردند. به دنبال، حضرت به خانه شخصى موسى بن خزرج میرود. وی تنها ۱۷ روز در قم حضور داشتند و در سن ۲۸ سالگی در تاثیر بیماری دار فانی را وداع می گویند. پس از وفات، حضرت را در گلشن بابلان قم دفن مینمایند.
نصیب های گوناگون مقبره حضرت معصومه (س)
نقشه قسمت های متفاوت بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: وبسایت بقاع حضرت معصومه (س)
بقاع حضرت فاطمه معصومه (س)، بقاعای به ارتفاع و پهنا ۲٫۹۵ و ۱٫۲۰ متر و طول ۱٫۲۰ متر دارااست که با کاشیهای زرفام باارزش پوشانده گردیده میباشد. دورتادور مرقد نیز دیواری مزین به کاشی معرق دیده میشود که در حال حاضر بارگاه مشبکی از محصول نقره آن را اشراف نموده است و قدمتش به سال ۹۵۰ هجری قمری برمیشود. این آستان مقدس، نصیبهای مختلفی دارااست که پیرو به آن ها میپردازیم.
رواق ها
رواق به محدودههای در حدود بارگاه مطهر گفته می گردد که دربرگیرنده ۶ رواق با گنبدی خردخیس از گنبد مهم بقعه میشود. سه رواق در زمان صفوی، دو رواق در قول قاجار و یک رواق در بعدازظهر معاصر تشکیل شدهاند و مزین به گونه های هنرهای بدیع اسلامی و کتیبههای ارزشمند از خوشنویسان پر اسم و رسم میباشند.
زائری در ورودی بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رواق غربی: این رواق در سال ۱۲۳۶ هجری قمری به وسیله محمد تقی میرزا حسام السلطنه از فرزندان فتحعلی پاد شاه ساخته شد تا جایگزین مهمانسرایی گردد که بهدست فرمانروا طهماسب تاسیس گردیده بود. رواق غربی دارنده سه نصیب میباشد.
رواق شرقی (رواق آینه): رواق آینه همدم با حیاط آینه به امر علی اصغر خان اتابک در سال ۱۱۳۰ هجری قمری ساخته شد. این رواق ۲۳ متری دارنده پنج متر طول و ۳٫۵ متر پهنا میباشد.
رواق و گنبد فرمانروا عباس دوم: پاد شاه سلیمان در سال ۱۰۷۷ هجری قمری فرمان تشکیل داد این رواق را روی حرم پادشاه عباس بخشید که گنبدی با ۱۶ ضلع منظم دارااست. کتیبهای مزین به سوره آدینه به خط محمدرضا امامی زینتنصیب این محل شدهاست.
رواق سلطان صفی (مقبره زنانه): این رواق که در سال ۱۰۵۲ هجری قمری به فرمان فرمان روا عباس ساخته شد، گنبدی با دو پوشش دارااست و آرامگاه پاد شاه صفی را در خویش مکان داده میباشد. کتیبه نفیسی از روایات به خط محمدرضا امامی درین رواق وجود دارااست.
رواق و گنبد پادشاه سلیمان: آرامگاه فرمانروا پاد شاه حسین و فرمان روا سلیمان صفوی دراین رواق قرار اعطا کرد که در سال ۱۱۰۷ هجری قمری به دست فرمان روا حسین ساخته شد. کتیبهای از سوره حشر به خط خطیب قمی درین رواق مشاهده میشود.
رواق و گنبد طباطبایی: رواق نام برده با کارایی حاج آقا محمد طباطبایی در مسافت سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری بهصورت مثلث ایجاد شده است.
صحن ها
صحن عتیق (صحن قدیم یا این که صحن امام هادی (ع))
در ورودی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
سلطانبیگم صفوی در سال ۹۲۵ هجری قمری برای نخسین بار صحنی مربع با سه حیاط در بقاع مطهر تاسیس کرد. این صحن که تا زمانه فتحعلی پاد شاه وجود داشت، از نگاه ظاهری دستخوش تغییراتی شد و بهصورت هشتضلعی نامنظم درآمد. درپی تعداد حیاطهای صحن عتیق ارتقا یافت و امروزه دارنده هفت حیاط میباشد که سه تراس در شمال صحن و چهار تراس در جنوب آن قراردارد.
صحن بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبیکی از صحن های بقعه حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه در روزهای محرم
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، عکاس: محمود بابایی
شاید نام حیاط طلا و جواهرات را شنیده باشید که بهتیتر مشهورترین حیاط صحن عتیق در طول فتحعلی پاد شاه طلاکاری شد. این تراس، ورودی صحن به نوحه مطهره میباشد. ضمن این، تراسهای این صحن مزین به اشکال تزیینات هنر اسلامی از مقرنسکاری، آینهکاری و گچبری تا کتیبههای ارزشمند میباشند.
صحن نو (صحن امام رضا (ع) یا این که صحن اتابکی)
دیوار کاشیکاری با درهای چوبی در صحن اتابکی بقعه حضرت معصومه
صحن تازه در دورانفرصت هشت سال از ۱۲۹۵ تا ۱۳۰۳ هجری قمری ساخته شد و اثری از میرزا علی اصغر خان اتابک میباشد. این صحن با صورت چندضلعی نامنظمش، هفت تراس داراست که حیاط آینه از همگی شناختهگردیدهخیس میباشد؛ ایوانی که از شاهکارهای معماری معلم حسن معمار قمی محسوب میشود. در حیاطهای صحن تازه نیز میتوانید شاهد گونه های تزیینات کاشیکاری، مقرنسکاری و غیره و کتیبههای ارزشمند کوفی و نسخه ها و ثلث باشید.
صحن مالک الزمان
صحن صاحب و مالک الزمان در مساحتی حدود هشت هزار متر مربع منقوش به کتیبههای قرآنی میباشد. این صحن، چهار ورودی داراست که عبارتاند از ورودی شرقی (شبستان امام خمینی (ره)، ورودی شمالی (بست مسجد اعظم)، ورودی غربی (پل آهنچی) و ورودی جنوبی (خیابان تازه الاحداث). کتیبههای قرآنی از متاع سیمان سپید و خشت در دیوارههای دور و اطراف این صحن مشاهده می شود که به خطوط بنایی و کوفی مزین گردیدهاند.
صحن نبی اعظم (ص) و صحن حضرت جوادالائمه (ع) از صحنهای نو بقاع حضرت معصومه (س) میباشند.
بارگاه
بارگاه بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
پادشاه طهماسب اولیه، اول بارگاه مرقد مطهر را در سال ۹۶۵ هجری قمری ایجاد کرد که بعد ها این بارگاه آجری هم اندازه ۴٫۸۰ متر ارتفاع، ۴٫۴۰ متر پهنا و دو متر طول بود. او ابعاد ضریحی از فولاد سپید و روشن در حوالی بارگاه گذشته نصب کرد که در روزگار پادشاه عباس نخستین بارگاه دیگری جایگزین آن شد.
دری چوبی در شمال بارگاه برای ورود به مرقد وجود داشت که در سال ۱۲۱۳ هجری قمری به فرمان فتحعلی فرمانروا دری باارزش از طلا جواهرات بهمکان آن ساخته و نصب شد. فتحعلیسلطان در سال ۱۲۴۵ هجری قمری امر کرد کهاین بارگاه با شیتهایی از نقره پوشانده خواهد شد و روی شالودهای به طول ۳۰ سانتیمتر از سنگ مرمر قرار بگیرد. در طول فتحعلیفرمانروا، این بارگاه دو توشه بهانگیزه فرسودگی بازسازی شد تا اینکه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی، طول آن ارتقا یافت و شکلش تغییر و تحول کرد.
قبر بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
یه خرده دقیقکاری در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی روی بارگاه اعمال شد و در سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی اصلاحاتی روی بارگاه شکل گرفت. بارگاه کنونی از نقره ۱۰۰ درصد خالص میباشد که از خزانه مرکزی جمهوری اسلامی خریداری شد و بارگاه دیرین در قبال نقرههای خریداریگردیده در چنگ بانکداری قرار گرفت. این بارگاه تزیینات خودکارزنی و فلزکاری بسیار زیبایی دارااست که فعالیت دست استادکاران و هنرمندان اصفهانی میباشد.
گلدسته ها
گنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
درمجموع ۶ گلدسته در آستان حضرت معصومه (س) وجود دارااست.
گلدسته های اتابکی
گلدستههای اتابکی همان گونه که از نامشان پیدا میباشد در صحن اتابکی قرار داراهستند و به کارایی علی اصغر خان اتابک در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در طرفین تراس آینه در صحن تازه ساخته شدند. طول این گلدستهها از سطح بام متساوی ۱۸ متر و از کف صحن حدود ۴۲٫۸۰ متر میباشد. کاشیهای هشتضلعی روی این گلدستهها عرضاندام مینمایند و روی چهار ضلع آن اسامی خوشیمن «الله»، «محمد» و «علی» مندرج میباشد.
گلدسته های مهم بقعه
گنبد و گلدسته های مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
تراس طلا و جواهرات در صحن عتیق قراردارد و گلدستههای کاشیکاری در دو طرف آن مشهود است که بلندی آنها از سطح بام به ۴۰٫۱۷ متر میرسند. دیدنی اینکه فتحعلی سلطان این گلدستهها را در سال ۱۲۱۸ هجری قمری طلاکاری کرد که بوسیله حسین خان شاهسوند در عهد و پیمان ناصرالدین فرمان روا در سال ۱۲۸۶ هجری قمری گزینه تجدید بنا و کاشیکاری قرار گرفتند. سطح این گلدستهها در سال ۱۲۹۹ هجری قمری به آجرهای زرین مزین شد.
گلدسته های کوتاه
گلدستههای کوتاه که از آنان برای اذان بیان کردن استعمال می شود، در نصیب درونی صحن تازه قرار دارا هستند. این گلدستهها که طولشان از کف صحن به ۵۰٫۱۳ متر می رسد، بهصورت هشت ضلعی منظم درست شدهاند.
مرقد مطهر
مرقد بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
آرامگاه حضرت معصومه (س) در باطن مسجد بالاسر بنا شده در صحن عتیق جای دارد. زیباترین و سابقترین کاشیکاریهای بقعه را می توانید در بخش مرقد ملاحظه کنید که در سال ۶۰۵ هجری قمری در قول مظفریان بهدست محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، تعالیترین کاشیساز آن زمانه ساخته شد. تشکیل داد کاشیها هشت سال به طول انجامید تا اینکه در سال ۶۳۰ هجری قمری فراهم و نصب شدند. این کاشیهای جذاب هنوز وجود داراهستند و از گران بهاترین اثرها مو جود در بقاع مطهر به اکانت می آیند.
گنبد اساسی مقبره حضرت معصومه (س)
گنبد مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
طبق احادیث تاریخی، اولی گنبد مقبره، یک سایبان حصیری بود که موسی بن خزرج روی آرامگاه وی گذاشت. این طور به لحاظ میرسد که حضرت زینب (س) از دختران امام جواد (ع) در سال ۲۵۶ هجری قمری، اولین گنبد را درین محل سازه کرد. درپی وزیر طغرل عظیم در عصر سلجوقیان، گنبد بلندی مزین به کاشیهای رنگی روی این آرامگاه مقدس ایجاد کرد. همسر فرمانروا اسماعیل صفوی امر میدهد آن را به کاشیهای معرقکاری مزین نمایند و تراس بزرگی با دو مناره در طرفین آن سازه نمایند که تراس طلای مدرن میباشد. در عصر سلطنت فتحعلی پادشاه، روی این گنبد با آجرهای طلایی پوشانده میگردد که تا سال ۱۳۷۹ هجری خورشیدی همچنان وجود داشت و تعمیرات اصلی روی آن شکل گرفت. گنبد تازه بقعه حضرت معصومه (س) با هزینه مرمت به مبلغ ۲٫۵ میلیارد تومان به دست آیتالله بهجت در سال ۱۳۸۴ به افتتاح رسید.
مساجد بقعه حضرت معصومه (س)
مسجد اعظم
مسجد اعظم بقاع حضرت معصومه
عکاس: Javad2493
مسجد اعظم قم که از آن بهتیتر مسجد آیتالله بروجردی نیز حافظه میگردد، در سال ۱۳۳۷ هجری خورشیدی به کارایی سید حسین طباطبایی بروجردی صحیح در کنار آرامگاه حضرت ساخته شد. مسجد اعظم در بالا بهشکل به طور کامل غیر وابسته ساخته شد؛ البته با توسعه و گسترش بقعه حضرت معصومه (س)، در محوطه مقبره مکان گرفت. این مسجد، گنبد آبی زیبایی داراست که با طول حدود ۲۴ متر، در راستای گنبد طلایی حضرت جایدارد. حسین لرزاده، معمار این بنای سه ایوانی میباشد که امروزه از مرکزها درس دادن حوزه علمیه قم به شمار میرود. کتابخانهای در ضلع غربی مسجد وجود دارااست که اینک بهحیث ورژنهای خطی از معتبرترین کتابخانههای کشورایران میباشد و بیشتراز ۱۰۰ هزار کتاب چاپی و هفت هزار کتاب ها خطی داراست.
مسجد بالاسر
مسجد بالاسر در صحن عتیق در غرب بارگاه مطهر جای دارد و کهنترین و زیباترین نصیب مقبره به شمار میرود. ظاهرا ازآنجاکه در پیمان صفوی در بالای راز حضرت معصومه (ع) سازه گردیده است، به آن مسجد بالاسر می گویند که در طول صفویه بهتیتر مهمانسرا به کارگیری می شد. با روی کارآمدن پادشاهان قاجار، مسجد دستخوش تغییرات متعددی شد. این مسجد یكی از مكانهای پرفضیلت برای نیایش و عبادت به حساب می آید و در قصههای متعددی به آن پیشنهاد شدهاست. روحانیان دارای شهرت شیعه به عنوان مثال آیتالله محمد تقی بهجت، آیتالله محمد حسین طباطبایی، آیتالله سید محمد رضا گلپایگانی، آیتالله هاشم آملی، مدرس مرتضی مطهری و... دراین مسجد دفن گردیدهاند.
مسجد طباطبایی
مسجد طباطبایی بقاع حضرت معصومه
مسجد طباطبایی بهمکان صحن زنانه در جنوب مدیحه مطهره سازه شد که فعالیت ایجاد کرد آن از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری به طول انجامید و حجه الاسلام حاج آقا محمد طباطبایی بانی این مسجد و گنبد مرتفع آن بود.
مسجد شهید مطهری
مسجد شهید مطهری که بهمکان موزه دیرین تاسیس شد؛ برای برگزاری اکثر مراسم مذهبی بقاع به فعالیت میرود.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)
موزه بقاع حضرت معصومه
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) از سابقترین موزههای کشورایران میباشد که عمر آن به سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی می رسد. تا قبل از تشکیل داد این موزه، اثر ها تاریخی و هنری بهشکل دور از هم در کنارهوکنار بقعه جمع شده بود. این موزه که از جاهای جالب قم به شمار میرود، تا سال ۱۳۵۳ به شغل خویش افزود و تا اوایل دهه ۶۰ تعطیل بود. موزه ذکر شده در سال ۱۳۶۱ به ساختمان فعلی در کنار مکتب فیضیه جابجایی یافت و ساختمان نو آن در صدر صرفا ۵۰۰ متر مربع مساحت داشت تا اینکه بعد ها حجم آن به بیشتراز ۱۲۰۰ متر مربع رسید.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)، تیم اثرها با ارزشی از پادشاهان، عاشقان کریمه اهل بیت و اثر ها اهدایی عشق و علاقهمندان به نگهداری ميراث هنری و تاريخی را به اکران می گذارد و مشتمل بر قسمتهای مختلفی نظیر پارچهبافی، نگارگری، فلزکاری، حجاری و سنگهای قیمتی، خاتمکاری، قرآنهاى خطى، تابلوهای خط و تذهیب، شیشهگری و... میباشد.
مکتب فیضیه قم
مکتب فیضیه
عکاس: ناشناس
مکتب فیضیه که در فهرست ارثیه ملی کشور ایران به تصویب رسیده میباشد، در جنب میدان آستانه و کنار مقبره جایدارد. این جای که از مدرسه ها دارای شهرت حوزه علمیه قم به شمار میرود، در طی فتحعلی پاد شاه در حدفاصل سالهای ۱۲۱۳ و ۱۲۱۴ هجری قمری سازه شد؛ هرچند که تراس جنوبی آن منسوب به پادشاه طهماسب صفوی میباشد. دراین فرصت مکتب به صحن عتیق بقعه متصل عدم وجود و طبق نقشههای جهانگردانی مانند شاردن، یک گذر در بین آن ها وجود داشت.
این مکتب چهار ایوانی و دو طبقه درمجموع ۸۰ حجره دارااست که عمر حجرههای طبقه ذیل آن به بعدازظهر قاجار و حجرههای بالایی به حدود قرن ۱۴ هجری قمری برمیخواهد شد. کاشیکاریهای معرق حیاط جنوبی که از یادگاریهای بعد از ظهر صفوی میباشند، از دیدنیترین و مهمترین قسمت مکتب فیضیه به اکانت می آیند. مداقه این مکتب تنها به بُعد فقهی و آموزشی آن محصور نمیشود و نقش پررنگی در تاریخ سیاسی معاصر جمهوری اسلامی ایران داشته میباشد.
این طور به لحاظ می رسد که نتیجه کاشانی داماد ملا صدرای شیرازی و از علمای عصر صفویه، دراین مکتب درس دادن یا این که اقامت همیشگی داشته میباشد؛ به همین عامل، این محل به مکتب نتیجه مشهور شد.
مکتب فیضیه از دهه ۴۰ هجری خورشیدی به محلی برای پیکار علیه نظام شاهنشاهی تبدیل شد و بهخیال مخالفت با اینگونه نظامی، آوازه متعددی پیدا کرد. با اینکه عمر مکتب فیضیه به قرن ها قبلی برمیشود؛ رونق دوباره آن مدیون عزیمت آیت الله روحانی عبدالکریم حائری (ره) به قم بود که جانی نو در کالبد آن دمید.
کتابخانه مقبره حضرت معصومه (س)
کتابخانه مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری تسنیم (عکاس: حسین شاهبداغی)
کتابخانه آستانه فاطمه معصومه (س) به تلاش سید ابوالفضل، تولیت این آستان، در سال ۱۳۳۱ هجری خورشیدی احداث شد. وی همینطور ۱۵۰۰ جلد کتاب بدین کتابخانه اهدا کرد. به گذر زمان فرصت متولیان بقاع، کتابهای بیشتری را به این موسسه افزودند. اکنون این کتابخانه در صحن نبی اعظم (ص) قرار گرفته میباشد و تعداد متعددی کتاب چاپی، سنگی، خطی، چاپ سربی و... را در چنگ دارااست که از کتابخانههای تعالی همگانی کشور ایران به حساب می آید. کتابخانه ذکر شده با ۱۲ هزار متر زیربنا، دارنده چهار طبقه میباشد که مشتمل بر چهار سالن جداازهم برای آقایان و چهار سالن برای بانوان می گردد.
معماری و تزیینات بقاع حضرت معصومه (س)
تزیینات مقبره حضرت معصومه
معماری و کتیبههای مقبره حضرت معصومه (س) مثالای بینظیر از هنر و فرهنگ و تمدن اسلامی میباشد؛ بهطوری که متنوعترین و هنرمندانهترین هنر اسلامی با قدمتی بیش تر از ۱۰۰۰ سال را در خویش مکان داده و به خوی فضایی معنوی منتهی شدهاست. با اعتنا به عمر زیاد بقعه مطهر، مدلهای گوناگون معماری اسلامی در آن مشاهده می شود که مشهودترین آنها، مدل اصفهانی میباشد. از خصوصیتهای این مدل در بقاع میاقتدار به مقرنسکاری، دقت به هم جواری، کاشیکاری، آینهکاری، مناره و کتیبهنگاری اشاره نمود.
معماری اسلامی و ارزشی را میقدرت در هرجا بقعه مثلا گنبد آن روءیت کرد که بهشکل کلاهخویش میباشد؛ چراکه طبق ترسیم پیشین این کلاه را برای احترام بر رمز بزرگان میگذاشتند. گلدستههای بقعه نیز برای استحکام حیاط، بلند ساخته گردیدهاست و به دستانی بلندشده رو به عرش تشابه داراست. خلال این، گلدستههای خرد دور و اطراف گنبد و صحنهای گوناگون به نماد نگهبانان بقعه می باشند.
آینه کاری بقاع حضرت معصومه
عکاس: ناشناس
صحن بقعه مطهر (س) به وسیله میرزا علی خان اتابک در حین ناصرالدین فرمان روا مخلوطبندی گردیده که با گذر مجال مزین به کاشیکاری و آینهکاری شدهاست. نقوش و آرایههای معماری بقعه بهاندازهای خوشگل میباشند که نگاه هر بینندهای را به خویش جذب مینمایند.
اشخاص مدفون در مقبره حضرت معصومه (س)
رواق بقعه حضرت معصومه
مدفن اشخاص متعددی از امامزادگان تا علمای شیعه و شخصیتهای پررنگ و مشاهیر در مقبره مطهر حضرت معصومه (س) جایدارد. پنج بدن از ملازمان حضرت معصومه (س) در مهاجرت به قم در ذیل گنبد اساسی بقاع به خاک ودیعت گردیدهاند که میمونه از نوادگان امام جواد (ع)، ام محمد از نوادگان امام سجاد (ع)، ام حبیب و ام اسحاق به عنوان مثال آنها می باشند.
علمای شیعه
علمای شیعه تیم دیگری از اشخاص مدفون در مجاورت بقعه کریمه اهل بیت (ع) به اکانت میایند که مشهورترین قبر وابسته به مزار آیت الله بروجردی میباشد. سنگ قبر این شخصیت پر رنگ در راهروی مسجد اعظم و ذیل گنبد زیبایی جایدارد. مقابل آن در مسجد بالاسر مقبره می توانید به زیارت مزار معلم شهید مطهری، آیت الله بهاءالدینی، علامه طباطبایی، آیت الله بهجت و... بروید که بهغیر از دو یا این که سه ساعت پس از نماز ظهر که برای بازدید خانمها در حیث گرفته گردیده، در سایر ساعت روز صرفا برای ورود آقایان گشوده میباشد.
درصورتی که به صحن اتابک بروید، سنگ قبر مرتفع قطبالدین راوندی را خواهید روءیت کرد که از علمای شیعی قرن ششم بوده میباشد. در حجرههای این صحن نیز سنگ قبر اشخاص مشهوری همانند شهید پزشک مفتح دیده می شود. در یک کدام از حجرههای آنطرف ایوان، مزار روضه خوان فضل و ادب الله نوری با سنگ قبری بلندمرتبه جای دارد.
مشاهیر
برخی از مشاهیر جمهوری اسلامی ایران نیز در بقعه حضرت معصومه (س) مدفون میباشند که از آن پاراگراف میقدرت به مزار پروین اعتصامی و یوسف اعتصامی، بابا وی اشاره نمود. از آنجا که این حجره فرش گردیده است، اشخاص برای بازرسی کتاب هم از این محل به کارگیری مینمایند.
علی اصغر اتابک، صدراعظم کشور ایران در بعد از ظهر ناصرالدین پاد شاه و مظفرالدین سلطان نیز به عنوان مثال فیسهای سرشناس بقاع مقدس میباشد که در صحن اتابک جایدارد.
پادشاهان
پاد شاه عباس دوم، پاد شاه صفی یکم، فرمانروا سلیمان یکم و سلطان فرمانروا حسین یکم، چهار فرمانروا صفوی مدفون در مقبره مقدس میباشند.
دو سلطان قاجار به اسمهای فتحعلی فرمان روا قاجار و محمد فرمان روا قاجار نیز دراین محل دفن گردیدهاند. مزار تنی چند از شاهزادگان قاجار نیز در مسجد فرمان روا در بقاع جایدارد.
این قبرها به طور کامل در سال ۱۳۶۳ خورشیدی به امر درستگو خلخالی تخریب شد و فعلا سنگ قبر آنان در موزه آستان مقدس حفظ می گردد.
مدفن مهد علیا (مامان ناصرالدین پاد شاه قاجار)، منوچهر معتمدالدوله (حکمران اصفهان)، قهرمان میرزا (فرزند عباس میرزا) و میرزا حسن مستوفی الممالک آشتیانی نیز در بقاع حضرت معصومه (س) میباشد.
عکس های بقاع حضرت معصومه (س)
حضور زائران در مقبره حضرت معصومهاقامه نماز در بقاع حضرت معصومهشبستان امام خمینی (ره) در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومهحجره ای در مقبره حضرت معصومهتزیینات بقعه حضرت معصومهحضور زائران در بقعه حضرت معصومهآینه کاری های بقعه حضرت معصومهعزاداری در بقاع حضرت معصومهنماز جماعت در بقعه حضرت معصومهورودی بقعه حضرت معصومهتردد زائران در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه پشت بام بقاع حضرت معصومهنمای هوایی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، تارنما خبرها حوزه، عکاس: حسین کریمی، امیر پاشایی
جاهای جذاب دور و اطراف مقبره حضرت معصومه (س)
مجتمع مهر و ماه قم
مجتمع مهر و ماه قم: این موسسه در اطراف شهر قم قراردارد و بهخیال داشتن دکانهای مارک، فضایی آهسته و دلنشین، توالت پاک و مجهز و... مکانی ایدئال برای خرید سوغات و استراحت میباشد. ضمن این، در صورتیکه در زمان مهاجرت گرسنه شدید، می توانید از فودکورت و رستورانهای این مجتمع به کارگیری فرمایید. نمازخانه، اتاق پیرایش بانوان، صندلی ماساژ، خزانه ملت و خودپرداز، اتاق نوباوه، اتاق سیگار و سوپرمارکت مثلا تجهیزات این محل به شمار میرود.
دریاچه نمک آبگینه پاد شاه: سطح صیقلی این دریاچه از خصوصیتهای منحصر آن میباشد که خیرفقط مبحثای خوب برای عکاسی و تصویب تصاویر معدودنظیر محسوب میشود؛ بلکه بهتیتر والاترین آینه طبیعی جمهوری اسلامی ایران شناخته میگردد و میقدرت منعکس شدن تصویر اسمان در زمین را شاهد بود. این جاذبه طبیعی در کنار بزرگراه طهران-قم جایدارد که در صورتی مستقر طهران باشید، به احتمال زیاد بارها از کنار آن عبور کردهاید. اوایل بهار و میانه فصل پاییز، شایسته ترین فرصت برای بازدید از این دریاچه خوشگل میباشد.
منزل یزدان حمایت قم: این منزل تاریخی با معماری اهل ایران و چهار فصلش به اواخر زمانه قاجار و اوایل پهلوی وابستگی دارااست. منزل یزدان حفاظت که در سال ۱۳۸۲ در فهرست اثر ها ملی به تصویب رسید، پیشخیس بهتیتر موزه صنعت های دستی کار میکرد که با واگذاری به قسمت سری در حال حاضر یک رستوران و چایخانه سنتی میباشد.
ضمن این، مکتب فیضیه قم که از آن بهتیتر یکیاز تاریخسازترین مدرسه های دیرین مرزو بوم حافظه میشود، دراین آستان مقدس جایدارد. رزرو مسجد قبا مشهد تزیینات بسیار دیدهنواز بقاع از کاشیکاری تا آینهکاریهای دقیق برای هر ببیندهای جالب میباشد؛ البته این تمامی قصه وجود ندارد و موزه فوقالعاده جالب آن نیز این قابلیت را به شما میدهد تا به تماشای پر ارزشترین قالی کوچکهای ابریشمی، قرآنهای خطی و غیره بنشینید. برای شناخت بیشتر با این مقبره شریفه با ما هم پا گردید. شماره تلفن مسجد قبا مشهد
شناخت با مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه (س) دومین زیارتگاه اصلی مذهبی سرزمین و از جاهای جذاب قم میباشد که در سال ۱۳۱۰ در فهرست به جا مانده ملی کشورایران قرار گرفت. حضرت معصومه (س) دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر حضرت رضا (ع) می باشند و از همین رو، این بقاع مقدس هر ساله پذیرای میلیونها زائر داخلی و فرنگی میباشد. خلال عنایت مذهبی دربین مسلمانها، این بقعه بهحیث تاریخی نیز عنایت متعددی دارااست و میاقتدار آن را از جاذبههای تاریخی اساسی قم به اکانت آورد.
مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو هتل
بقعه حضرت معصومه (س) از نصیبهای مختلفی نظیر کتابخانه، موزه، صحن، شبستان و... تشکیلشده میباشد که اکثر آنان مزین به مقرنسکاری، کاشیکاری و آینهکاری می باشند. شاید جذاب باشد که بدانید تعدادی بدن از شاهان صفوی و قاجار و مشاهیری همانند پروین اعتصامی دراین بقاع دفن گردیدهاند که بازدید از آنان خالی از لطف نخواهد بود.
از تجهیزات این بقاع مطهر میقدرت به وجود دستشویی، سپردهداری اشیای قیمتی، سرویس ها ویژه سالمندان، مهمانسرا، ماشین برقی حملونقل زائران، مغازه، اورژانس، درمانگاه، اتاق مشورت کردن، اتاق عقد، پارکینگ، رواق بچه، رواق نوجوان ها، غذای تبرکی، داروخانه و غیره اشاره نمود.
بقعه حضرت معصومهتردد زائران در مقبره حضرت معصومهزائران فرنگی مقبره حضرت معصومهگنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)
چمدان نیلپر
جذاب میباشد بدانید که میگویند زیارتطومار حضرت معصومه (س) برخلاف زیارتطومارهای بقیه امامزادگان، از طرف امام رضا (ع) بیان شده میباشد. این زیارتنامه برای نخستین دفعه با دستخط علی بن موسی الرضا (ع) در سال ۱۳۹۸ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بازآفرینی شد.
بقاع حضرت معصومه (س) کجاست؟
بقاع حضرت فاطمه معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو اقامتگاه، ویلا و آپارتمان
بقاع حضرت معصومه (س) در شهر قم قرار گرفته میباشد و یکسری ورودی داراست که عبارتاند از باب الکوثر و باب الشفا (که بهتیتر ورودیهای اساسی در میدان آستانه واقع گردیدهاند)، باب القبله، باب الجنه، باب الکرامه و باب العلم. گردشگران برای به کارگیری از اتوبوسهای برقی مختص جابهجایی زائران می توانند به باب الشفا، باب الجنه و باب الکوثر مراجعه نمایند.
نشانی مقبره حضرت معصومه (س): استان قم، شهر قم، بقعه حضرت معصومه (س) (اکران روی نقشه)
تاریخچه مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه در طی های قدیم
مقبره حضرت معصومه (س) در زمان تاریخ تغییرات متعددی را به خویش چشم و با گذر وقت گیر حجم و شکوهش اضافه گردیده تا اینکه بهصورت مدرن خویش درآمده میباشد. این جای در بالا دارنده سه بقعه و سه گنبد بود که ابعاد به فرمان روحانی طوسی نوسازی و یک بقاع و گنبد برای آن ساخته شد.
اول بنای مقبره
حضرت معصومه (س) در شهر قم دار فانی را وداع گفتند و موسی بن خزرج از بزرگان قم، گلشن بزرگی به اسم بابلان داشت که وقف وی کرد و حضرت دراین گلشن (جای فعلی بقاع مطهر) به خاک ودیعت شدند.
اجاره خودرو
بعد از وفات حضرت، سایبانی از بوریا به دست اشعریان روی مزار وی گذارده شد. ظاهرا این سایبان تا نصفه قرن سوم هجری قمری درین محل وجود داشت تا اینکه زینب (س) دختر امام جواد (ع)، بر راز تربت یک قبه برجیصورت قرار بخشید. با سپری شد فرصت و دفن برخی از زنان علوی در مجاورت این آستان، دو گنبد دیگر ساخته شد. در سال ۳۵۰ هجری قمری، قاضی قم شخصی به اسم ابوالحسن زید بن احمد بن بحر اصفهانی بود که مبادرت به بسط رمز در بقاع از جانب رودخانه کرد و متعاقبا امر ایجاد کرد در گرانقدرتری برای آن اعطا کرد.
بعدازظهر سلجوقی، تیموری و مظفریان
ابوالفضل عراقی از امیران طغرل سلجوقی در سال ۴۴۷ هجری قمری آغاز به تشکیل داد زیارتگاه و قبهای فاقد تراس و گلدسته بهمکان آن سه گنبد کرد که دارنده تزیینات آجری و کاشی بود و عمل تشکیل داد آن تا سال ۴۵۷ هجری قمری زمان برد.
رزرو هتل
این طور به لحاظ می رسد که بقعه حضرت در حمله مغولان از زخم مصون ماند؛ چراکه ساختمان عراقی تا پیمان صفویان پابرجا بود. حمدالله مستوفی به ویرانشدن قم در تاثیر این حمله اشاره کرده؛ البته صحبتی از صدمه به بقاع نکرده میباشد. بعداز آن فرمانروا محمد الجایتو به عمران شهر قم و مقبره پرداخت که گواهی آن را میاقتدار روی کاشیهای جانور با تصویر سواران مغول بر آن رویت کرد.
امیر مظفر احمد بن اسماعیل از سلسله مظفریان در سال ۶۰۵ هجری به محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، از گرانقدرترین استادهای کاشیساز آن فرصت فرمان تشکیل داد کاشیهای متنوعی را برای مرقد اعطا کرد که فعالیت ایجاد کرد آنها هشت سال طولانی شد و در غایت در سال ۶۱۳ هجری قمری شغل گذارده شدند.
صفویه
در عصر صفوی با ایجاد کرد گنبد و ضریح و اضافه کردن تزیینات کاشیکاری و همین طور پذیرایی از خادمان و زائران، شکوه و جلال آستان حضرت معصومه (س) دوچندان شد.
بلیط هواپیما فلای تودی
بنای ابوالفضل عراقی تا سال ۹۲۵ هجری قمری به قوت خویش باقی بود تا اینکه دختر پادشاه اسماعیل نخستین موسوم به سلطانبیگم، بقاع حضرت را بهصورت بنایی هشتضلعی با هشت صفه درآورد و امرکرد دیوارهای آن مزین به کاشی معرق شوند. خلال این، ایجاد کرد ایوانی با دو مناره، صحن عتیق، سه رواق، کتیبههایی با خطوط ثلث و نسخه ها نیز از سایر اقدامات او بود. برخی معتقدند الحاق این نصیبها به بقاع بوسیله «پاد شاه بیگی بیگم» دختر شخصی به اسم همادبیک یا این که عمادبیک انجام یافته میباشد.
اولین بارگاه بقاع حضرت معصومه (س) به دست پادشاه طهماسب نخستین صفوی به این شرکت اضافه شد
پاد شاه اسماعیل اولیه نیز خلال تشکیل داد حیاط نصیب شمالی (حیاط طلا و جواهرات)، اساس صحن کهنه را نهاد بنیان. فرمانروا طهماسب صفوی در سال ۹۶۵ هجری، ضریحی آجری مزین به کتیبههای معرق و کاشیهای هفت رنگ در چهار طرف مرقد تشکیل داد که بهبرهان وجود منافذی در نزدیکی آن، زائران علاوه بر تماشای مرقد میتوانستند نذورات خویش را در بارگاه بیندازند. براین اساس، اولین بارگاه بقعه حضرت معصومه (س) به دست فرمانروا طهماسب اولیه صفوی به این موسسه اضافه شد. وی همینطور تراس جنوب مکتب فیضیه را ایجاد کرد که به صحن کهنه متصل میباشد.
اجاره خودرو
سلطان صفی در سال ۱۰۷۷ صحن زنانه را در سمت جنوبی آستانه تاسیس کرد که با اسم مسجد طباطبایی شناخته می شود. این صحن دارنده شیوه مخصوصی به بقاع سلطان عباس، فرمانروا سلیمان و سلطان شاه حسین بود.
در نقطه پايان دوران صفویان و پیرو حمله افغانها به کشور ایران، اشرف افغان کلیه اثرها پر ارزش و زر و زیورهای این بقاع و حتی طلاهای صندوق مرقد فرمان روا عباس را به یغما پیروزی.
قاجار
عکس سابق بقعه حضرت معصومه
بعد از عصر صفوی، بازسازی و تشکیل داد قابلتوجهی در مقبره واقعه نیفتاد تا اینکه سلطنت به دست پادشاهان قاجار رسید. فتحعلی فرمان روا در سال ۱۲۱۸ هجری قمری امر ایجاد کرد گنبدی با دوازده هزار آجر طلااندود را صادر کرد.
کرایه خودرو رنت کنیم
فتحعلی فرمانروا در سال ۱۲۳۰ هجری قمری نیز درخواست کرد که بارگاه بقعه نقرهپوش گردد که بهادله فرسودگی در گذر مجال، بارگاه نقره جدیدی در سال ۱۲۸۰ هجری قمری بهمکان آن نصب شد. دیدنی میباشد بدانید کهاین بارگاه بارها نوسازی شد و تا سالهای متمادی گزینه استعمال بود تا اینکه در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی، ضریحی از نقره با ظرایف هنری ویژه بهمکان آن نهاده شد. از سایر اقدامات فتحعلی پاد شاه قاجار این بود که کف مقبره را با سنگ مرمر پوشاند، گلدستههای مقبره را طلاکاری کرد، دری گران بها از محصول طلا و جواهرات بهمکان در چوبی بقاع نصب کرد، تزیینات بسیار هنرمندانهای در سقف پایین گنبد ایفا بخشید و آینهکاریهای دیوارهای بقاع را آغاز کرد که تا سالها آنگاه و زمان محمد پادشاه قاجار ادامه یافت.
در طول ناصرالدین سلطان خلال بازسازی گلدستههای طلا و جواهرات و کاشیکاریهای باارزش روی آنان، دو رواق دیگر در بقعه ساخته شد.
عکسی کهن از سالهای بدور بقعه حضرت معصومه
اساس صحن تازه (تبارک) در انتها قرن ۱۳ هجری قمری به دست آقا ابراهیم امین السلطان ریخته شد که پسرش بهتیتر صدراعظم کشور ایران در طول سلطنت ناصرالدین پادشاه، شغل ایجاد کرد آن را افزود تا اینکه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری تمام شد.
آرامگاه حضرت در سال ۱۳۰۱ هجری خورشیدی برای نخسین بار مجهز به لامپ برق شد و موتور برق کاخ سلطنتی با ثبت مجلس بهاین آرامگاه واگذار شد.
بعد از موفقیت انقلاب اسلامی
صحن بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
بعد از برد انقلاب اسلامی اقدامات بسطای و مرمتی متعددی دراین مقبره اجرا گرفت؛ همینطور برای رفاه حالا زائران، تجهیزات مختلفی در حیث دریافت شد. فعلا، تولیت این بقاع، مسئولیت محافظت و بازرسی به آن را بر ذمه داراست و همگی کارها گسترش بقعه بوسیله این تولیت شکل میگیرد. بهتیتر نمونه، تخریب ظواهر گنبد، فرسایش دور از شوخی و پیدایش اعوجاج در برخی سطح ها سبب ساز شد که تولیت آستانه مقدس در سال ۱۳۸۰، طرح بده بستان آجرهای طلایی گنبد بقعه مطهر را کلید بزند و براین اساس، گنبد نو در سال ۱۳۸۴ به پردهبرداری رسید. در سال ۱۳۷۷ نیز مرقد مطهر با صورت نو کاشی و سنگ، مرمت و دیوارههای داخلی آن مزین به سنگ مرمر سبز شد.
انگیزه هجرت حضرت فاطمه معصومه (س) به قم
رواق مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
صحیح 1 سال بعد از هجرت حضرت رضا (ع) به شهر مرو، حضرت فاطمه معصومه (س) همدم تنی چند از برادران و محارم خویش در سال ۲۰۱ هجری قمری راهی دیدار برادرش، امام رضا (ع) می گردد. طبق بخش اعظمی از احادیث، انگیزه هجرت حضرت معصومه (س) به جمهوری اسلامی ایران برای ملاقات با برادرشان بوده میباشد؛ چراکه بعد از شهید شدن بابا بزرگوارشان، عشق و علاقه خاصی به امام رضا (ع) داشتند و از محضر علمی و معنوی وی سود میبردند. ضمن این، شرایط بهتر امام رضا (ع) در دستگاه خلافت مأمون، زمان تبلیغ تشیع را به فرزندان نبی (ص) و سادات میاعطا کرد.
آنها در حین رویه به ساوه میرسند و ازآنجاکه اهل یک محل این شهر در آن مجال از معارضان اهل بیت بودند، نبردی در میان ماموران حکومتى و ملازمان حضرت درمیگیرد که سبب ساز به کشتهشدن جمعاى از ملازمان میشود. بعد از این داستان حضرت معصومه (س) به طرف قم راه و روش می افتند که با استقبال بزرگان و عموم قم مواجه میگردند. به دنبال، حضرت به خانه شخصى موسى بن خزرج میرود. وی تنها ۱۷ روز در قم حضور داشتند و در سن ۲۸ سالگی در تاثیر بیماری دار فانی را وداع می گویند. پس از وفات، حضرت را در گلشن بابلان قم دفن مینمایند.
نصیب های گوناگون مقبره حضرت معصومه (س)
نقشه قسمت های متفاوت بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: وبسایت بقاع حضرت معصومه (س)
بقاع حضرت فاطمه معصومه (س)، بقاعای به ارتفاع و پهنا ۲٫۹۵ و ۱٫۲۰ متر و طول ۱٫۲۰ متر دارااست که با کاشیهای زرفام باارزش پوشانده گردیده میباشد. دورتادور مرقد نیز دیواری مزین به کاشی معرق دیده میشود که در حال حاضر بارگاه مشبکی از محصول نقره آن را اشراف نموده است و قدمتش به سال ۹۵۰ هجری قمری برمیشود. این آستان مقدس، نصیبهای مختلفی دارااست که پیرو به آن ها میپردازیم.
رواق ها
رواق به محدودههای در حدود بارگاه مطهر گفته می گردد که دربرگیرنده ۶ رواق با گنبدی خردخیس از گنبد مهم بقعه میشود. سه رواق در زمان صفوی، دو رواق در قول قاجار و یک رواق در بعدازظهر معاصر تشکیل شدهاند و مزین به گونه های هنرهای بدیع اسلامی و کتیبههای ارزشمند از خوشنویسان پر اسم و رسم میباشند.
زائری در ورودی بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رواق غربی: این رواق در سال ۱۲۳۶ هجری قمری به وسیله محمد تقی میرزا حسام السلطنه از فرزندان فتحعلی پاد شاه ساخته شد تا جایگزین مهمانسرایی گردد که بهدست فرمانروا طهماسب تاسیس گردیده بود. رواق غربی دارنده سه نصیب میباشد.
رواق شرقی (رواق آینه): رواق آینه همدم با حیاط آینه به امر علی اصغر خان اتابک در سال ۱۱۳۰ هجری قمری ساخته شد. این رواق ۲۳ متری دارنده پنج متر طول و ۳٫۵ متر پهنا میباشد.
رواق و گنبد فرمانروا عباس دوم: پاد شاه سلیمان در سال ۱۰۷۷ هجری قمری فرمان تشکیل داد این رواق را روی حرم پادشاه عباس بخشید که گنبدی با ۱۶ ضلع منظم دارااست. کتیبهای مزین به سوره آدینه به خط محمدرضا امامی زینتنصیب این محل شدهاست.
رواق سلطان صفی (مقبره زنانه): این رواق که در سال ۱۰۵۲ هجری قمری به فرمان فرمان روا عباس ساخته شد، گنبدی با دو پوشش دارااست و آرامگاه پاد شاه صفی را در خویش مکان داده میباشد. کتیبه نفیسی از روایات به خط محمدرضا امامی درین رواق وجود دارااست.
رواق و گنبد پادشاه سلیمان: آرامگاه فرمانروا پاد شاه حسین و فرمان روا سلیمان صفوی دراین رواق قرار اعطا کرد که در سال ۱۱۰۷ هجری قمری به دست فرمان روا حسین ساخته شد. کتیبهای از سوره حشر به خط خطیب قمی درین رواق مشاهده میشود.
رواق و گنبد طباطبایی: رواق نام برده با کارایی حاج آقا محمد طباطبایی در مسافت سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری بهصورت مثلث ایجاد شده است.
صحن ها
صحن عتیق (صحن قدیم یا این که صحن امام هادی (ع))
در ورودی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
سلطانبیگم صفوی در سال ۹۲۵ هجری قمری برای نخسین بار صحنی مربع با سه حیاط در بقاع مطهر تاسیس کرد. این صحن که تا زمانه فتحعلی پاد شاه وجود داشت، از نگاه ظاهری دستخوش تغییراتی شد و بهصورت هشتضلعی نامنظم درآمد. درپی تعداد حیاطهای صحن عتیق ارتقا یافت و امروزه دارنده هفت حیاط میباشد که سه تراس در شمال صحن و چهار تراس در جنوب آن قراردارد.
صحن بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبیکی از صحن های بقعه حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه در روزهای محرم
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، عکاس: محمود بابایی
شاید نام حیاط طلا و جواهرات را شنیده باشید که بهتیتر مشهورترین حیاط صحن عتیق در طول فتحعلی پاد شاه طلاکاری شد. این تراس، ورودی صحن به نوحه مطهره میباشد. ضمن این، تراسهای این صحن مزین به اشکال تزیینات هنر اسلامی از مقرنسکاری، آینهکاری و گچبری تا کتیبههای ارزشمند میباشند.
صحن نو (صحن امام رضا (ع) یا این که صحن اتابکی)
دیوار کاشیکاری با درهای چوبی در صحن اتابکی بقعه حضرت معصومه
صحن تازه در دورانفرصت هشت سال از ۱۲۹۵ تا ۱۳۰۳ هجری قمری ساخته شد و اثری از میرزا علی اصغر خان اتابک میباشد. این صحن با صورت چندضلعی نامنظمش، هفت تراس داراست که حیاط آینه از همگی شناختهگردیدهخیس میباشد؛ ایوانی که از شاهکارهای معماری معلم حسن معمار قمی محسوب میشود. در حیاطهای صحن تازه نیز میتوانید شاهد گونه های تزیینات کاشیکاری، مقرنسکاری و غیره و کتیبههای ارزشمند کوفی و نسخه ها و ثلث باشید.
صحن مالک الزمان
صحن صاحب و مالک الزمان در مساحتی حدود هشت هزار متر مربع منقوش به کتیبههای قرآنی میباشد. این صحن، چهار ورودی داراست که عبارتاند از ورودی شرقی (شبستان امام خمینی (ره)، ورودی شمالی (بست مسجد اعظم)، ورودی غربی (پل آهنچی) و ورودی جنوبی (خیابان تازه الاحداث). کتیبههای قرآنی از متاع سیمان سپید و خشت در دیوارههای دور و اطراف این صحن مشاهده می شود که به خطوط بنایی و کوفی مزین گردیدهاند.
صحن نبی اعظم (ص) و صحن حضرت جوادالائمه (ع) از صحنهای نو بقاع حضرت معصومه (س) میباشند.
بارگاه
بارگاه بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
پادشاه طهماسب اولیه، اول بارگاه مرقد مطهر را در سال ۹۶۵ هجری قمری ایجاد کرد که بعد ها این بارگاه آجری هم اندازه ۴٫۸۰ متر ارتفاع، ۴٫۴۰ متر پهنا و دو متر طول بود. او ابعاد ضریحی از فولاد سپید و روشن در حوالی بارگاه گذشته نصب کرد که در روزگار پادشاه عباس نخستین بارگاه دیگری جایگزین آن شد.
دری چوبی در شمال بارگاه برای ورود به مرقد وجود داشت که در سال ۱۲۱۳ هجری قمری به فرمان فتحعلی فرمانروا دری باارزش از طلا جواهرات بهمکان آن ساخته و نصب شد. فتحعلیسلطان در سال ۱۲۴۵ هجری قمری امر کرد کهاین بارگاه با شیتهایی از نقره پوشانده خواهد شد و روی شالودهای به طول ۳۰ سانتیمتر از سنگ مرمر قرار بگیرد. در طول فتحعلیفرمانروا، این بارگاه دو توشه بهانگیزه فرسودگی بازسازی شد تا اینکه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی، طول آن ارتقا یافت و شکلش تغییر و تحول کرد.
قبر بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
یه خرده دقیقکاری در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی روی بارگاه اعمال شد و در سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی اصلاحاتی روی بارگاه شکل گرفت. بارگاه کنونی از نقره ۱۰۰ درصد خالص میباشد که از خزانه مرکزی جمهوری اسلامی خریداری شد و بارگاه دیرین در قبال نقرههای خریداریگردیده در چنگ بانکداری قرار گرفت. این بارگاه تزیینات خودکارزنی و فلزکاری بسیار زیبایی دارااست که فعالیت دست استادکاران و هنرمندان اصفهانی میباشد.
گلدسته ها
گنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
درمجموع ۶ گلدسته در آستان حضرت معصومه (س) وجود دارااست.
گلدسته های اتابکی
گلدستههای اتابکی همان گونه که از نامشان پیدا میباشد در صحن اتابکی قرار داراهستند و به کارایی علی اصغر خان اتابک در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در طرفین تراس آینه در صحن تازه ساخته شدند. طول این گلدستهها از سطح بام متساوی ۱۸ متر و از کف صحن حدود ۴۲٫۸۰ متر میباشد. کاشیهای هشتضلعی روی این گلدستهها عرضاندام مینمایند و روی چهار ضلع آن اسامی خوشیمن «الله»، «محمد» و «علی» مندرج میباشد.
گلدسته های مهم بقعه
گنبد و گلدسته های مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
تراس طلا و جواهرات در صحن عتیق قراردارد و گلدستههای کاشیکاری در دو طرف آن مشهود است که بلندی آنها از سطح بام به ۴۰٫۱۷ متر میرسند. دیدنی اینکه فتحعلی سلطان این گلدستهها را در سال ۱۲۱۸ هجری قمری طلاکاری کرد که بوسیله حسین خان شاهسوند در عهد و پیمان ناصرالدین فرمان روا در سال ۱۲۸۶ هجری قمری گزینه تجدید بنا و کاشیکاری قرار گرفتند. سطح این گلدستهها در سال ۱۲۹۹ هجری قمری به آجرهای زرین مزین شد.
گلدسته های کوتاه
گلدستههای کوتاه که از آنان برای اذان بیان کردن استعمال می شود، در نصیب درونی صحن تازه قرار دارا هستند. این گلدستهها که طولشان از کف صحن به ۵۰٫۱۳ متر می رسد، بهصورت هشت ضلعی منظم درست شدهاند.
مرقد مطهر
مرقد بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
آرامگاه حضرت معصومه (س) در باطن مسجد بالاسر بنا شده در صحن عتیق جای دارد. زیباترین و سابقترین کاشیکاریهای بقعه را می توانید در بخش مرقد ملاحظه کنید که در سال ۶۰۵ هجری قمری در قول مظفریان بهدست محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، تعالیترین کاشیساز آن زمانه ساخته شد. تشکیل داد کاشیها هشت سال به طول انجامید تا اینکه در سال ۶۳۰ هجری قمری فراهم و نصب شدند. این کاشیهای جذاب هنوز وجود داراهستند و از گران بهاترین اثرها مو جود در بقاع مطهر به اکانت می آیند.
گنبد اساسی مقبره حضرت معصومه (س)
گنبد مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
طبق احادیث تاریخی، اولی گنبد مقبره، یک سایبان حصیری بود که موسی بن خزرج روی آرامگاه وی گذاشت. این طور به لحاظ میرسد که حضرت زینب (س) از دختران امام جواد (ع) در سال ۲۵۶ هجری قمری، اولین گنبد را درین محل سازه کرد. درپی وزیر طغرل عظیم در عصر سلجوقیان، گنبد بلندی مزین به کاشیهای رنگی روی این آرامگاه مقدس ایجاد کرد. همسر فرمانروا اسماعیل صفوی امر میدهد آن را به کاشیهای معرقکاری مزین نمایند و تراس بزرگی با دو مناره در طرفین آن سازه نمایند که تراس طلای مدرن میباشد. در عصر سلطنت فتحعلی پادشاه، روی این گنبد با آجرهای طلایی پوشانده میگردد که تا سال ۱۳۷۹ هجری خورشیدی همچنان وجود داشت و تعمیرات اصلی روی آن شکل گرفت. گنبد تازه بقعه حضرت معصومه (س) با هزینه مرمت به مبلغ ۲٫۵ میلیارد تومان به دست آیتالله بهجت در سال ۱۳۸۴ به افتتاح رسید.
مساجد بقعه حضرت معصومه (س)
مسجد اعظم
مسجد اعظم بقاع حضرت معصومه
عکاس: Javad2493
مسجد اعظم قم که از آن بهتیتر مسجد آیتالله بروجردی نیز حافظه میگردد، در سال ۱۳۳۷ هجری خورشیدی به کارایی سید حسین طباطبایی بروجردی صحیح در کنار آرامگاه حضرت ساخته شد. مسجد اعظم در بالا بهشکل به طور کامل غیر وابسته ساخته شد؛ البته با توسعه و گسترش بقعه حضرت معصومه (س)، در محوطه مقبره مکان گرفت. این مسجد، گنبد آبی زیبایی داراست که با طول حدود ۲۴ متر، در راستای گنبد طلایی حضرت جایدارد. حسین لرزاده، معمار این بنای سه ایوانی میباشد که امروزه از مرکزها درس دادن حوزه علمیه قم به شمار میرود. کتابخانهای در ضلع غربی مسجد وجود دارااست که اینک بهحیث ورژنهای خطی از معتبرترین کتابخانههای کشورایران میباشد و بیشتراز ۱۰۰ هزار کتاب چاپی و هفت هزار کتاب ها خطی داراست.
مسجد بالاسر
مسجد بالاسر در صحن عتیق در غرب بارگاه مطهر جای دارد و کهنترین و زیباترین نصیب مقبره به شمار میرود. ظاهرا ازآنجاکه در پیمان صفوی در بالای راز حضرت معصومه (ع) سازه گردیده است، به آن مسجد بالاسر می گویند که در طول صفویه بهتیتر مهمانسرا به کارگیری می شد. با روی کارآمدن پادشاهان قاجار، مسجد دستخوش تغییرات متعددی شد. این مسجد یكی از مكانهای پرفضیلت برای نیایش و عبادت به حساب می آید و در قصههای متعددی به آن پیشنهاد شدهاست. روحانیان دارای شهرت شیعه به عنوان مثال آیتالله محمد تقی بهجت، آیتالله محمد حسین طباطبایی، آیتالله سید محمد رضا گلپایگانی، آیتالله هاشم آملی، مدرس مرتضی مطهری و... دراین مسجد دفن گردیدهاند.
مسجد طباطبایی
مسجد طباطبایی بقاع حضرت معصومه
مسجد طباطبایی بهمکان صحن زنانه در جنوب مدیحه مطهره سازه شد که فعالیت ایجاد کرد آن از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری به طول انجامید و حجه الاسلام حاج آقا محمد طباطبایی بانی این مسجد و گنبد مرتفع آن بود.
مسجد شهید مطهری
مسجد شهید مطهری که بهمکان موزه دیرین تاسیس شد؛ برای برگزاری اکثر مراسم مذهبی بقاع به فعالیت میرود.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)
موزه بقاع حضرت معصومه
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) از سابقترین موزههای کشورایران میباشد که عمر آن به سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی می رسد. تا قبل از تشکیل داد این موزه، اثر ها تاریخی و هنری بهشکل دور از هم در کنارهوکنار بقعه جمع شده بود. این موزه که از جاهای جالب قم به شمار میرود، تا سال ۱۳۵۳ به شغل خویش افزود و تا اوایل دهه ۶۰ تعطیل بود. موزه ذکر شده در سال ۱۳۶۱ به ساختمان فعلی در کنار مکتب فیضیه جابجایی یافت و ساختمان نو آن در صدر صرفا ۵۰۰ متر مربع مساحت داشت تا اینکه بعد ها حجم آن به بیشتراز ۱۲۰۰ متر مربع رسید.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)، تیم اثرها با ارزشی از پادشاهان، عاشقان کریمه اهل بیت و اثر ها اهدایی عشق و علاقهمندان به نگهداری ميراث هنری و تاريخی را به اکران می گذارد و مشتمل بر قسمتهای مختلفی نظیر پارچهبافی، نگارگری، فلزکاری، حجاری و سنگهای قیمتی، خاتمکاری، قرآنهاى خطى، تابلوهای خط و تذهیب، شیشهگری و... میباشد.
مکتب فیضیه قم
مکتب فیضیه
عکاس: ناشناس
مکتب فیضیه که در فهرست ارثیه ملی کشور ایران به تصویب رسیده میباشد، در جنب میدان آستانه و کنار مقبره جایدارد. این جای که از مدرسه ها دارای شهرت حوزه علمیه قم به شمار میرود، در طی فتحعلی پاد شاه در حدفاصل سالهای ۱۲۱۳ و ۱۲۱۴ هجری قمری سازه شد؛ هرچند که تراس جنوبی آن منسوب به پادشاه طهماسب صفوی میباشد. دراین فرصت مکتب به صحن عتیق بقعه متصل عدم وجود و طبق نقشههای جهانگردانی مانند شاردن، یک گذر در بین آن ها وجود داشت.
این مکتب چهار ایوانی و دو طبقه درمجموع ۸۰ حجره دارااست که عمر حجرههای طبقه ذیل آن به بعدازظهر قاجار و حجرههای بالایی به حدود قرن ۱۴ هجری قمری برمیخواهد شد. کاشیکاریهای معرق حیاط جنوبی که از یادگاریهای بعد از ظهر صفوی میباشند، از دیدنیترین و مهمترین قسمت مکتب فیضیه به اکانت می آیند. مداقه این مکتب تنها به بُعد فقهی و آموزشی آن محصور نمیشود و نقش پررنگی در تاریخ سیاسی معاصر جمهوری اسلامی ایران داشته میباشد.
این طور به لحاظ می رسد که نتیجه کاشانی داماد ملا صدرای شیرازی و از علمای عصر صفویه، دراین مکتب درس دادن یا این که اقامت همیشگی داشته میباشد؛ به همین عامل، این محل به مکتب نتیجه مشهور شد.
مکتب فیضیه از دهه ۴۰ هجری خورشیدی به محلی برای پیکار علیه نظام شاهنشاهی تبدیل شد و بهخیال مخالفت با اینگونه نظامی، آوازه متعددی پیدا کرد. با اینکه عمر مکتب فیضیه به قرن ها قبلی برمیشود؛ رونق دوباره آن مدیون عزیمت آیت الله روحانی عبدالکریم حائری (ره) به قم بود که جانی نو در کالبد آن دمید.
کتابخانه مقبره حضرت معصومه (س)
کتابخانه مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری تسنیم (عکاس: حسین شاهبداغی)
کتابخانه آستانه فاطمه معصومه (س) به تلاش سید ابوالفضل، تولیت این آستان، در سال ۱۳۳۱ هجری خورشیدی احداث شد. وی همینطور ۱۵۰۰ جلد کتاب بدین کتابخانه اهدا کرد. به گذر زمان فرصت متولیان بقاع، کتابهای بیشتری را به این موسسه افزودند. اکنون این کتابخانه در صحن نبی اعظم (ص) قرار گرفته میباشد و تعداد متعددی کتاب چاپی، سنگی، خطی، چاپ سربی و... را در چنگ دارااست که از کتابخانههای تعالی همگانی کشور ایران به حساب می آید. کتابخانه ذکر شده با ۱۲ هزار متر زیربنا، دارنده چهار طبقه میباشد که مشتمل بر چهار سالن جداازهم برای آقایان و چهار سالن برای بانوان می گردد.
معماری و تزیینات بقاع حضرت معصومه (س)
تزیینات مقبره حضرت معصومه
معماری و کتیبههای مقبره حضرت معصومه (س) مثالای بینظیر از هنر و فرهنگ و تمدن اسلامی میباشد؛ بهطوری که متنوعترین و هنرمندانهترین هنر اسلامی با قدمتی بیش تر از ۱۰۰۰ سال را در خویش مکان داده و به خوی فضایی معنوی منتهی شدهاست. با اعتنا به عمر زیاد بقعه مطهر، مدلهای گوناگون معماری اسلامی در آن مشاهده می شود که مشهودترین آنها، مدل اصفهانی میباشد. از خصوصیتهای این مدل در بقاع میاقتدار به مقرنسکاری، دقت به هم جواری، کاشیکاری، آینهکاری، مناره و کتیبهنگاری اشاره نمود.
معماری اسلامی و ارزشی را میقدرت در هرجا بقعه مثلا گنبد آن روءیت کرد که بهشکل کلاهخویش میباشد؛ چراکه طبق ترسیم پیشین این کلاه را برای احترام بر رمز بزرگان میگذاشتند. گلدستههای بقعه نیز برای استحکام حیاط، بلند ساخته گردیدهاست و به دستانی بلندشده رو به عرش تشابه داراست. خلال این، گلدستههای خرد دور و اطراف گنبد و صحنهای گوناگون به نماد نگهبانان بقعه می باشند.
آینه کاری بقاع حضرت معصومه
عکاس: ناشناس
صحن بقعه مطهر (س) به وسیله میرزا علی خان اتابک در حین ناصرالدین فرمان روا مخلوطبندی گردیده که با گذر مجال مزین به کاشیکاری و آینهکاری شدهاست. نقوش و آرایههای معماری بقعه بهاندازهای خوشگل میباشند که نگاه هر بینندهای را به خویش جذب مینمایند.
اشخاص مدفون در مقبره حضرت معصومه (س)
رواق بقعه حضرت معصومه
مدفن اشخاص متعددی از امامزادگان تا علمای شیعه و شخصیتهای پررنگ و مشاهیر در مقبره مطهر حضرت معصومه (س) جایدارد. پنج بدن از ملازمان حضرت معصومه (س) در مهاجرت به قم در ذیل گنبد اساسی بقاع به خاک ودیعت گردیدهاند که میمونه از نوادگان امام جواد (ع)، ام محمد از نوادگان امام سجاد (ع)، ام حبیب و ام اسحاق به عنوان مثال آنها می باشند.
علمای شیعه
علمای شیعه تیم دیگری از اشخاص مدفون در مجاورت بقعه کریمه اهل بیت (ع) به اکانت میایند که مشهورترین قبر وابسته به مزار آیت الله بروجردی میباشد. سنگ قبر این شخصیت پر رنگ در راهروی مسجد اعظم و ذیل گنبد زیبایی جایدارد. مقابل آن در مسجد بالاسر مقبره می توانید به زیارت مزار معلم شهید مطهری، آیت الله بهاءالدینی، علامه طباطبایی، آیت الله بهجت و... بروید که بهغیر از دو یا این که سه ساعت پس از نماز ظهر که برای بازدید خانمها در حیث گرفته گردیده، در سایر ساعت روز صرفا برای ورود آقایان گشوده میباشد.
درصورتی که به صحن اتابک بروید، سنگ قبر مرتفع قطبالدین راوندی را خواهید روءیت کرد که از علمای شیعی قرن ششم بوده میباشد. در حجرههای این صحن نیز سنگ قبر اشخاص مشهوری همانند شهید پزشک مفتح دیده می شود. در یک کدام از حجرههای آنطرف ایوان، مزار روضه خوان فضل و ادب الله نوری با سنگ قبری بلندمرتبه جای دارد.
مشاهیر
برخی از مشاهیر جمهوری اسلامی ایران نیز در بقعه حضرت معصومه (س) مدفون میباشند که از آن پاراگراف میقدرت به مزار پروین اعتصامی و یوسف اعتصامی، بابا وی اشاره نمود. از آنجا که این حجره فرش گردیده است، اشخاص برای بازرسی کتاب هم از این محل به کارگیری مینمایند.
علی اصغر اتابک، صدراعظم کشور ایران در بعد از ظهر ناصرالدین پاد شاه و مظفرالدین سلطان نیز به عنوان مثال فیسهای سرشناس بقاع مقدس میباشد که در صحن اتابک جایدارد.
پادشاهان
پاد شاه عباس دوم، پاد شاه صفی یکم، فرمانروا سلیمان یکم و سلطان فرمانروا حسین یکم، چهار فرمانروا صفوی مدفون در مقبره مقدس میباشند.
دو سلطان قاجار به اسمهای فتحعلی فرمان روا قاجار و محمد فرمان روا قاجار نیز دراین محل دفن گردیدهاند. مزار تنی چند از شاهزادگان قاجار نیز در مسجد فرمان روا در بقاع جایدارد.
این قبرها به طور کامل در سال ۱۳۶۳ خورشیدی به امر درستگو خلخالی تخریب شد و فعلا سنگ قبر آنان در موزه آستان مقدس حفظ می گردد.
مدفن مهد علیا (مامان ناصرالدین پاد شاه قاجار)، منوچهر معتمدالدوله (حکمران اصفهان)، قهرمان میرزا (فرزند عباس میرزا) و میرزا حسن مستوفی الممالک آشتیانی نیز در بقاع حضرت معصومه (س) میباشد.
عکس های بقاع حضرت معصومه (س)
حضور زائران در مقبره حضرت معصومهاقامه نماز در بقاع حضرت معصومهشبستان امام خمینی (ره) در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومهحجره ای در مقبره حضرت معصومهتزیینات بقعه حضرت معصومهحضور زائران در بقعه حضرت معصومهآینه کاری های بقعه حضرت معصومهعزاداری در بقاع حضرت معصومهنماز جماعت در بقعه حضرت معصومهورودی بقعه حضرت معصومهتردد زائران در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه پشت بام بقاع حضرت معصومهنمای هوایی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، تارنما خبرها حوزه، عکاس: حسین کریمی، امیر پاشایی
جاهای جذاب دور و اطراف مقبره حضرت معصومه (س)
مجتمع مهر و ماه قم
مجتمع مهر و ماه قم: این موسسه در اطراف شهر قم قراردارد و بهخیال داشتن دکانهای مارک، فضایی آهسته و دلنشین، توالت پاک و مجهز و... مکانی ایدئال برای خرید سوغات و استراحت میباشد. ضمن این، در صورتیکه در زمان مهاجرت گرسنه شدید، می توانید از فودکورت و رستورانهای این مجتمع به کارگیری فرمایید. نمازخانه، اتاق پیرایش بانوان، صندلی ماساژ، خزانه ملت و خودپرداز، اتاق نوباوه، اتاق سیگار و سوپرمارکت مثلا تجهیزات این محل به شمار میرود.
دریاچه نمک آبگینه پاد شاه: سطح صیقلی این دریاچه از خصوصیتهای منحصر آن میباشد که خیرفقط مبحثای خوب برای عکاسی و تصویب تصاویر معدودنظیر محسوب میشود؛ بلکه بهتیتر والاترین آینه طبیعی جمهوری اسلامی ایران شناخته میگردد و میقدرت منعکس شدن تصویر اسمان در زمین را شاهد بود. این جاذبه طبیعی در کنار بزرگراه طهران-قم جایدارد که در صورتی مستقر طهران باشید، به احتمال زیاد بارها از کنار آن عبور کردهاید. اوایل بهار و میانه فصل پاییز، شایسته ترین فرصت برای بازدید از این دریاچه خوشگل میباشد.
منزل یزدان حمایت قم: این منزل تاریخی با معماری اهل ایران و چهار فصلش به اواخر زمانه قاجار و اوایل پهلوی وابستگی دارااست. منزل یزدان حفاظت که در سال ۱۳۸۲ در فهرست اثر ها ملی به تصویب رسید، پیشخیس بهتیتر موزه صنعت های دستی کار میکرد که با واگذاری به قسمت سری در حال حاضر یک رستوران و چایخانه سنتی میباشد.
بقعه حضرت معصومه (س) از مهم ترین جاهای جذاب قم میباشد که پس از بقاع امام رضا (ع)، دومین جاذبه اصلی مذهبی جمهوری اسلامی ایران شناخته میگردد. مسجد قبا مشهد این مقبره محل دفن رخهای سرشناس و اساسی تاریخ جمهوری اسلامی ایران همانند پروین اعتصامی، شهید مطهری، علامه طباطبائی، آیت الله بهجت و تنی چند از شاهان صفوی و قاجار میباشد که در کنار زیارت مرقد حضرت معصومه (س) میتوانید بازدیدی از آنها داشته باشید. آدرس مسجد قبا مشهد
ضمن این، مکتب فیضیه قم که از آن بهتیتر یکیاز تاریخسازترین مدرسه های دیرین مرزو بوم حافظه میشود، دراین آستان مقدس جایدارد. رزرو مسجد قبا مشهد تزیینات بسیار دیدهنواز بقاع از کاشیکاری تا آینهکاریهای دقیق برای هر ببیندهای جالب میباشد؛ البته این تمامی قصه وجود ندارد و موزه فوقالعاده جالب آن نیز این قابلیت را به شما میدهد تا به تماشای پر ارزشترین قالی کوچکهای ابریشمی، قرآنهای خطی و غیره بنشینید. برای شناخت بیشتر با این مقبره شریفه با ما هم پا گردید. شماره تلفن مسجد قبا مشهد
شناخت با مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه (س) دومین زیارتگاه اصلی مذهبی سرزمین و از جاهای جذاب قم میباشد که در سال ۱۳۱۰ در فهرست به جا مانده ملی کشورایران قرار گرفت. حضرت معصومه (س) دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر حضرت رضا (ع) می باشند و از همین رو، این بقاع مقدس هر ساله پذیرای میلیونها زائر داخلی و فرنگی میباشد. خلال عنایت مذهبی دربین مسلمانها، این بقعه بهحیث تاریخی نیز عنایت متعددی دارااست و میاقتدار آن را از جاذبههای تاریخی اساسی قم به اکانت آورد.
مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو هتل
بقعه حضرت معصومه (س) از نصیبهای مختلفی نظیر کتابخانه، موزه، صحن، شبستان و... تشکیلشده میباشد که اکثر آنان مزین به مقرنسکاری، کاشیکاری و آینهکاری می باشند. شاید جذاب باشد که بدانید تعدادی بدن از شاهان صفوی و قاجار و مشاهیری همانند پروین اعتصامی دراین بقاع دفن گردیدهاند که بازدید از آنان خالی از لطف نخواهد بود.
از تجهیزات این بقاع مطهر میقدرت به وجود دستشویی، سپردهداری اشیای قیمتی، سرویس ها ویژه سالمندان، مهمانسرا، ماشین برقی حملونقل زائران، مغازه، اورژانس، درمانگاه، اتاق مشورت کردن، اتاق عقد، پارکینگ، رواق بچه، رواق نوجوان ها، غذای تبرکی، داروخانه و غیره اشاره نمود.
بقعه حضرت معصومهتردد زائران در مقبره حضرت معصومهزائران فرنگی مقبره حضرت معصومهگنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)
چمدان نیلپر
جذاب میباشد بدانید که میگویند زیارتطومار حضرت معصومه (س) برخلاف زیارتطومارهای بقیه امامزادگان، از طرف امام رضا (ع) بیان شده میباشد. این زیارتنامه برای نخستین دفعه با دستخط علی بن موسی الرضا (ع) در سال ۱۳۹۸ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بازآفرینی شد.
بقاع حضرت معصومه (س) کجاست؟
بقاع حضرت فاطمه معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو اقامتگاه، ویلا و آپارتمان
بقاع حضرت معصومه (س) در شهر قم قرار گرفته میباشد و یکسری ورودی داراست که عبارتاند از باب الکوثر و باب الشفا (که بهتیتر ورودیهای اساسی در میدان آستانه واقع گردیدهاند)، باب القبله، باب الجنه، باب الکرامه و باب العلم. گردشگران برای به کارگیری از اتوبوسهای برقی مختص جابهجایی زائران می توانند به باب الشفا، باب الجنه و باب الکوثر مراجعه نمایند.
نشانی مقبره حضرت معصومه (س): استان قم، شهر قم، بقعه حضرت معصومه (س) (اکران روی نقشه)
تاریخچه مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه در طی های قدیم
مقبره حضرت معصومه (س) در زمان تاریخ تغییرات متعددی را به خویش چشم و با گذر وقت گیر حجم و شکوهش اضافه گردیده تا اینکه بهصورت مدرن خویش درآمده میباشد. این جای در بالا دارنده سه بقعه و سه گنبد بود که ابعاد به فرمان روحانی طوسی نوسازی و یک بقاع و گنبد برای آن ساخته شد.
اول بنای مقبره
حضرت معصومه (س) در شهر قم دار فانی را وداع گفتند و موسی بن خزرج از بزرگان قم، گلشن بزرگی به اسم بابلان داشت که وقف وی کرد و حضرت دراین گلشن (جای فعلی بقاع مطهر) به خاک ودیعت شدند.
اجاره خودرو
بعد از وفات حضرت، سایبانی از بوریا به دست اشعریان روی مزار وی گذارده شد. ظاهرا این سایبان تا نصفه قرن سوم هجری قمری درین محل وجود داشت تا اینکه زینب (س) دختر امام جواد (ع)، بر راز تربت یک قبه برجیصورت قرار بخشید. با سپری شد فرصت و دفن برخی از زنان علوی در مجاورت این آستان، دو گنبد دیگر ساخته شد. در سال ۳۵۰ هجری قمری، قاضی قم شخصی به اسم ابوالحسن زید بن احمد بن بحر اصفهانی بود که مبادرت به بسط رمز در بقاع از جانب رودخانه کرد و متعاقبا امر ایجاد کرد در گرانقدرتری برای آن اعطا کرد.
بعدازظهر سلجوقی، تیموری و مظفریان
ابوالفضل عراقی از امیران طغرل سلجوقی در سال ۴۴۷ هجری قمری آغاز به تشکیل داد زیارتگاه و قبهای فاقد تراس و گلدسته بهمکان آن سه گنبد کرد که دارنده تزیینات آجری و کاشی بود و عمل تشکیل داد آن تا سال ۴۵۷ هجری قمری زمان برد.
رزرو هتل
این طور به لحاظ می رسد که بقعه حضرت در حمله مغولان از زخم مصون ماند؛ چراکه ساختمان عراقی تا پیمان صفویان پابرجا بود. حمدالله مستوفی به ویرانشدن قم در تاثیر این حمله اشاره کرده؛ البته صحبتی از صدمه به بقاع نکرده میباشد. بعداز آن فرمانروا محمد الجایتو به عمران شهر قم و مقبره پرداخت که گواهی آن را میاقتدار روی کاشیهای جانور با تصویر سواران مغول بر آن رویت کرد.
امیر مظفر احمد بن اسماعیل از سلسله مظفریان در سال ۶۰۵ هجری به محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، از گرانقدرترین استادهای کاشیساز آن فرصت فرمان تشکیل داد کاشیهای متنوعی را برای مرقد اعطا کرد که فعالیت ایجاد کرد آنها هشت سال طولانی شد و در غایت در سال ۶۱۳ هجری قمری شغل گذارده شدند.
صفویه
در عصر صفوی با ایجاد کرد گنبد و ضریح و اضافه کردن تزیینات کاشیکاری و همین طور پذیرایی از خادمان و زائران، شکوه و جلال آستان حضرت معصومه (س) دوچندان شد.
بلیط هواپیما فلای تودی
بنای ابوالفضل عراقی تا سال ۹۲۵ هجری قمری به قوت خویش باقی بود تا اینکه دختر پادشاه اسماعیل نخستین موسوم به سلطانبیگم، بقاع حضرت را بهصورت بنایی هشتضلعی با هشت صفه درآورد و امرکرد دیوارهای آن مزین به کاشی معرق شوند. خلال این، ایجاد کرد ایوانی با دو مناره، صحن عتیق، سه رواق، کتیبههایی با خطوط ثلث و نسخه ها نیز از سایر اقدامات او بود. برخی معتقدند الحاق این نصیبها به بقاع بوسیله «پاد شاه بیگی بیگم» دختر شخصی به اسم همادبیک یا این که عمادبیک انجام یافته میباشد.
اولین بارگاه بقاع حضرت معصومه (س) به دست پادشاه طهماسب نخستین صفوی به این شرکت اضافه شد
پاد شاه اسماعیل اولیه نیز خلال تشکیل داد حیاط نصیب شمالی (حیاط طلا و جواهرات)، اساس صحن کهنه را نهاد بنیان. فرمانروا طهماسب صفوی در سال ۹۶۵ هجری، ضریحی آجری مزین به کتیبههای معرق و کاشیهای هفت رنگ در چهار طرف مرقد تشکیل داد که بهبرهان وجود منافذی در نزدیکی آن، زائران علاوه بر تماشای مرقد میتوانستند نذورات خویش را در بارگاه بیندازند. براین اساس، اولین بارگاه بقعه حضرت معصومه (س) به دست فرمانروا طهماسب اولیه صفوی به این موسسه اضافه شد. وی همینطور تراس جنوب مکتب فیضیه را ایجاد کرد که به صحن کهنه متصل میباشد.
اجاره خودرو
سلطان صفی در سال ۱۰۷۷ صحن زنانه را در سمت جنوبی آستانه تاسیس کرد که با اسم مسجد طباطبایی شناخته می شود. این صحن دارنده شیوه مخصوصی به بقاع سلطان عباس، فرمانروا سلیمان و سلطان شاه حسین بود.
در نقطه پايان دوران صفویان و پیرو حمله افغانها به کشور ایران، اشرف افغان کلیه اثرها پر ارزش و زر و زیورهای این بقاع و حتی طلاهای صندوق مرقد فرمان روا عباس را به یغما پیروزی.
قاجار
عکس سابق بقعه حضرت معصومه
بعد از عصر صفوی، بازسازی و تشکیل داد قابلتوجهی در مقبره واقعه نیفتاد تا اینکه سلطنت به دست پادشاهان قاجار رسید. فتحعلی فرمان روا در سال ۱۲۱۸ هجری قمری امر ایجاد کرد گنبدی با دوازده هزار آجر طلااندود را صادر کرد.
کرایه خودرو رنت کنیم
فتحعلی فرمانروا در سال ۱۲۳۰ هجری قمری نیز درخواست کرد که بارگاه بقعه نقرهپوش گردد که بهادله فرسودگی در گذر مجال، بارگاه نقره جدیدی در سال ۱۲۸۰ هجری قمری بهمکان آن نصب شد. دیدنی میباشد بدانید کهاین بارگاه بارها نوسازی شد و تا سالهای متمادی گزینه استعمال بود تا اینکه در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی، ضریحی از نقره با ظرایف هنری ویژه بهمکان آن نهاده شد. از سایر اقدامات فتحعلی پاد شاه قاجار این بود که کف مقبره را با سنگ مرمر پوشاند، گلدستههای مقبره را طلاکاری کرد، دری گران بها از محصول طلا و جواهرات بهمکان در چوبی بقاع نصب کرد، تزیینات بسیار هنرمندانهای در سقف پایین گنبد ایفا بخشید و آینهکاریهای دیوارهای بقاع را آغاز کرد که تا سالها آنگاه و زمان محمد پادشاه قاجار ادامه یافت.
در طول ناصرالدین سلطان خلال بازسازی گلدستههای طلا و جواهرات و کاشیکاریهای باارزش روی آنان، دو رواق دیگر در بقعه ساخته شد.
عکسی کهن از سالهای بدور بقعه حضرت معصومه
اساس صحن تازه (تبارک) در انتها قرن ۱۳ هجری قمری به دست آقا ابراهیم امین السلطان ریخته شد که پسرش بهتیتر صدراعظم کشور ایران در طول سلطنت ناصرالدین پادشاه، شغل ایجاد کرد آن را افزود تا اینکه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری تمام شد.
آرامگاه حضرت در سال ۱۳۰۱ هجری خورشیدی برای نخسین بار مجهز به لامپ برق شد و موتور برق کاخ سلطنتی با ثبت مجلس بهاین آرامگاه واگذار شد.
بعد از موفقیت انقلاب اسلامی
صحن بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
بعد از برد انقلاب اسلامی اقدامات بسطای و مرمتی متعددی دراین مقبره اجرا گرفت؛ همینطور برای رفاه حالا زائران، تجهیزات مختلفی در حیث دریافت شد. فعلا، تولیت این بقاع، مسئولیت محافظت و بازرسی به آن را بر ذمه داراست و همگی کارها گسترش بقعه بوسیله این تولیت شکل میگیرد. بهتیتر نمونه، تخریب ظواهر گنبد، فرسایش دور از شوخی و پیدایش اعوجاج در برخی سطح ها سبب ساز شد که تولیت آستانه مقدس در سال ۱۳۸۰، طرح بده بستان آجرهای طلایی گنبد بقعه مطهر را کلید بزند و براین اساس، گنبد نو در سال ۱۳۸۴ به پردهبرداری رسید. در سال ۱۳۷۷ نیز مرقد مطهر با صورت نو کاشی و سنگ، مرمت و دیوارههای داخلی آن مزین به سنگ مرمر سبز شد.
انگیزه هجرت حضرت فاطمه معصومه (س) به قم
رواق مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
صحیح 1 سال بعد از هجرت حضرت رضا (ع) به شهر مرو، حضرت فاطمه معصومه (س) همدم تنی چند از برادران و محارم خویش در سال ۲۰۱ هجری قمری راهی دیدار برادرش، امام رضا (ع) می گردد. طبق بخش اعظمی از احادیث، انگیزه هجرت حضرت معصومه (س) به جمهوری اسلامی ایران برای ملاقات با برادرشان بوده میباشد؛ چراکه بعد از شهید شدن بابا بزرگوارشان، عشق و علاقه خاصی به امام رضا (ع) داشتند و از محضر علمی و معنوی وی سود میبردند. ضمن این، شرایط بهتر امام رضا (ع) در دستگاه خلافت مأمون، زمان تبلیغ تشیع را به فرزندان نبی (ص) و سادات میاعطا کرد.
آنها در حین رویه به ساوه میرسند و ازآنجاکه اهل یک محل این شهر در آن مجال از معارضان اهل بیت بودند، نبردی در میان ماموران حکومتى و ملازمان حضرت درمیگیرد که سبب ساز به کشتهشدن جمعاى از ملازمان میشود. بعد از این داستان حضرت معصومه (س) به طرف قم راه و روش می افتند که با استقبال بزرگان و عموم قم مواجه میگردند. به دنبال، حضرت به خانه شخصى موسى بن خزرج میرود. وی تنها ۱۷ روز در قم حضور داشتند و در سن ۲۸ سالگی در تاثیر بیماری دار فانی را وداع می گویند. پس از وفات، حضرت را در گلشن بابلان قم دفن مینمایند.
نصیب های گوناگون مقبره حضرت معصومه (س)
نقشه قسمت های متفاوت بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: وبسایت بقاع حضرت معصومه (س)
بقاع حضرت فاطمه معصومه (س)، بقاعای به ارتفاع و پهنا ۲٫۹۵ و ۱٫۲۰ متر و طول ۱٫۲۰ متر دارااست که با کاشیهای زرفام باارزش پوشانده گردیده میباشد. دورتادور مرقد نیز دیواری مزین به کاشی معرق دیده میشود که در حال حاضر بارگاه مشبکی از محصول نقره آن را اشراف نموده است و قدمتش به سال ۹۵۰ هجری قمری برمیشود. این آستان مقدس، نصیبهای مختلفی دارااست که پیرو به آن ها میپردازیم.
رواق ها
رواق به محدودههای در حدود بارگاه مطهر گفته می گردد که دربرگیرنده ۶ رواق با گنبدی خردخیس از گنبد مهم بقعه میشود. سه رواق در زمان صفوی، دو رواق در قول قاجار و یک رواق در بعدازظهر معاصر تشکیل شدهاند و مزین به گونه های هنرهای بدیع اسلامی و کتیبههای ارزشمند از خوشنویسان پر اسم و رسم میباشند.
زائری در ورودی بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رواق غربی: این رواق در سال ۱۲۳۶ هجری قمری به وسیله محمد تقی میرزا حسام السلطنه از فرزندان فتحعلی پاد شاه ساخته شد تا جایگزین مهمانسرایی گردد که بهدست فرمانروا طهماسب تاسیس گردیده بود. رواق غربی دارنده سه نصیب میباشد.
رواق شرقی (رواق آینه): رواق آینه همدم با حیاط آینه به امر علی اصغر خان اتابک در سال ۱۱۳۰ هجری قمری ساخته شد. این رواق ۲۳ متری دارنده پنج متر طول و ۳٫۵ متر پهنا میباشد.
رواق و گنبد فرمانروا عباس دوم: پاد شاه سلیمان در سال ۱۰۷۷ هجری قمری فرمان تشکیل داد این رواق را روی حرم پادشاه عباس بخشید که گنبدی با ۱۶ ضلع منظم دارااست. کتیبهای مزین به سوره آدینه به خط محمدرضا امامی زینتنصیب این محل شدهاست.
رواق سلطان صفی (مقبره زنانه): این رواق که در سال ۱۰۵۲ هجری قمری به فرمان فرمان روا عباس ساخته شد، گنبدی با دو پوشش دارااست و آرامگاه پاد شاه صفی را در خویش مکان داده میباشد. کتیبه نفیسی از روایات به خط محمدرضا امامی درین رواق وجود دارااست.
رواق و گنبد پادشاه سلیمان: آرامگاه فرمانروا پاد شاه حسین و فرمان روا سلیمان صفوی دراین رواق قرار اعطا کرد که در سال ۱۱۰۷ هجری قمری به دست فرمان روا حسین ساخته شد. کتیبهای از سوره حشر به خط خطیب قمی درین رواق مشاهده میشود.
رواق و گنبد طباطبایی: رواق نام برده با کارایی حاج آقا محمد طباطبایی در مسافت سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری بهصورت مثلث ایجاد شده است.
صحن ها
صحن عتیق (صحن قدیم یا این که صحن امام هادی (ع))
در ورودی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
سلطانبیگم صفوی در سال ۹۲۵ هجری قمری برای نخسین بار صحنی مربع با سه حیاط در بقاع مطهر تاسیس کرد. این صحن که تا زمانه فتحعلی پاد شاه وجود داشت، از نگاه ظاهری دستخوش تغییراتی شد و بهصورت هشتضلعی نامنظم درآمد. درپی تعداد حیاطهای صحن عتیق ارتقا یافت و امروزه دارنده هفت حیاط میباشد که سه تراس در شمال صحن و چهار تراس در جنوب آن قراردارد.
صحن بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبیکی از صحن های بقعه حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه در روزهای محرم
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، عکاس: محمود بابایی
شاید نام حیاط طلا و جواهرات را شنیده باشید که بهتیتر مشهورترین حیاط صحن عتیق در طول فتحعلی پاد شاه طلاکاری شد. این تراس، ورودی صحن به نوحه مطهره میباشد. ضمن این، تراسهای این صحن مزین به اشکال تزیینات هنر اسلامی از مقرنسکاری، آینهکاری و گچبری تا کتیبههای ارزشمند میباشند.
صحن نو (صحن امام رضا (ع) یا این که صحن اتابکی)
دیوار کاشیکاری با درهای چوبی در صحن اتابکی بقعه حضرت معصومه
صحن تازه در دورانفرصت هشت سال از ۱۲۹۵ تا ۱۳۰۳ هجری قمری ساخته شد و اثری از میرزا علی اصغر خان اتابک میباشد. این صحن با صورت چندضلعی نامنظمش، هفت تراس داراست که حیاط آینه از همگی شناختهگردیدهخیس میباشد؛ ایوانی که از شاهکارهای معماری معلم حسن معمار قمی محسوب میشود. در حیاطهای صحن تازه نیز میتوانید شاهد گونه های تزیینات کاشیکاری، مقرنسکاری و غیره و کتیبههای ارزشمند کوفی و نسخه ها و ثلث باشید.
صحن مالک الزمان
صحن صاحب و مالک الزمان در مساحتی حدود هشت هزار متر مربع منقوش به کتیبههای قرآنی میباشد. این صحن، چهار ورودی داراست که عبارتاند از ورودی شرقی (شبستان امام خمینی (ره)، ورودی شمالی (بست مسجد اعظم)، ورودی غربی (پل آهنچی) و ورودی جنوبی (خیابان تازه الاحداث). کتیبههای قرآنی از متاع سیمان سپید و خشت در دیوارههای دور و اطراف این صحن مشاهده می شود که به خطوط بنایی و کوفی مزین گردیدهاند.
صحن نبی اعظم (ص) و صحن حضرت جوادالائمه (ع) از صحنهای نو بقاع حضرت معصومه (س) میباشند.
بارگاه
بارگاه بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
پادشاه طهماسب اولیه، اول بارگاه مرقد مطهر را در سال ۹۶۵ هجری قمری ایجاد کرد که بعد ها این بارگاه آجری هم اندازه ۴٫۸۰ متر ارتفاع، ۴٫۴۰ متر پهنا و دو متر طول بود. او ابعاد ضریحی از فولاد سپید و روشن در حوالی بارگاه گذشته نصب کرد که در روزگار پادشاه عباس نخستین بارگاه دیگری جایگزین آن شد.
دری چوبی در شمال بارگاه برای ورود به مرقد وجود داشت که در سال ۱۲۱۳ هجری قمری به فرمان فتحعلی فرمانروا دری باارزش از طلا جواهرات بهمکان آن ساخته و نصب شد. فتحعلیسلطان در سال ۱۲۴۵ هجری قمری امر کرد کهاین بارگاه با شیتهایی از نقره پوشانده خواهد شد و روی شالودهای به طول ۳۰ سانتیمتر از سنگ مرمر قرار بگیرد. در طول فتحعلیفرمانروا، این بارگاه دو توشه بهانگیزه فرسودگی بازسازی شد تا اینکه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی، طول آن ارتقا یافت و شکلش تغییر و تحول کرد.
قبر بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
یه خرده دقیقکاری در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی روی بارگاه اعمال شد و در سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی اصلاحاتی روی بارگاه شکل گرفت. بارگاه کنونی از نقره ۱۰۰ درصد خالص میباشد که از خزانه مرکزی جمهوری اسلامی خریداری شد و بارگاه دیرین در قبال نقرههای خریداریگردیده در چنگ بانکداری قرار گرفت. این بارگاه تزیینات خودکارزنی و فلزکاری بسیار زیبایی دارااست که فعالیت دست استادکاران و هنرمندان اصفهانی میباشد.
گلدسته ها
گنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
درمجموع ۶ گلدسته در آستان حضرت معصومه (س) وجود دارااست.
گلدسته های اتابکی
گلدستههای اتابکی همان گونه که از نامشان پیدا میباشد در صحن اتابکی قرار داراهستند و به کارایی علی اصغر خان اتابک در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در طرفین تراس آینه در صحن تازه ساخته شدند. طول این گلدستهها از سطح بام متساوی ۱۸ متر و از کف صحن حدود ۴۲٫۸۰ متر میباشد. کاشیهای هشتضلعی روی این گلدستهها عرضاندام مینمایند و روی چهار ضلع آن اسامی خوشیمن «الله»، «محمد» و «علی» مندرج میباشد.
گلدسته های مهم بقعه
گنبد و گلدسته های مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
تراس طلا و جواهرات در صحن عتیق قراردارد و گلدستههای کاشیکاری در دو طرف آن مشهود است که بلندی آنها از سطح بام به ۴۰٫۱۷ متر میرسند. دیدنی اینکه فتحعلی سلطان این گلدستهها را در سال ۱۲۱۸ هجری قمری طلاکاری کرد که بوسیله حسین خان شاهسوند در عهد و پیمان ناصرالدین فرمان روا در سال ۱۲۸۶ هجری قمری گزینه تجدید بنا و کاشیکاری قرار گرفتند. سطح این گلدستهها در سال ۱۲۹۹ هجری قمری به آجرهای زرین مزین شد.
گلدسته های کوتاه
گلدستههای کوتاه که از آنان برای اذان بیان کردن استعمال می شود، در نصیب درونی صحن تازه قرار دارا هستند. این گلدستهها که طولشان از کف صحن به ۵۰٫۱۳ متر می رسد، بهصورت هشت ضلعی منظم درست شدهاند.
مرقد مطهر
مرقد بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
آرامگاه حضرت معصومه (س) در باطن مسجد بالاسر بنا شده در صحن عتیق جای دارد. زیباترین و سابقترین کاشیکاریهای بقعه را می توانید در بخش مرقد ملاحظه کنید که در سال ۶۰۵ هجری قمری در قول مظفریان بهدست محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، تعالیترین کاشیساز آن زمانه ساخته شد. تشکیل داد کاشیها هشت سال به طول انجامید تا اینکه در سال ۶۳۰ هجری قمری فراهم و نصب شدند. این کاشیهای جذاب هنوز وجود داراهستند و از گران بهاترین اثرها مو جود در بقاع مطهر به اکانت می آیند.
گنبد اساسی مقبره حضرت معصومه (س)
گنبد مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
طبق احادیث تاریخی، اولی گنبد مقبره، یک سایبان حصیری بود که موسی بن خزرج روی آرامگاه وی گذاشت. این طور به لحاظ میرسد که حضرت زینب (س) از دختران امام جواد (ع) در سال ۲۵۶ هجری قمری، اولین گنبد را درین محل سازه کرد. درپی وزیر طغرل عظیم در عصر سلجوقیان، گنبد بلندی مزین به کاشیهای رنگی روی این آرامگاه مقدس ایجاد کرد. همسر فرمانروا اسماعیل صفوی امر میدهد آن را به کاشیهای معرقکاری مزین نمایند و تراس بزرگی با دو مناره در طرفین آن سازه نمایند که تراس طلای مدرن میباشد. در عصر سلطنت فتحعلی پادشاه، روی این گنبد با آجرهای طلایی پوشانده میگردد که تا سال ۱۳۷۹ هجری خورشیدی همچنان وجود داشت و تعمیرات اصلی روی آن شکل گرفت. گنبد تازه بقعه حضرت معصومه (س) با هزینه مرمت به مبلغ ۲٫۵ میلیارد تومان به دست آیتالله بهجت در سال ۱۳۸۴ به افتتاح رسید.
مساجد بقعه حضرت معصومه (س)
مسجد اعظم
مسجد اعظم بقاع حضرت معصومه
عکاس: Javad2493
مسجد اعظم قم که از آن بهتیتر مسجد آیتالله بروجردی نیز حافظه میگردد، در سال ۱۳۳۷ هجری خورشیدی به کارایی سید حسین طباطبایی بروجردی صحیح در کنار آرامگاه حضرت ساخته شد. مسجد اعظم در بالا بهشکل به طور کامل غیر وابسته ساخته شد؛ البته با توسعه و گسترش بقعه حضرت معصومه (س)، در محوطه مقبره مکان گرفت. این مسجد، گنبد آبی زیبایی داراست که با طول حدود ۲۴ متر، در راستای گنبد طلایی حضرت جایدارد. حسین لرزاده، معمار این بنای سه ایوانی میباشد که امروزه از مرکزها درس دادن حوزه علمیه قم به شمار میرود. کتابخانهای در ضلع غربی مسجد وجود دارااست که اینک بهحیث ورژنهای خطی از معتبرترین کتابخانههای کشورایران میباشد و بیشتراز ۱۰۰ هزار کتاب چاپی و هفت هزار کتاب ها خطی داراست.
مسجد بالاسر
مسجد بالاسر در صحن عتیق در غرب بارگاه مطهر جای دارد و کهنترین و زیباترین نصیب مقبره به شمار میرود. ظاهرا ازآنجاکه در پیمان صفوی در بالای راز حضرت معصومه (ع) سازه گردیده است، به آن مسجد بالاسر می گویند که در طول صفویه بهتیتر مهمانسرا به کارگیری می شد. با روی کارآمدن پادشاهان قاجار، مسجد دستخوش تغییرات متعددی شد. این مسجد یكی از مكانهای پرفضیلت برای نیایش و عبادت به حساب می آید و در قصههای متعددی به آن پیشنهاد شدهاست. روحانیان دارای شهرت شیعه به عنوان مثال آیتالله محمد تقی بهجت، آیتالله محمد حسین طباطبایی، آیتالله سید محمد رضا گلپایگانی، آیتالله هاشم آملی، مدرس مرتضی مطهری و... دراین مسجد دفن گردیدهاند.
مسجد طباطبایی
مسجد طباطبایی بقاع حضرت معصومه
مسجد طباطبایی بهمکان صحن زنانه در جنوب مدیحه مطهره سازه شد که فعالیت ایجاد کرد آن از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری به طول انجامید و حجه الاسلام حاج آقا محمد طباطبایی بانی این مسجد و گنبد مرتفع آن بود.
مسجد شهید مطهری
مسجد شهید مطهری که بهمکان موزه دیرین تاسیس شد؛ برای برگزاری اکثر مراسم مذهبی بقاع به فعالیت میرود.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)
موزه بقاع حضرت معصومه
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) از سابقترین موزههای کشورایران میباشد که عمر آن به سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی می رسد. تا قبل از تشکیل داد این موزه، اثر ها تاریخی و هنری بهشکل دور از هم در کنارهوکنار بقعه جمع شده بود. این موزه که از جاهای جالب قم به شمار میرود، تا سال ۱۳۵۳ به شغل خویش افزود و تا اوایل دهه ۶۰ تعطیل بود. موزه ذکر شده در سال ۱۳۶۱ به ساختمان فعلی در کنار مکتب فیضیه جابجایی یافت و ساختمان نو آن در صدر صرفا ۵۰۰ متر مربع مساحت داشت تا اینکه بعد ها حجم آن به بیشتراز ۱۲۰۰ متر مربع رسید.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)، تیم اثرها با ارزشی از پادشاهان، عاشقان کریمه اهل بیت و اثر ها اهدایی عشق و علاقهمندان به نگهداری ميراث هنری و تاريخی را به اکران می گذارد و مشتمل بر قسمتهای مختلفی نظیر پارچهبافی، نگارگری، فلزکاری، حجاری و سنگهای قیمتی، خاتمکاری، قرآنهاى خطى، تابلوهای خط و تذهیب، شیشهگری و... میباشد.
مکتب فیضیه قم
مکتب فیضیه
عکاس: ناشناس
مکتب فیضیه که در فهرست ارثیه ملی کشور ایران به تصویب رسیده میباشد، در جنب میدان آستانه و کنار مقبره جایدارد. این جای که از مدرسه ها دارای شهرت حوزه علمیه قم به شمار میرود، در طی فتحعلی پاد شاه در حدفاصل سالهای ۱۲۱۳ و ۱۲۱۴ هجری قمری سازه شد؛ هرچند که تراس جنوبی آن منسوب به پادشاه طهماسب صفوی میباشد. دراین فرصت مکتب به صحن عتیق بقعه متصل عدم وجود و طبق نقشههای جهانگردانی مانند شاردن، یک گذر در بین آن ها وجود داشت.
این مکتب چهار ایوانی و دو طبقه درمجموع ۸۰ حجره دارااست که عمر حجرههای طبقه ذیل آن به بعدازظهر قاجار و حجرههای بالایی به حدود قرن ۱۴ هجری قمری برمیخواهد شد. کاشیکاریهای معرق حیاط جنوبی که از یادگاریهای بعد از ظهر صفوی میباشند، از دیدنیترین و مهمترین قسمت مکتب فیضیه به اکانت می آیند. مداقه این مکتب تنها به بُعد فقهی و آموزشی آن محصور نمیشود و نقش پررنگی در تاریخ سیاسی معاصر جمهوری اسلامی ایران داشته میباشد.
این طور به لحاظ می رسد که نتیجه کاشانی داماد ملا صدرای شیرازی و از علمای عصر صفویه، دراین مکتب درس دادن یا این که اقامت همیشگی داشته میباشد؛ به همین عامل، این محل به مکتب نتیجه مشهور شد.
مکتب فیضیه از دهه ۴۰ هجری خورشیدی به محلی برای پیکار علیه نظام شاهنشاهی تبدیل شد و بهخیال مخالفت با اینگونه نظامی، آوازه متعددی پیدا کرد. با اینکه عمر مکتب فیضیه به قرن ها قبلی برمیشود؛ رونق دوباره آن مدیون عزیمت آیت الله روحانی عبدالکریم حائری (ره) به قم بود که جانی نو در کالبد آن دمید.
کتابخانه مقبره حضرت معصومه (س)
کتابخانه مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری تسنیم (عکاس: حسین شاهبداغی)
کتابخانه آستانه فاطمه معصومه (س) به تلاش سید ابوالفضل، تولیت این آستان، در سال ۱۳۳۱ هجری خورشیدی احداث شد. وی همینطور ۱۵۰۰ جلد کتاب بدین کتابخانه اهدا کرد. به گذر زمان فرصت متولیان بقاع، کتابهای بیشتری را به این موسسه افزودند. اکنون این کتابخانه در صحن نبی اعظم (ص) قرار گرفته میباشد و تعداد متعددی کتاب چاپی، سنگی، خطی، چاپ سربی و... را در چنگ دارااست که از کتابخانههای تعالی همگانی کشور ایران به حساب می آید. کتابخانه ذکر شده با ۱۲ هزار متر زیربنا، دارنده چهار طبقه میباشد که مشتمل بر چهار سالن جداازهم برای آقایان و چهار سالن برای بانوان می گردد.
معماری و تزیینات بقاع حضرت معصومه (س)
تزیینات مقبره حضرت معصومه
معماری و کتیبههای مقبره حضرت معصومه (س) مثالای بینظیر از هنر و فرهنگ و تمدن اسلامی میباشد؛ بهطوری که متنوعترین و هنرمندانهترین هنر اسلامی با قدمتی بیش تر از ۱۰۰۰ سال را در خویش مکان داده و به خوی فضایی معنوی منتهی شدهاست. با اعتنا به عمر زیاد بقعه مطهر، مدلهای گوناگون معماری اسلامی در آن مشاهده می شود که مشهودترین آنها، مدل اصفهانی میباشد. از خصوصیتهای این مدل در بقاع میاقتدار به مقرنسکاری، دقت به هم جواری، کاشیکاری، آینهکاری، مناره و کتیبهنگاری اشاره نمود.
معماری اسلامی و ارزشی را میقدرت در هرجا بقعه مثلا گنبد آن روءیت کرد که بهشکل کلاهخویش میباشد؛ چراکه طبق ترسیم پیشین این کلاه را برای احترام بر رمز بزرگان میگذاشتند. گلدستههای بقعه نیز برای استحکام حیاط، بلند ساخته گردیدهاست و به دستانی بلندشده رو به عرش تشابه داراست. خلال این، گلدستههای خرد دور و اطراف گنبد و صحنهای گوناگون به نماد نگهبانان بقعه می باشند.
آینه کاری بقاع حضرت معصومه
عکاس: ناشناس
صحن بقعه مطهر (س) به وسیله میرزا علی خان اتابک در حین ناصرالدین فرمان روا مخلوطبندی گردیده که با گذر مجال مزین به کاشیکاری و آینهکاری شدهاست. نقوش و آرایههای معماری بقعه بهاندازهای خوشگل میباشند که نگاه هر بینندهای را به خویش جذب مینمایند.
اشخاص مدفون در مقبره حضرت معصومه (س)
رواق بقعه حضرت معصومه
مدفن اشخاص متعددی از امامزادگان تا علمای شیعه و شخصیتهای پررنگ و مشاهیر در مقبره مطهر حضرت معصومه (س) جایدارد. پنج بدن از ملازمان حضرت معصومه (س) در مهاجرت به قم در ذیل گنبد اساسی بقاع به خاک ودیعت گردیدهاند که میمونه از نوادگان امام جواد (ع)، ام محمد از نوادگان امام سجاد (ع)، ام حبیب و ام اسحاق به عنوان مثال آنها می باشند.
علمای شیعه
علمای شیعه تیم دیگری از اشخاص مدفون در مجاورت بقعه کریمه اهل بیت (ع) به اکانت میایند که مشهورترین قبر وابسته به مزار آیت الله بروجردی میباشد. سنگ قبر این شخصیت پر رنگ در راهروی مسجد اعظم و ذیل گنبد زیبایی جایدارد. مقابل آن در مسجد بالاسر مقبره می توانید به زیارت مزار معلم شهید مطهری، آیت الله بهاءالدینی، علامه طباطبایی، آیت الله بهجت و... بروید که بهغیر از دو یا این که سه ساعت پس از نماز ظهر که برای بازدید خانمها در حیث گرفته گردیده، در سایر ساعت روز صرفا برای ورود آقایان گشوده میباشد.
درصورتی که به صحن اتابک بروید، سنگ قبر مرتفع قطبالدین راوندی را خواهید روءیت کرد که از علمای شیعی قرن ششم بوده میباشد. در حجرههای این صحن نیز سنگ قبر اشخاص مشهوری همانند شهید پزشک مفتح دیده می شود. در یک کدام از حجرههای آنطرف ایوان، مزار روضه خوان فضل و ادب الله نوری با سنگ قبری بلندمرتبه جای دارد.
مشاهیر
برخی از مشاهیر جمهوری اسلامی ایران نیز در بقعه حضرت معصومه (س) مدفون میباشند که از آن پاراگراف میقدرت به مزار پروین اعتصامی و یوسف اعتصامی، بابا وی اشاره نمود. از آنجا که این حجره فرش گردیده است، اشخاص برای بازرسی کتاب هم از این محل به کارگیری مینمایند.
علی اصغر اتابک، صدراعظم کشور ایران در بعد از ظهر ناصرالدین پاد شاه و مظفرالدین سلطان نیز به عنوان مثال فیسهای سرشناس بقاع مقدس میباشد که در صحن اتابک جایدارد.
پادشاهان
پاد شاه عباس دوم، پاد شاه صفی یکم، فرمانروا سلیمان یکم و سلطان فرمانروا حسین یکم، چهار فرمانروا صفوی مدفون در مقبره مقدس میباشند.
دو سلطان قاجار به اسمهای فتحعلی فرمان روا قاجار و محمد فرمان روا قاجار نیز دراین محل دفن گردیدهاند. مزار تنی چند از شاهزادگان قاجار نیز در مسجد فرمان روا در بقاع جایدارد.
این قبرها به طور کامل در سال ۱۳۶۳ خورشیدی به امر درستگو خلخالی تخریب شد و فعلا سنگ قبر آنان در موزه آستان مقدس حفظ می گردد.
مدفن مهد علیا (مامان ناصرالدین پاد شاه قاجار)، منوچهر معتمدالدوله (حکمران اصفهان)، قهرمان میرزا (فرزند عباس میرزا) و میرزا حسن مستوفی الممالک آشتیانی نیز در بقاع حضرت معصومه (س) میباشد.
عکس های بقاع حضرت معصومه (س)
حضور زائران در مقبره حضرت معصومهاقامه نماز در بقاع حضرت معصومهشبستان امام خمینی (ره) در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومهحجره ای در مقبره حضرت معصومهتزیینات بقعه حضرت معصومهحضور زائران در بقعه حضرت معصومهآینه کاری های بقعه حضرت معصومهعزاداری در بقاع حضرت معصومهنماز جماعت در بقعه حضرت معصومهورودی بقعه حضرت معصومهتردد زائران در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه پشت بام بقاع حضرت معصومهنمای هوایی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، تارنما خبرها حوزه، عکاس: حسین کریمی، امیر پاشایی
جاهای جذاب دور و اطراف مقبره حضرت معصومه (س)
مجتمع مهر و ماه قم
مجتمع مهر و ماه قم: این موسسه در اطراف شهر قم قراردارد و بهخیال داشتن دکانهای مارک، فضایی آهسته و دلنشین، توالت پاک و مجهز و... مکانی ایدئال برای خرید سوغات و استراحت میباشد. ضمن این، در صورتیکه در زمان مهاجرت گرسنه شدید، می توانید از فودکورت و رستورانهای این مجتمع به کارگیری فرمایید. نمازخانه، اتاق پیرایش بانوان، صندلی ماساژ، خزانه ملت و خودپرداز، اتاق نوباوه، اتاق سیگار و سوپرمارکت مثلا تجهیزات این محل به شمار میرود.
دریاچه نمک آبگینه پاد شاه: سطح صیقلی این دریاچه از خصوصیتهای منحصر آن میباشد که خیرفقط مبحثای خوب برای عکاسی و تصویب تصاویر معدودنظیر محسوب میشود؛ بلکه بهتیتر والاترین آینه طبیعی جمهوری اسلامی ایران شناخته میگردد و میقدرت منعکس شدن تصویر اسمان در زمین را شاهد بود. این جاذبه طبیعی در کنار بزرگراه طهران-قم جایدارد که در صورتی مستقر طهران باشید، به احتمال زیاد بارها از کنار آن عبور کردهاید. اوایل بهار و میانه فصل پاییز، شایسته ترین فرصت برای بازدید از این دریاچه خوشگل میباشد.
منزل یزدان حمایت قم: این منزل تاریخی با معماری اهل ایران و چهار فصلش به اواخر زمانه قاجار و اوایل پهلوی وابستگی دارااست. منزل یزدان حفاظت که در سال ۱۳۸۲ در فهرست اثر ها ملی به تصویب رسید، پیشخیس بهتیتر موزه صنعت های دستی کار میکرد که با واگذاری به قسمت سری در حال حاضر یک رستوران و چایخانه سنتی میباشد.
ضمن این، مکتب فیضیه قم که از آن بهتیتر یکیاز تاریخسازترین مدرسه های دیرین مرزو بوم حافظه میشود، دراین آستان مقدس جایدارد. رزرو مسجد قبا مشهد تزیینات بسیار دیدهنواز بقاع از کاشیکاری تا آینهکاریهای دقیق برای هر ببیندهای جالب میباشد؛ البته این تمامی قصه وجود ندارد و موزه فوقالعاده جالب آن نیز این قابلیت را به شما میدهد تا به تماشای پر ارزشترین قالی کوچکهای ابریشمی، قرآنهای خطی و غیره بنشینید. برای شناخت بیشتر با این مقبره شریفه با ما هم پا گردید. شماره تلفن مسجد قبا مشهد
شناخت با مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه (س) دومین زیارتگاه اصلی مذهبی سرزمین و از جاهای جذاب قم میباشد که در سال ۱۳۱۰ در فهرست به جا مانده ملی کشورایران قرار گرفت. حضرت معصومه (س) دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر حضرت رضا (ع) می باشند و از همین رو، این بقاع مقدس هر ساله پذیرای میلیونها زائر داخلی و فرنگی میباشد. خلال عنایت مذهبی دربین مسلمانها، این بقعه بهحیث تاریخی نیز عنایت متعددی دارااست و میاقتدار آن را از جاذبههای تاریخی اساسی قم به اکانت آورد.
مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو هتل
بقعه حضرت معصومه (س) از نصیبهای مختلفی نظیر کتابخانه، موزه، صحن، شبستان و... تشکیلشده میباشد که اکثر آنان مزین به مقرنسکاری، کاشیکاری و آینهکاری می باشند. شاید جذاب باشد که بدانید تعدادی بدن از شاهان صفوی و قاجار و مشاهیری همانند پروین اعتصامی دراین بقاع دفن گردیدهاند که بازدید از آنان خالی از لطف نخواهد بود.
از تجهیزات این بقاع مطهر میقدرت به وجود دستشویی، سپردهداری اشیای قیمتی، سرویس ها ویژه سالمندان، مهمانسرا، ماشین برقی حملونقل زائران، مغازه، اورژانس، درمانگاه، اتاق مشورت کردن، اتاق عقد، پارکینگ، رواق بچه، رواق نوجوان ها، غذای تبرکی، داروخانه و غیره اشاره نمود.
بقعه حضرت معصومهتردد زائران در مقبره حضرت معصومهزائران فرنگی مقبره حضرت معصومهگنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)
چمدان نیلپر
جذاب میباشد بدانید که میگویند زیارتطومار حضرت معصومه (س) برخلاف زیارتطومارهای بقیه امامزادگان، از طرف امام رضا (ع) بیان شده میباشد. این زیارتنامه برای نخستین دفعه با دستخط علی بن موسی الرضا (ع) در سال ۱۳۹۸ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بازآفرینی شد.
بقاع حضرت معصومه (س) کجاست؟
بقاع حضرت فاطمه معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رزرو اقامتگاه، ویلا و آپارتمان
بقاع حضرت معصومه (س) در شهر قم قرار گرفته میباشد و یکسری ورودی داراست که عبارتاند از باب الکوثر و باب الشفا (که بهتیتر ورودیهای اساسی در میدان آستانه واقع گردیدهاند)، باب القبله، باب الجنه، باب الکرامه و باب العلم. گردشگران برای به کارگیری از اتوبوسهای برقی مختص جابهجایی زائران می توانند به باب الشفا، باب الجنه و باب الکوثر مراجعه نمایند.
نشانی مقبره حضرت معصومه (س): استان قم، شهر قم، بقعه حضرت معصومه (س) (اکران روی نقشه)
تاریخچه مقبره حضرت معصومه (س)
مقبره حضرت معصومه در طی های قدیم
مقبره حضرت معصومه (س) در زمان تاریخ تغییرات متعددی را به خویش چشم و با گذر وقت گیر حجم و شکوهش اضافه گردیده تا اینکه بهصورت مدرن خویش درآمده میباشد. این جای در بالا دارنده سه بقعه و سه گنبد بود که ابعاد به فرمان روحانی طوسی نوسازی و یک بقاع و گنبد برای آن ساخته شد.
اول بنای مقبره
حضرت معصومه (س) در شهر قم دار فانی را وداع گفتند و موسی بن خزرج از بزرگان قم، گلشن بزرگی به اسم بابلان داشت که وقف وی کرد و حضرت دراین گلشن (جای فعلی بقاع مطهر) به خاک ودیعت شدند.
اجاره خودرو
بعد از وفات حضرت، سایبانی از بوریا به دست اشعریان روی مزار وی گذارده شد. ظاهرا این سایبان تا نصفه قرن سوم هجری قمری درین محل وجود داشت تا اینکه زینب (س) دختر امام جواد (ع)، بر راز تربت یک قبه برجیصورت قرار بخشید. با سپری شد فرصت و دفن برخی از زنان علوی در مجاورت این آستان، دو گنبد دیگر ساخته شد. در سال ۳۵۰ هجری قمری، قاضی قم شخصی به اسم ابوالحسن زید بن احمد بن بحر اصفهانی بود که مبادرت به بسط رمز در بقاع از جانب رودخانه کرد و متعاقبا امر ایجاد کرد در گرانقدرتری برای آن اعطا کرد.
بعدازظهر سلجوقی، تیموری و مظفریان
ابوالفضل عراقی از امیران طغرل سلجوقی در سال ۴۴۷ هجری قمری آغاز به تشکیل داد زیارتگاه و قبهای فاقد تراس و گلدسته بهمکان آن سه گنبد کرد که دارنده تزیینات آجری و کاشی بود و عمل تشکیل داد آن تا سال ۴۵۷ هجری قمری زمان برد.
رزرو هتل
این طور به لحاظ می رسد که بقعه حضرت در حمله مغولان از زخم مصون ماند؛ چراکه ساختمان عراقی تا پیمان صفویان پابرجا بود. حمدالله مستوفی به ویرانشدن قم در تاثیر این حمله اشاره کرده؛ البته صحبتی از صدمه به بقاع نکرده میباشد. بعداز آن فرمانروا محمد الجایتو به عمران شهر قم و مقبره پرداخت که گواهی آن را میاقتدار روی کاشیهای جانور با تصویر سواران مغول بر آن رویت کرد.
امیر مظفر احمد بن اسماعیل از سلسله مظفریان در سال ۶۰۵ هجری به محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، از گرانقدرترین استادهای کاشیساز آن فرصت فرمان تشکیل داد کاشیهای متنوعی را برای مرقد اعطا کرد که فعالیت ایجاد کرد آنها هشت سال طولانی شد و در غایت در سال ۶۱۳ هجری قمری شغل گذارده شدند.
صفویه
در عصر صفوی با ایجاد کرد گنبد و ضریح و اضافه کردن تزیینات کاشیکاری و همین طور پذیرایی از خادمان و زائران، شکوه و جلال آستان حضرت معصومه (س) دوچندان شد.
بلیط هواپیما فلای تودی
بنای ابوالفضل عراقی تا سال ۹۲۵ هجری قمری به قوت خویش باقی بود تا اینکه دختر پادشاه اسماعیل نخستین موسوم به سلطانبیگم، بقاع حضرت را بهصورت بنایی هشتضلعی با هشت صفه درآورد و امرکرد دیوارهای آن مزین به کاشی معرق شوند. خلال این، ایجاد کرد ایوانی با دو مناره، صحن عتیق، سه رواق، کتیبههایی با خطوط ثلث و نسخه ها نیز از سایر اقدامات او بود. برخی معتقدند الحاق این نصیبها به بقاع بوسیله «پاد شاه بیگی بیگم» دختر شخصی به اسم همادبیک یا این که عمادبیک انجام یافته میباشد.
اولین بارگاه بقاع حضرت معصومه (س) به دست پادشاه طهماسب نخستین صفوی به این شرکت اضافه شد
پاد شاه اسماعیل اولیه نیز خلال تشکیل داد حیاط نصیب شمالی (حیاط طلا و جواهرات)، اساس صحن کهنه را نهاد بنیان. فرمانروا طهماسب صفوی در سال ۹۶۵ هجری، ضریحی آجری مزین به کتیبههای معرق و کاشیهای هفت رنگ در چهار طرف مرقد تشکیل داد که بهبرهان وجود منافذی در نزدیکی آن، زائران علاوه بر تماشای مرقد میتوانستند نذورات خویش را در بارگاه بیندازند. براین اساس، اولین بارگاه بقعه حضرت معصومه (س) به دست فرمانروا طهماسب اولیه صفوی به این موسسه اضافه شد. وی همینطور تراس جنوب مکتب فیضیه را ایجاد کرد که به صحن کهنه متصل میباشد.
اجاره خودرو
سلطان صفی در سال ۱۰۷۷ صحن زنانه را در سمت جنوبی آستانه تاسیس کرد که با اسم مسجد طباطبایی شناخته می شود. این صحن دارنده شیوه مخصوصی به بقاع سلطان عباس، فرمانروا سلیمان و سلطان شاه حسین بود.
در نقطه پايان دوران صفویان و پیرو حمله افغانها به کشور ایران، اشرف افغان کلیه اثرها پر ارزش و زر و زیورهای این بقاع و حتی طلاهای صندوق مرقد فرمان روا عباس را به یغما پیروزی.
قاجار
عکس سابق بقعه حضرت معصومه
بعد از عصر صفوی، بازسازی و تشکیل داد قابلتوجهی در مقبره واقعه نیفتاد تا اینکه سلطنت به دست پادشاهان قاجار رسید. فتحعلی فرمان روا در سال ۱۲۱۸ هجری قمری امر ایجاد کرد گنبدی با دوازده هزار آجر طلااندود را صادر کرد.
کرایه خودرو رنت کنیم
فتحعلی فرمانروا در سال ۱۲۳۰ هجری قمری نیز درخواست کرد که بارگاه بقعه نقرهپوش گردد که بهادله فرسودگی در گذر مجال، بارگاه نقره جدیدی در سال ۱۲۸۰ هجری قمری بهمکان آن نصب شد. دیدنی میباشد بدانید کهاین بارگاه بارها نوسازی شد و تا سالهای متمادی گزینه استعمال بود تا اینکه در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی، ضریحی از نقره با ظرایف هنری ویژه بهمکان آن نهاده شد. از سایر اقدامات فتحعلی پاد شاه قاجار این بود که کف مقبره را با سنگ مرمر پوشاند، گلدستههای مقبره را طلاکاری کرد، دری گران بها از محصول طلا و جواهرات بهمکان در چوبی بقاع نصب کرد، تزیینات بسیار هنرمندانهای در سقف پایین گنبد ایفا بخشید و آینهکاریهای دیوارهای بقاع را آغاز کرد که تا سالها آنگاه و زمان محمد پادشاه قاجار ادامه یافت.
در طول ناصرالدین سلطان خلال بازسازی گلدستههای طلا و جواهرات و کاشیکاریهای باارزش روی آنان، دو رواق دیگر در بقعه ساخته شد.
عکسی کهن از سالهای بدور بقعه حضرت معصومه
اساس صحن تازه (تبارک) در انتها قرن ۱۳ هجری قمری به دست آقا ابراهیم امین السلطان ریخته شد که پسرش بهتیتر صدراعظم کشور ایران در طول سلطنت ناصرالدین پادشاه، شغل ایجاد کرد آن را افزود تا اینکه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری تمام شد.
آرامگاه حضرت در سال ۱۳۰۱ هجری خورشیدی برای نخسین بار مجهز به لامپ برق شد و موتور برق کاخ سلطنتی با ثبت مجلس بهاین آرامگاه واگذار شد.
بعد از موفقیت انقلاب اسلامی
صحن بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
بعد از برد انقلاب اسلامی اقدامات بسطای و مرمتی متعددی دراین مقبره اجرا گرفت؛ همینطور برای رفاه حالا زائران، تجهیزات مختلفی در حیث دریافت شد. فعلا، تولیت این بقاع، مسئولیت محافظت و بازرسی به آن را بر ذمه داراست و همگی کارها گسترش بقعه بوسیله این تولیت شکل میگیرد. بهتیتر نمونه، تخریب ظواهر گنبد، فرسایش دور از شوخی و پیدایش اعوجاج در برخی سطح ها سبب ساز شد که تولیت آستانه مقدس در سال ۱۳۸۰، طرح بده بستان آجرهای طلایی گنبد بقعه مطهر را کلید بزند و براین اساس، گنبد نو در سال ۱۳۸۴ به پردهبرداری رسید. در سال ۱۳۷۷ نیز مرقد مطهر با صورت نو کاشی و سنگ، مرمت و دیوارههای داخلی آن مزین به سنگ مرمر سبز شد.
انگیزه هجرت حضرت فاطمه معصومه (س) به قم
رواق مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
صحیح 1 سال بعد از هجرت حضرت رضا (ع) به شهر مرو، حضرت فاطمه معصومه (س) همدم تنی چند از برادران و محارم خویش در سال ۲۰۱ هجری قمری راهی دیدار برادرش، امام رضا (ع) می گردد. طبق بخش اعظمی از احادیث، انگیزه هجرت حضرت معصومه (س) به جمهوری اسلامی ایران برای ملاقات با برادرشان بوده میباشد؛ چراکه بعد از شهید شدن بابا بزرگوارشان، عشق و علاقه خاصی به امام رضا (ع) داشتند و از محضر علمی و معنوی وی سود میبردند. ضمن این، شرایط بهتر امام رضا (ع) در دستگاه خلافت مأمون، زمان تبلیغ تشیع را به فرزندان نبی (ص) و سادات میاعطا کرد.
آنها در حین رویه به ساوه میرسند و ازآنجاکه اهل یک محل این شهر در آن مجال از معارضان اهل بیت بودند، نبردی در میان ماموران حکومتى و ملازمان حضرت درمیگیرد که سبب ساز به کشتهشدن جمعاى از ملازمان میشود. بعد از این داستان حضرت معصومه (س) به طرف قم راه و روش می افتند که با استقبال بزرگان و عموم قم مواجه میگردند. به دنبال، حضرت به خانه شخصى موسى بن خزرج میرود. وی تنها ۱۷ روز در قم حضور داشتند و در سن ۲۸ سالگی در تاثیر بیماری دار فانی را وداع می گویند. پس از وفات، حضرت را در گلشن بابلان قم دفن مینمایند.
نصیب های گوناگون مقبره حضرت معصومه (س)
نقشه قسمت های متفاوت بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: وبسایت بقاع حضرت معصومه (س)
بقاع حضرت فاطمه معصومه (س)، بقاعای به ارتفاع و پهنا ۲٫۹۵ و ۱٫۲۰ متر و طول ۱٫۲۰ متر دارااست که با کاشیهای زرفام باارزش پوشانده گردیده میباشد. دورتادور مرقد نیز دیواری مزین به کاشی معرق دیده میشود که در حال حاضر بارگاه مشبکی از محصول نقره آن را اشراف نموده است و قدمتش به سال ۹۵۰ هجری قمری برمیشود. این آستان مقدس، نصیبهای مختلفی دارااست که پیرو به آن ها میپردازیم.
رواق ها
رواق به محدودههای در حدود بارگاه مطهر گفته می گردد که دربرگیرنده ۶ رواق با گنبدی خردخیس از گنبد مهم بقعه میشود. سه رواق در زمان صفوی، دو رواق در قول قاجار و یک رواق در بعدازظهر معاصر تشکیل شدهاند و مزین به گونه های هنرهای بدیع اسلامی و کتیبههای ارزشمند از خوشنویسان پر اسم و رسم میباشند.
زائری در ورودی بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
رواق غربی: این رواق در سال ۱۲۳۶ هجری قمری به وسیله محمد تقی میرزا حسام السلطنه از فرزندان فتحعلی پاد شاه ساخته شد تا جایگزین مهمانسرایی گردد که بهدست فرمانروا طهماسب تاسیس گردیده بود. رواق غربی دارنده سه نصیب میباشد.
رواق شرقی (رواق آینه): رواق آینه همدم با حیاط آینه به امر علی اصغر خان اتابک در سال ۱۱۳۰ هجری قمری ساخته شد. این رواق ۲۳ متری دارنده پنج متر طول و ۳٫۵ متر پهنا میباشد.
رواق و گنبد فرمانروا عباس دوم: پاد شاه سلیمان در سال ۱۰۷۷ هجری قمری فرمان تشکیل داد این رواق را روی حرم پادشاه عباس بخشید که گنبدی با ۱۶ ضلع منظم دارااست. کتیبهای مزین به سوره آدینه به خط محمدرضا امامی زینتنصیب این محل شدهاست.
رواق سلطان صفی (مقبره زنانه): این رواق که در سال ۱۰۵۲ هجری قمری به فرمان فرمان روا عباس ساخته شد، گنبدی با دو پوشش دارااست و آرامگاه پاد شاه صفی را در خویش مکان داده میباشد. کتیبه نفیسی از روایات به خط محمدرضا امامی درین رواق وجود دارااست.
رواق و گنبد پادشاه سلیمان: آرامگاه فرمانروا پاد شاه حسین و فرمان روا سلیمان صفوی دراین رواق قرار اعطا کرد که در سال ۱۱۰۷ هجری قمری به دست فرمان روا حسین ساخته شد. کتیبهای از سوره حشر به خط خطیب قمی درین رواق مشاهده میشود.
رواق و گنبد طباطبایی: رواق نام برده با کارایی حاج آقا محمد طباطبایی در مسافت سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری بهصورت مثلث ایجاد شده است.
صحن ها
صحن عتیق (صحن قدیم یا این که صحن امام هادی (ع))
در ورودی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
سلطانبیگم صفوی در سال ۹۲۵ هجری قمری برای نخسین بار صحنی مربع با سه حیاط در بقاع مطهر تاسیس کرد. این صحن که تا زمانه فتحعلی پاد شاه وجود داشت، از نگاه ظاهری دستخوش تغییراتی شد و بهصورت هشتضلعی نامنظم درآمد. درپی تعداد حیاطهای صحن عتیق ارتقا یافت و امروزه دارنده هفت حیاط میباشد که سه تراس در شمال صحن و چهار تراس در جنوب آن قراردارد.
صحن بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبیکی از صحن های بقعه حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه در روزهای محرم
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، عکاس: محمود بابایی
شاید نام حیاط طلا و جواهرات را شنیده باشید که بهتیتر مشهورترین حیاط صحن عتیق در طول فتحعلی پاد شاه طلاکاری شد. این تراس، ورودی صحن به نوحه مطهره میباشد. ضمن این، تراسهای این صحن مزین به اشکال تزیینات هنر اسلامی از مقرنسکاری، آینهکاری و گچبری تا کتیبههای ارزشمند میباشند.
صحن نو (صحن امام رضا (ع) یا این که صحن اتابکی)
دیوار کاشیکاری با درهای چوبی در صحن اتابکی بقعه حضرت معصومه
صحن تازه در دورانفرصت هشت سال از ۱۲۹۵ تا ۱۳۰۳ هجری قمری ساخته شد و اثری از میرزا علی اصغر خان اتابک میباشد. این صحن با صورت چندضلعی نامنظمش، هفت تراس داراست که حیاط آینه از همگی شناختهگردیدهخیس میباشد؛ ایوانی که از شاهکارهای معماری معلم حسن معمار قمی محسوب میشود. در حیاطهای صحن تازه نیز میتوانید شاهد گونه های تزیینات کاشیکاری، مقرنسکاری و غیره و کتیبههای ارزشمند کوفی و نسخه ها و ثلث باشید.
صحن مالک الزمان
صحن صاحب و مالک الزمان در مساحتی حدود هشت هزار متر مربع منقوش به کتیبههای قرآنی میباشد. این صحن، چهار ورودی داراست که عبارتاند از ورودی شرقی (شبستان امام خمینی (ره)، ورودی شمالی (بست مسجد اعظم)، ورودی غربی (پل آهنچی) و ورودی جنوبی (خیابان تازه الاحداث). کتیبههای قرآنی از متاع سیمان سپید و خشت در دیوارههای دور و اطراف این صحن مشاهده می شود که به خطوط بنایی و کوفی مزین گردیدهاند.
صحن نبی اعظم (ص) و صحن حضرت جوادالائمه (ع) از صحنهای نو بقاع حضرت معصومه (س) میباشند.
بارگاه
بارگاه بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
پادشاه طهماسب اولیه، اول بارگاه مرقد مطهر را در سال ۹۶۵ هجری قمری ایجاد کرد که بعد ها این بارگاه آجری هم اندازه ۴٫۸۰ متر ارتفاع، ۴٫۴۰ متر پهنا و دو متر طول بود. او ابعاد ضریحی از فولاد سپید و روشن در حوالی بارگاه گذشته نصب کرد که در روزگار پادشاه عباس نخستین بارگاه دیگری جایگزین آن شد.
دری چوبی در شمال بارگاه برای ورود به مرقد وجود داشت که در سال ۱۲۱۳ هجری قمری به فرمان فتحعلی فرمانروا دری باارزش از طلا جواهرات بهمکان آن ساخته و نصب شد. فتحعلیسلطان در سال ۱۲۴۵ هجری قمری امر کرد کهاین بارگاه با شیتهایی از نقره پوشانده خواهد شد و روی شالودهای به طول ۳۰ سانتیمتر از سنگ مرمر قرار بگیرد. در طول فتحعلیفرمانروا، این بارگاه دو توشه بهانگیزه فرسودگی بازسازی شد تا اینکه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی، طول آن ارتقا یافت و شکلش تغییر و تحول کرد.
قبر بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
یه خرده دقیقکاری در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی روی بارگاه اعمال شد و در سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی اصلاحاتی روی بارگاه شکل گرفت. بارگاه کنونی از نقره ۱۰۰ درصد خالص میباشد که از خزانه مرکزی جمهوری اسلامی خریداری شد و بارگاه دیرین در قبال نقرههای خریداریگردیده در چنگ بانکداری قرار گرفت. این بارگاه تزیینات خودکارزنی و فلزکاری بسیار زیبایی دارااست که فعالیت دست استادکاران و هنرمندان اصفهانی میباشد.
گلدسته ها
گنبد و گلدسته های بقاع حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
درمجموع ۶ گلدسته در آستان حضرت معصومه (س) وجود دارااست.
گلدسته های اتابکی
گلدستههای اتابکی همان گونه که از نامشان پیدا میباشد در صحن اتابکی قرار داراهستند و به کارایی علی اصغر خان اتابک در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در طرفین تراس آینه در صحن تازه ساخته شدند. طول این گلدستهها از سطح بام متساوی ۱۸ متر و از کف صحن حدود ۴۲٫۸۰ متر میباشد. کاشیهای هشتضلعی روی این گلدستهها عرضاندام مینمایند و روی چهار ضلع آن اسامی خوشیمن «الله»، «محمد» و «علی» مندرج میباشد.
گلدسته های مهم بقعه
گنبد و گلدسته های مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
تراس طلا و جواهرات در صحن عتیق قراردارد و گلدستههای کاشیکاری در دو طرف آن مشهود است که بلندی آنها از سطح بام به ۴۰٫۱۷ متر میرسند. دیدنی اینکه فتحعلی سلطان این گلدستهها را در سال ۱۲۱۸ هجری قمری طلاکاری کرد که بوسیله حسین خان شاهسوند در عهد و پیمان ناصرالدین فرمان روا در سال ۱۲۸۶ هجری قمری گزینه تجدید بنا و کاشیکاری قرار گرفتند. سطح این گلدستهها در سال ۱۲۹۹ هجری قمری به آجرهای زرین مزین شد.
گلدسته های کوتاه
گلدستههای کوتاه که از آنان برای اذان بیان کردن استعمال می شود، در نصیب درونی صحن تازه قرار دارا هستند. این گلدستهها که طولشان از کف صحن به ۵۰٫۱۳ متر می رسد، بهصورت هشت ضلعی منظم درست شدهاند.
مرقد مطهر
مرقد بقعه حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
آرامگاه حضرت معصومه (س) در باطن مسجد بالاسر بنا شده در صحن عتیق جای دارد. زیباترین و سابقترین کاشیکاریهای بقعه را می توانید در بخش مرقد ملاحظه کنید که در سال ۶۰۵ هجری قمری در قول مظفریان بهدست محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، تعالیترین کاشیساز آن زمانه ساخته شد. تشکیل داد کاشیها هشت سال به طول انجامید تا اینکه در سال ۶۳۰ هجری قمری فراهم و نصب شدند. این کاشیهای جذاب هنوز وجود داراهستند و از گران بهاترین اثرها مو جود در بقاع مطهر به اکانت می آیند.
گنبد اساسی مقبره حضرت معصومه (س)
گنبد مقبره حضرت معصومه در شب
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی)
طبق احادیث تاریخی، اولی گنبد مقبره، یک سایبان حصیری بود که موسی بن خزرج روی آرامگاه وی گذاشت. این طور به لحاظ میرسد که حضرت زینب (س) از دختران امام جواد (ع) در سال ۲۵۶ هجری قمری، اولین گنبد را درین محل سازه کرد. درپی وزیر طغرل عظیم در عصر سلجوقیان، گنبد بلندی مزین به کاشیهای رنگی روی این آرامگاه مقدس ایجاد کرد. همسر فرمانروا اسماعیل صفوی امر میدهد آن را به کاشیهای معرقکاری مزین نمایند و تراس بزرگی با دو مناره در طرفین آن سازه نمایند که تراس طلای مدرن میباشد. در عصر سلطنت فتحعلی پادشاه، روی این گنبد با آجرهای طلایی پوشانده میگردد که تا سال ۱۳۷۹ هجری خورشیدی همچنان وجود داشت و تعمیرات اصلی روی آن شکل گرفت. گنبد تازه بقعه حضرت معصومه (س) با هزینه مرمت به مبلغ ۲٫۵ میلیارد تومان به دست آیتالله بهجت در سال ۱۳۸۴ به افتتاح رسید.
مساجد بقعه حضرت معصومه (س)
مسجد اعظم
مسجد اعظم بقاع حضرت معصومه
عکاس: Javad2493
مسجد اعظم قم که از آن بهتیتر مسجد آیتالله بروجردی نیز حافظه میگردد، در سال ۱۳۳۷ هجری خورشیدی به کارایی سید حسین طباطبایی بروجردی صحیح در کنار آرامگاه حضرت ساخته شد. مسجد اعظم در بالا بهشکل به طور کامل غیر وابسته ساخته شد؛ البته با توسعه و گسترش بقعه حضرت معصومه (س)، در محوطه مقبره مکان گرفت. این مسجد، گنبد آبی زیبایی داراست که با طول حدود ۲۴ متر، در راستای گنبد طلایی حضرت جایدارد. حسین لرزاده، معمار این بنای سه ایوانی میباشد که امروزه از مرکزها درس دادن حوزه علمیه قم به شمار میرود. کتابخانهای در ضلع غربی مسجد وجود دارااست که اینک بهحیث ورژنهای خطی از معتبرترین کتابخانههای کشورایران میباشد و بیشتراز ۱۰۰ هزار کتاب چاپی و هفت هزار کتاب ها خطی داراست.
مسجد بالاسر
مسجد بالاسر در صحن عتیق در غرب بارگاه مطهر جای دارد و کهنترین و زیباترین نصیب مقبره به شمار میرود. ظاهرا ازآنجاکه در پیمان صفوی در بالای راز حضرت معصومه (ع) سازه گردیده است، به آن مسجد بالاسر می گویند که در طول صفویه بهتیتر مهمانسرا به کارگیری می شد. با روی کارآمدن پادشاهان قاجار، مسجد دستخوش تغییرات متعددی شد. این مسجد یكی از مكانهای پرفضیلت برای نیایش و عبادت به حساب می آید و در قصههای متعددی به آن پیشنهاد شدهاست. روحانیان دارای شهرت شیعه به عنوان مثال آیتالله محمد تقی بهجت، آیتالله محمد حسین طباطبایی، آیتالله سید محمد رضا گلپایگانی، آیتالله هاشم آملی، مدرس مرتضی مطهری و... دراین مسجد دفن گردیدهاند.
مسجد طباطبایی
مسجد طباطبایی بقاع حضرت معصومه
مسجد طباطبایی بهمکان صحن زنانه در جنوب مدیحه مطهره سازه شد که فعالیت ایجاد کرد آن از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری به طول انجامید و حجه الاسلام حاج آقا محمد طباطبایی بانی این مسجد و گنبد مرتفع آن بود.
مسجد شهید مطهری
مسجد شهید مطهری که بهمکان موزه دیرین تاسیس شد؛ برای برگزاری اکثر مراسم مذهبی بقاع به فعالیت میرود.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)
موزه بقاع حضرت معصومه
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) از سابقترین موزههای کشورایران میباشد که عمر آن به سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی می رسد. تا قبل از تشکیل داد این موزه، اثر ها تاریخی و هنری بهشکل دور از هم در کنارهوکنار بقعه جمع شده بود. این موزه که از جاهای جالب قم به شمار میرود، تا سال ۱۳۵۳ به شغل خویش افزود و تا اوایل دهه ۶۰ تعطیل بود. موزه ذکر شده در سال ۱۳۶۱ به ساختمان فعلی در کنار مکتب فیضیه جابجایی یافت و ساختمان نو آن در صدر صرفا ۵۰۰ متر مربع مساحت داشت تا اینکه بعد ها حجم آن به بیشتراز ۱۲۰۰ متر مربع رسید.
موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)، تیم اثرها با ارزشی از پادشاهان، عاشقان کریمه اهل بیت و اثر ها اهدایی عشق و علاقهمندان به نگهداری ميراث هنری و تاريخی را به اکران می گذارد و مشتمل بر قسمتهای مختلفی نظیر پارچهبافی، نگارگری، فلزکاری، حجاری و سنگهای قیمتی، خاتمکاری، قرآنهاى خطى، تابلوهای خط و تذهیب، شیشهگری و... میباشد.
مکتب فیضیه قم
مکتب فیضیه
عکاس: ناشناس
مکتب فیضیه که در فهرست ارثیه ملی کشور ایران به تصویب رسیده میباشد، در جنب میدان آستانه و کنار مقبره جایدارد. این جای که از مدرسه ها دارای شهرت حوزه علمیه قم به شمار میرود، در طی فتحعلی پاد شاه در حدفاصل سالهای ۱۲۱۳ و ۱۲۱۴ هجری قمری سازه شد؛ هرچند که تراس جنوبی آن منسوب به پادشاه طهماسب صفوی میباشد. دراین فرصت مکتب به صحن عتیق بقعه متصل عدم وجود و طبق نقشههای جهانگردانی مانند شاردن، یک گذر در بین آن ها وجود داشت.
این مکتب چهار ایوانی و دو طبقه درمجموع ۸۰ حجره دارااست که عمر حجرههای طبقه ذیل آن به بعدازظهر قاجار و حجرههای بالایی به حدود قرن ۱۴ هجری قمری برمیخواهد شد. کاشیکاریهای معرق حیاط جنوبی که از یادگاریهای بعد از ظهر صفوی میباشند، از دیدنیترین و مهمترین قسمت مکتب فیضیه به اکانت می آیند. مداقه این مکتب تنها به بُعد فقهی و آموزشی آن محصور نمیشود و نقش پررنگی در تاریخ سیاسی معاصر جمهوری اسلامی ایران داشته میباشد.
این طور به لحاظ می رسد که نتیجه کاشانی داماد ملا صدرای شیرازی و از علمای عصر صفویه، دراین مکتب درس دادن یا این که اقامت همیشگی داشته میباشد؛ به همین عامل، این محل به مکتب نتیجه مشهور شد.
مکتب فیضیه از دهه ۴۰ هجری خورشیدی به محلی برای پیکار علیه نظام شاهنشاهی تبدیل شد و بهخیال مخالفت با اینگونه نظامی، آوازه متعددی پیدا کرد. با اینکه عمر مکتب فیضیه به قرن ها قبلی برمیشود؛ رونق دوباره آن مدیون عزیمت آیت الله روحانی عبدالکریم حائری (ره) به قم بود که جانی نو در کالبد آن دمید.
کتابخانه مقبره حضرت معصومه (س)
کتابخانه مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری تسنیم (عکاس: حسین شاهبداغی)
کتابخانه آستانه فاطمه معصومه (س) به تلاش سید ابوالفضل، تولیت این آستان، در سال ۱۳۳۱ هجری خورشیدی احداث شد. وی همینطور ۱۵۰۰ جلد کتاب بدین کتابخانه اهدا کرد. به گذر زمان فرصت متولیان بقاع، کتابهای بیشتری را به این موسسه افزودند. اکنون این کتابخانه در صحن نبی اعظم (ص) قرار گرفته میباشد و تعداد متعددی کتاب چاپی، سنگی، خطی، چاپ سربی و... را در چنگ دارااست که از کتابخانههای تعالی همگانی کشور ایران به حساب می آید. کتابخانه ذکر شده با ۱۲ هزار متر زیربنا، دارنده چهار طبقه میباشد که مشتمل بر چهار سالن جداازهم برای آقایان و چهار سالن برای بانوان می گردد.
معماری و تزیینات بقاع حضرت معصومه (س)
تزیینات مقبره حضرت معصومه
معماری و کتیبههای مقبره حضرت معصومه (س) مثالای بینظیر از هنر و فرهنگ و تمدن اسلامی میباشد؛ بهطوری که متنوعترین و هنرمندانهترین هنر اسلامی با قدمتی بیش تر از ۱۰۰۰ سال را در خویش مکان داده و به خوی فضایی معنوی منتهی شدهاست. با اعتنا به عمر زیاد بقعه مطهر، مدلهای گوناگون معماری اسلامی در آن مشاهده می شود که مشهودترین آنها، مدل اصفهانی میباشد. از خصوصیتهای این مدل در بقاع میاقتدار به مقرنسکاری، دقت به هم جواری، کاشیکاری، آینهکاری، مناره و کتیبهنگاری اشاره نمود.
معماری اسلامی و ارزشی را میقدرت در هرجا بقعه مثلا گنبد آن روءیت کرد که بهشکل کلاهخویش میباشد؛ چراکه طبق ترسیم پیشین این کلاه را برای احترام بر رمز بزرگان میگذاشتند. گلدستههای بقعه نیز برای استحکام حیاط، بلند ساخته گردیدهاست و به دستانی بلندشده رو به عرش تشابه داراست. خلال این، گلدستههای خرد دور و اطراف گنبد و صحنهای گوناگون به نماد نگهبانان بقعه می باشند.
آینه کاری بقاع حضرت معصومه
عکاس: ناشناس
صحن بقعه مطهر (س) به وسیله میرزا علی خان اتابک در حین ناصرالدین فرمان روا مخلوطبندی گردیده که با گذر مجال مزین به کاشیکاری و آینهکاری شدهاست. نقوش و آرایههای معماری بقعه بهاندازهای خوشگل میباشند که نگاه هر بینندهای را به خویش جذب مینمایند.
اشخاص مدفون در مقبره حضرت معصومه (س)
رواق بقعه حضرت معصومه
مدفن اشخاص متعددی از امامزادگان تا علمای شیعه و شخصیتهای پررنگ و مشاهیر در مقبره مطهر حضرت معصومه (س) جایدارد. پنج بدن از ملازمان حضرت معصومه (س) در مهاجرت به قم در ذیل گنبد اساسی بقاع به خاک ودیعت گردیدهاند که میمونه از نوادگان امام جواد (ع)، ام محمد از نوادگان امام سجاد (ع)، ام حبیب و ام اسحاق به عنوان مثال آنها می باشند.
علمای شیعه
علمای شیعه تیم دیگری از اشخاص مدفون در مجاورت بقعه کریمه اهل بیت (ع) به اکانت میایند که مشهورترین قبر وابسته به مزار آیت الله بروجردی میباشد. سنگ قبر این شخصیت پر رنگ در راهروی مسجد اعظم و ذیل گنبد زیبایی جایدارد. مقابل آن در مسجد بالاسر مقبره می توانید به زیارت مزار معلم شهید مطهری، آیت الله بهاءالدینی، علامه طباطبایی، آیت الله بهجت و... بروید که بهغیر از دو یا این که سه ساعت پس از نماز ظهر که برای بازدید خانمها در حیث گرفته گردیده، در سایر ساعت روز صرفا برای ورود آقایان گشوده میباشد.
درصورتی که به صحن اتابک بروید، سنگ قبر مرتفع قطبالدین راوندی را خواهید روءیت کرد که از علمای شیعی قرن ششم بوده میباشد. در حجرههای این صحن نیز سنگ قبر اشخاص مشهوری همانند شهید پزشک مفتح دیده می شود. در یک کدام از حجرههای آنطرف ایوان، مزار روضه خوان فضل و ادب الله نوری با سنگ قبری بلندمرتبه جای دارد.
مشاهیر
برخی از مشاهیر جمهوری اسلامی ایران نیز در بقعه حضرت معصومه (س) مدفون میباشند که از آن پاراگراف میقدرت به مزار پروین اعتصامی و یوسف اعتصامی، بابا وی اشاره نمود. از آنجا که این حجره فرش گردیده است، اشخاص برای بازرسی کتاب هم از این محل به کارگیری مینمایند.
علی اصغر اتابک، صدراعظم کشور ایران در بعد از ظهر ناصرالدین پاد شاه و مظفرالدین سلطان نیز به عنوان مثال فیسهای سرشناس بقاع مقدس میباشد که در صحن اتابک جایدارد.
پادشاهان
پاد شاه عباس دوم، پاد شاه صفی یکم، فرمانروا سلیمان یکم و سلطان فرمانروا حسین یکم، چهار فرمانروا صفوی مدفون در مقبره مقدس میباشند.
دو سلطان قاجار به اسمهای فتحعلی فرمان روا قاجار و محمد فرمان روا قاجار نیز دراین محل دفن گردیدهاند. مزار تنی چند از شاهزادگان قاجار نیز در مسجد فرمان روا در بقاع جایدارد.
این قبرها به طور کامل در سال ۱۳۶۳ خورشیدی به امر درستگو خلخالی تخریب شد و فعلا سنگ قبر آنان در موزه آستان مقدس حفظ می گردد.
مدفن مهد علیا (مامان ناصرالدین پاد شاه قاجار)، منوچهر معتمدالدوله (حکمران اصفهان)، قهرمان میرزا (فرزند عباس میرزا) و میرزا حسن مستوفی الممالک آشتیانی نیز در بقاع حضرت معصومه (س) میباشد.
عکس های بقاع حضرت معصومه (س)
حضور زائران در مقبره حضرت معصومهاقامه نماز در بقاع حضرت معصومهشبستان امام خمینی (ره) در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومهحجره ای در مقبره حضرت معصومهتزیینات بقعه حضرت معصومهحضور زائران در بقعه حضرت معصومهآینه کاری های بقعه حضرت معصومهعزاداری در بقاع حضرت معصومهنماز جماعت در بقعه حضرت معصومهورودی بقعه حضرت معصومهتردد زائران در بقاع حضرت معصومهحرم حضرت معصومه در شبحرم حضرت معصومه پشت بام بقاع حضرت معصومهنمای هوایی مقبره حضرت معصومه
منبع عکس: خبرگزاری مهر (عکاس: سید روح الله موسوی، مهدی بخشی)، تارنما خبرها حوزه، عکاس: حسین کریمی، امیر پاشایی
جاهای جذاب دور و اطراف مقبره حضرت معصومه (س)
مجتمع مهر و ماه قم
مجتمع مهر و ماه قم: این موسسه در اطراف شهر قم قراردارد و بهخیال داشتن دکانهای مارک، فضایی آهسته و دلنشین، توالت پاک و مجهز و... مکانی ایدئال برای خرید سوغات و استراحت میباشد. ضمن این، در صورتیکه در زمان مهاجرت گرسنه شدید، می توانید از فودکورت و رستورانهای این مجتمع به کارگیری فرمایید. نمازخانه، اتاق پیرایش بانوان، صندلی ماساژ، خزانه ملت و خودپرداز، اتاق نوباوه، اتاق سیگار و سوپرمارکت مثلا تجهیزات این محل به شمار میرود.
دریاچه نمک آبگینه پاد شاه: سطح صیقلی این دریاچه از خصوصیتهای منحصر آن میباشد که خیرفقط مبحثای خوب برای عکاسی و تصویب تصاویر معدودنظیر محسوب میشود؛ بلکه بهتیتر والاترین آینه طبیعی جمهوری اسلامی ایران شناخته میگردد و میقدرت منعکس شدن تصویر اسمان در زمین را شاهد بود. این جاذبه طبیعی در کنار بزرگراه طهران-قم جایدارد که در صورتی مستقر طهران باشید، به احتمال زیاد بارها از کنار آن عبور کردهاید. اوایل بهار و میانه فصل پاییز، شایسته ترین فرصت برای بازدید از این دریاچه خوشگل میباشد.
منزل یزدان حمایت قم: این منزل تاریخی با معماری اهل ایران و چهار فصلش به اواخر زمانه قاجار و اوایل پهلوی وابستگی دارااست. منزل یزدان حفاظت که در سال ۱۳۸۲ در فهرست اثر ها ملی به تصویب رسید، پیشخیس بهتیتر موزه صنعت های دستی کار میکرد که با واگذاری به قسمت سری در حال حاضر یک رستوران و چایخانه سنتی میباشد.
آدرس مسجد قبا مشهد و راهنمای مراجعه به این مسجد