از مهم ترین مفاهیم خویشاوند و هم ستون پارسا در قرآن، ایمان میباشد. مشایعت این دو واژه شماره تلفن مسجد قبا مشهد و کلمه در اکثری از نشانهها، [۶۲][۶۳][۶۴] از استلزامی حکایت مینماید که در بین این دو مضمون برقرار میباشد و آرم می دهد که زهدو تقوا از اسباب و اثاث ایمان میباشد. [۶۵][۶۶] آیاتی که در آن ها زهدو تقوا در رویا رویی با بی دینی (معنی مقابل ایمان) آمده میباشد، [۶۷] میتواند مؤید مقاله نام برده باشد. بنابراین، می اقتدار اذعان کرد که ایمان و زهدوتقوا در قرآن حتی مترادف و هم معنی یکدیگر نیز به فعالیت رفته اند. [۶۸] بعضی از مفسران نیز ایمان را یک کدام از معانی زهدو تقوا در قرآن دانسته اند. [۶۹][۷۰] معنا دیگری که بسیار در حدود تقواست، بِرّ میباشد. در قرآن به رویارویی «برّ و زهدوتقوا» با «اِثم و عُدوان» اشاره گردیدهاست. [۷۱] در آیه ۱۷۷ سوره بقره مؤلفهها و ویژگی ها برّ آمده و در نقطه پايان بیان شده میباشد هر که بدانها التزام داشته باشد، متّقی میباشد. گفتهاند کهاین آیه به انبیا تخصیص آدرس مسجد قبا مشهد دارااست، چون صرفا آن ها میتوانند واجد اوصاف نام برده در آیه ــ کما هُوَ حقّه ــ باشند. [۷۲] در آیه ۱۸۹ سوره بقره نیز، در منزلت نفی آداب و رسوم رایج در قول نا آگاهی، برّ حقیقی وواقعی به عبارتی زهدو تقوا دانسته شدهاست. از سایر مفاهیم در حدود زهد، عدل و داد میباشد. [۷۳] طباطبائی [۷۴] عدل و داد را وسیله استحصال زهدو تقوا میداند. در قرآن، در مفاد مختلف، [۷۵][۷۶] حوصله در کنار زهدوتقوا آمده میباشد. شکیبایی به معنای «تحمل فرمان نا مطلوب» مقدّم بر تقواست، چون برای رعایت و محافظت زهدو تقوا، فرد می بایست حوصله پیشه نماید، یعنی ناملایمات و ناخوشایندیها مسجد قبا مشهد را تحمل نماید. [۷۷] حضرت یوسف نیز سرنوشتِ نیک خود را به طاقت و زهدوتقوا نسبت داده میباشد، [۷۸] شکیبایی هنگام پیش وارد شدن مصائب و طاقت بر اجرا ندادن معاصی. [۷۹] خیر و خوبی به والدین [۸۰][۸۱] و وفا به قول با پروردگار، [۸۲][۸۳] از سایر مفاهیم خویشاوند تقوایند.
۶ - خصوصیتهای متقین
[بازنویسی]
از معنی ها درخور اعتنا درباره زهد و تقوا در قرآن کریم و مهربان اوصاف متقین میباشد. آن ها افرادی میباشند که در خلوت و بدور از دیده سایرافراد نیز از پروردگارشان ــ با اینکه اورا نمیبینند ــ میترسند و معصیت نمی کنند [۸۴][۸۵][۸۶]). متقین افرادی میباشند که ایمان آوردهاند و کار پارسا اجرا می دهند (در مقابل فجّار، یعنی عده ای که در زمین خرابی مینمایند؛[۸۷]. طباطبائی [۸۸] متقین را به عبارتی مؤمنین دانسته و این نظر را دارد که زهدو تقوا وصف طبقة خاصی از مؤمنین وجود ندارد، بلکه با کل مراتب ایمان قابل عده میباشد. در سوره بقره [۸۹][۹۰] این پنج خصوصیت برای متقین برشمرده شدهاست: ایمان به غیب، برپا داشتن نماز، انفاق از آنچه به وی روزی گردیده، ایمان به آنچه بر رسول اسلام و پیامبران قبل از آن حضرت نازل شدهاست، و اطمینان به آخرت. در سوره آل عمران [۹۱][۹۲] نیز وصف حال و روز متقین آمده میباشد. [۹۳]
۷ - اثر ها تقوی
[بازنویسی]
زهد، با هر یک از معانی حافظه گردیده، در حیات مادی و اخروی بشر اثراتی دارااست. خطاب «اِتَّقُوا اللّ\'هَ»، و برخی مشتقات دیگر زهدو تقوا، در اولی نشانهها نازل گردیده بر فرستاده اسلام، [۹۴] بیشتر معطوف به اثرها اخروی آن میباشد. اولی آیاتی که زهدو تقوا یا این که مشتقات آن را در بر داراهستند [۹۵] [۹۶][۹۷][۹۸] بیش تر از آنکه در منزلت توضیح این معنا باشند، به وعده فردوس برای متقین و وصف سود مندیهای آن ها پرداختهاند و اینکه سرنوشتِ نیک از آنِ متقین میباشد. [۹۹][۱۰۰] بخشیده شدن گناهان، پناه یافتن از حریق دوزخ وجهنم و رهایی از ترس و ناراحتی، جنبه سلبیِ اثر ها زهد و تقوا در حیات اخروی میباشد. [۱۰۱][۱۰۲][۱۰۳] همینطور، وعده رهایی و رستگاری برای متقین بارها و بارها در قرآن آمده میباشد : «وَ یُنَجِّی اللّ\'هُ الَّذینَ اتَّقَوْا بِمَف\'ازَتِهِمْ ل\'ایَمَسُّهُمُ السُّوءُ وَ لا\' هُمْ یَحْزَنُونَ» (آفریدگار پرهیزگاران را به سبب ساز رویه رستگاری که در پیش گرفته بودند میرهاند. به آنها هیچ بدی نرسد و از ناراحتی بدور باشند؛ [۱۰۴])؛ «اِنَّ لِلْمُتَّقینَ مَف\'ازًا» (پرهیزگاران را جایی میباشد در حمایت از هر جراحت؛ [۱۰۵] [۱۰۶][۱۰۷][۱۰۸] به عده ای که ایمان آورند و زهد پیشه نمایند، در حیات جهان و آخرت، بشارت داده گردیده، [۱۰۹] که خواسته از بشارت درین آیه ها رؤیای صالحه در عالم و پردیس در آخرت میباشد. [۱۱۰][۱۱۱]
از مهم ترین اثرها مادی زهدو تقوا هدایت یابی (اهتداء) میباشد. [۱۱۲] طباطبائی [۱۱۳] در باره نسبت هدایت و زهد و تقوا نوشته میباشد که متقین دربرگیرنده دو سیرتکامل هدایت اند: هدایت پیش از زهد و تقوا که فرآورده فطرت سلیم میباشد و بر تاثیر آن آدم به زهد روی میاورد و هدایت بعداز زهدوتقوا که هدایتی میباشد به واسطه قرآن و وعده آفریدگار و پاداشی از سوی اوست. بعضا دیگر از اثر ها زهدو تقوا در حیات مادی بشر عبارتاند از: نجات از عذاب الاهی، [۱۱۴] یافتن بینایی در قبال وسوسههای شیطان و به دنبال آن اجتناب از گناه، [۱۱۵][۱۱۶] استخراج قوه تشخیص و منزه حق از فسخ، [۱۱۷] حصول هدایت به هواخواهی نور و روشنایی قرآن، [۱۱۸] یافتن برون شوی از خطاها و دستیابی روزی از جایی که گمانش نمیرود [۱۱۹] و سهل شدن کارها. [۱۲۰] طباطبائی [۱۲۱] زهدو تقوا را شرط اندیشه صواب دانسته و اعتقاد دارد که موفقیت بشر در حصول معارف حقیقی و واقعی و علم ها نافع در گرو اصلاح اخلاق و رفتار و حصول فضیلت ها انسانی، یعنی به عبارتی تقواست. صدرالدین شیرازی نیز با استناد به نشانهها، دوازده نه مادی و اخروی برای زهدو تقوا برشمرده میباشد. [۱۲۲]
در قرآن مهربان اثراتی برای زهد و تقوا ذکر گردیده است مانند پذیرش و نصرت از حیطه آفریدگار. امام خمینی با استناد به برخی آیهها الهی اثرها پرشماری برای زهدوتقوا برشمرده میباشد که باتوجهبه مراتب آن متعدد میباشد به عنوان مثال، تمییز در میان حق و فسخ و وصال به علم ها موهبتی. همینطور وی تاثیر زهدو تقوا را منزه شدن نفس از کدورتها و آلایشها میداند که به دنبال آن انجام پسندیده اثر بیشتری در آن داشته، به مقصود عبادت مجاورتخیس میگردد، رمزّ گران قدر عبادات نیز که تمرین نفس انسانی و نفوذ عزم آن میباشد، خوب ایفا میگیرد.[۱۲۳] زهد و تقوا خیرصرفا منجر تقویت عزم میگردد، قوای دنیوی بشر را نیز ذیل سیطره ملکوت نفس قرار می دهد، وی اعتقاد دارد تقوای داخل که پاکسازی نفس از کردار ناپسند میباشد، از حالت صدق نماز اهل داخل میباشد و آدم تا به سکو زهدو تقوا و ایمان نرسیده باشد، نمازش معراج مؤمن و باعث قرب الهی وجود ندارد، بلکه همچنان در بیت نفس میباشد و هر کس به آحاد مراتب زهد و تقوا میرسد آیین، عقل، روح، قلب و تک تک قوای ظاهری و باطنیاش تندرست میماند و دشمنیها از باطنش ریشهکن میگردد.[۱۲۴][۱۲۵] امام خمینی زهد و تقوا را در گستره دانش، ضمانت کننده مراقبت باور و سعادتمندی در عالم و آخرت و تربیت درست نسلهای آجل دانسته، این نظر را دارد تطمیع و تهدیدات دراندیشمند متقی تاثیری نمیگذارد و اورا از رسالتش گشوده نمیداراست.[۱۲۶][۱۲۷] وی دانش سوای زهدو تقوا را موجب خرابی و تباهی میداند ازاینرو به طلاب و روحانیان توصیه مینماید در کنار هر قدمی که برای دانش برمیداراهستند یک قدم نیز به سوی زهدوتقوا بردارند؛ چون فقیه متقی، منشا نه و برکت میباشد؛ چنانکه دانش فارغ از زهد و تقوا مضر و موجب خرابی میباشد به اعتقادوباور وی، خسارت دانا بی زهد برای اسلام بیش از هر فرد دیگری میباشد و چهبسا فقید بی زهدو تقوا که با کتاب و سنت عموم را گمراه نماید و آنهارا بهسیرتکاملای مطرح نماید که موجب انحراف عموم خواهد شد.[۱۲۸]
۸ - پیشنهاد به تقوی در قرآن
[دستکاری]
پیشنهاد به زهد و تقوا در آیهها اکثری از قرآن کریم ومهربان تکرار گردیده است، ولی دو آیه، از حیث تأکید و حجم و شمول حکم، از مداقه ویژهای بر خور داراهستند. آیه ۱۰۲ سوره آل عمران، مؤمنان را به تقوای معبود، آنگونه که حقِ تقوای اوست، سفارش نموده است : «... اتَّقُوا اللّ\'هَ حَقَّ تُق\'اتِه»، و آیه ۱۶ سوره تغابن، به مؤمنان فرمان کرده که به قدر استطاعتشان زهد بورزند: «فَـاتَّقُوا اللّ\'هَ مَاسْتَطَعْتُمْ». مفسران کوشیدهاند نسبت این دو آیه را با یکدیگر پرنور نمایند. به لحاظ طباطبائی [۱۲۹] در آیه اولیه، حقِ زهد و تقوا واپسین رتبه تقواست؛ یعنی، عبودیتی بری از اِنّیت و غفلت، طاعتی فارغ از معصیت و شکری فارغ از کفران. ولی آیه دوم مشتمل بر آحاد مراتب تقواست؛ یعنی، معبود در آغاز کلیه عموم را به حقِ زهد دعوت کرده و آن گاه فرموده میباشد که هرکس به قدر یارا خود در حین مراتب زهدو تقوا بکوشد. عده ای نیز گفتهاند که آیه دوم در ردهِ نَسخ آیه نخستین میباشد، ولی اکثر اوقات مفسران بر آناند که دربین این دو آیه مغایرتی نیست، [۱۳۰] چون هر دو آیه دستور به زهدو تقوا مینماید و هر فرمان و تکلیفی از سوی خدا منوط به صبر و یارا میباشد. [۱۳۱] از سوی دیگر میقدرت آیه دوم را خیر در منزلت تحدید و تقیید آیه نخستین، بلکه تأکید بر مداقه زهد دانست، کما اینکه تفسیر «مَااسْتَطَعْتُم» در جایی دیگر [۱۳۲] برای تأکید به شغل رفته میباشد. دراینصورت آیه دوم را بایستی اینگونه مضمون کرد: تا می توانید نسبت به پروردگار زهدوتقوا پیشه نمایید.
به صورت کلی، معنی زهدوتقوا التفات و رده ویژهای در قرآن کریم و مهربان داراست. در آیه ۱۳ سوره حجرات آمده که گرامیترین شما نزد آفریدگار، باتقواترین شماست و به این ترتیب، زهدوتقوا موجب برتری انسانی بر آدم دیگر نزد خداست. معبود، متقین را دوست دارااست [۱۳۳][۱۳۴][۱۳۵] و هم پا و مددرسان آنهاست. [۱۳۶] پیامبران همواره دو چیز را از مردمان منظور اند: زهدو تقوا نسبت به خدا و پیروی از فرستاده وی. [۱۳۷][۱۳۸][۱۳۹] مفسران «کَلِمةَ التَّقْاو \'» را در قرآن مهربان [۱۴۰] به عبارتی واژه و کلمه توحید (لا\' اِل\'هَ اِلاّ اللّه) دانسته اند.
از مهم ترین مفاهیم خویشاوند و هم ستون پارسا در قرآن، ایمان میباشد. مشایعت این دو واژه شماره تلفن مسجد قبا مشهد و کلمه در اکثری از نشانهها، [۶۲][۶۳][۶۴] از استلزامی حکایت مینماید که در بین این دو مضمون برقرار میباشد و آرم می دهد که زهدو تقوا از اسباب و اثاث ایمان میباشد. [۶۵][۶۶] آیاتی که در آن ها زهدو تقوا در رویا رویی با بی دینی (معنی مقابل ایمان) آمده میباشد، [۶۷] میتواند مؤید مقاله نام برده باشد. بنابراین، می اقتدار اذعان کرد که ایمان و زهدوتقوا در قرآن حتی مترادف و هم معنی یکدیگر نیز به فعالیت رفته اند. [۶۸] بعضی از مفسران نیز ایمان را یک کدام از معانی زهدو تقوا در قرآن دانسته اند. [۶۹][۷۰] معنا دیگری که بسیار در حدود تقواست، بِرّ میباشد. در قرآن به رویارویی «برّ و زهدوتقوا» با «اِثم و عُدوان» اشاره گردیدهاست. [۷۱] در آیه ۱۷۷ سوره بقره مؤلفهها و ویژگی ها برّ آمده و در نقطه پايان بیان شده میباشد هر که بدانها التزام داشته باشد، متّقی میباشد. گفتهاند کهاین آیه به انبیا تخصیص آدرس مسجد قبا مشهد دارااست، چون صرفا آن ها میتوانند واجد اوصاف نام برده در آیه ــ کما هُوَ حقّه ــ باشند. [۷۲] در آیه ۱۸۹ سوره بقره نیز، در منزلت نفی آداب و رسوم رایج در قول نا آگاهی، برّ حقیقی وواقعی به عبارتی زهدو تقوا دانسته شدهاست. از سایر مفاهیم در حدود زهد، عدل و داد میباشد. [۷۳] طباطبائی [۷۴] عدل و داد را وسیله استحصال زهدو تقوا میداند. در قرآن، در مفاد مختلف، [۷۵][۷۶] حوصله در کنار زهدوتقوا آمده میباشد. شکیبایی به معنای «تحمل فرمان نا مطلوب» مقدّم بر تقواست، چون برای رعایت و محافظت زهدو تقوا، فرد می بایست حوصله پیشه نماید، یعنی ناملایمات و ناخوشایندیها مسجد قبا مشهد را تحمل نماید. [۷۷] حضرت یوسف نیز سرنوشتِ نیک خود را به طاقت و زهدوتقوا نسبت داده میباشد، [۷۸] شکیبایی هنگام پیش وارد شدن مصائب و طاقت بر اجرا ندادن معاصی. [۷۹] خیر و خوبی به والدین [۸۰][۸۱] و وفا به قول با پروردگار، [۸۲][۸۳] از سایر مفاهیم خویشاوند تقوایند.
۶ - خصوصیتهای متقین
[بازنویسی]
از معنی ها درخور اعتنا درباره زهد و تقوا در قرآن کریم و مهربان اوصاف متقین میباشد. آن ها افرادی میباشند که در خلوت و بدور از دیده سایرافراد نیز از پروردگارشان ــ با اینکه اورا نمیبینند ــ میترسند و معصیت نمی کنند [۸۴][۸۵][۸۶]). متقین افرادی میباشند که ایمان آوردهاند و کار پارسا اجرا می دهند (در مقابل فجّار، یعنی عده ای که در زمین خرابی مینمایند؛[۸۷]. طباطبائی [۸۸] متقین را به عبارتی مؤمنین دانسته و این نظر را دارد که زهدو تقوا وصف طبقة خاصی از مؤمنین وجود ندارد، بلکه با کل مراتب ایمان قابل عده میباشد. در سوره بقره [۸۹][۹۰] این پنج خصوصیت برای متقین برشمرده شدهاست: ایمان به غیب، برپا داشتن نماز، انفاق از آنچه به وی روزی گردیده، ایمان به آنچه بر رسول اسلام و پیامبران قبل از آن حضرت نازل شدهاست، و اطمینان به آخرت. در سوره آل عمران [۹۱][۹۲] نیز وصف حال و روز متقین آمده میباشد. [۹۳]
۷ - اثر ها تقوی
[بازنویسی]
زهد، با هر یک از معانی حافظه گردیده، در حیات مادی و اخروی بشر اثراتی دارااست. خطاب «اِتَّقُوا اللّ\'هَ»، و برخی مشتقات دیگر زهدو تقوا، در اولی نشانهها نازل گردیده بر فرستاده اسلام، [۹۴] بیشتر معطوف به اثرها اخروی آن میباشد. اولی آیاتی که زهدو تقوا یا این که مشتقات آن را در بر داراهستند [۹۵] [۹۶][۹۷][۹۸] بیش تر از آنکه در منزلت توضیح این معنا باشند، به وعده فردوس برای متقین و وصف سود مندیهای آن ها پرداختهاند و اینکه سرنوشتِ نیک از آنِ متقین میباشد. [۹۹][۱۰۰] بخشیده شدن گناهان، پناه یافتن از حریق دوزخ وجهنم و رهایی از ترس و ناراحتی، جنبه سلبیِ اثر ها زهد و تقوا در حیات اخروی میباشد. [۱۰۱][۱۰۲][۱۰۳] همینطور، وعده رهایی و رستگاری برای متقین بارها و بارها در قرآن آمده میباشد : «وَ یُنَجِّی اللّ\'هُ الَّذینَ اتَّقَوْا بِمَف\'ازَتِهِمْ ل\'ایَمَسُّهُمُ السُّوءُ وَ لا\' هُمْ یَحْزَنُونَ» (آفریدگار پرهیزگاران را به سبب ساز رویه رستگاری که در پیش گرفته بودند میرهاند. به آنها هیچ بدی نرسد و از ناراحتی بدور باشند؛ [۱۰۴])؛ «اِنَّ لِلْمُتَّقینَ مَف\'ازًا» (پرهیزگاران را جایی میباشد در حمایت از هر جراحت؛ [۱۰۵] [۱۰۶][۱۰۷][۱۰۸] به عده ای که ایمان آورند و زهد پیشه نمایند، در حیات جهان و آخرت، بشارت داده گردیده، [۱۰۹] که خواسته از بشارت درین آیه ها رؤیای صالحه در عالم و پردیس در آخرت میباشد. [۱۱۰][۱۱۱]
از مهم ترین اثرها مادی زهدو تقوا هدایت یابی (اهتداء) میباشد. [۱۱۲] طباطبائی [۱۱۳] در باره نسبت هدایت و زهد و تقوا نوشته میباشد که متقین دربرگیرنده دو سیرتکامل هدایت اند: هدایت پیش از زهد و تقوا که فرآورده فطرت سلیم میباشد و بر تاثیر آن آدم به زهد روی میاورد و هدایت بعداز زهدوتقوا که هدایتی میباشد به واسطه قرآن و وعده آفریدگار و پاداشی از سوی اوست. بعضا دیگر از اثر ها زهدو تقوا در حیات مادی بشر عبارتاند از: نجات از عذاب الاهی، [۱۱۴] یافتن بینایی در قبال وسوسههای شیطان و به دنبال آن اجتناب از گناه، [۱۱۵][۱۱۶] استخراج قوه تشخیص و منزه حق از فسخ، [۱۱۷] حصول هدایت به هواخواهی نور و روشنایی قرآن، [۱۱۸] یافتن برون شوی از خطاها و دستیابی روزی از جایی که گمانش نمیرود [۱۱۹] و سهل شدن کارها. [۱۲۰] طباطبائی [۱۲۱] زهدو تقوا را شرط اندیشه صواب دانسته و اعتقاد دارد که موفقیت بشر در حصول معارف حقیقی و واقعی و علم ها نافع در گرو اصلاح اخلاق و رفتار و حصول فضیلت ها انسانی، یعنی به عبارتی تقواست. صدرالدین شیرازی نیز با استناد به نشانهها، دوازده نه مادی و اخروی برای زهدو تقوا برشمرده میباشد. [۱۲۲]
در قرآن مهربان اثراتی برای زهد و تقوا ذکر گردیده است مانند پذیرش و نصرت از حیطه آفریدگار. امام خمینی با استناد به برخی آیهها الهی اثرها پرشماری برای زهدوتقوا برشمرده میباشد که باتوجهبه مراتب آن متعدد میباشد به عنوان مثال، تمییز در میان حق و فسخ و وصال به علم ها موهبتی. همینطور وی تاثیر زهدو تقوا را منزه شدن نفس از کدورتها و آلایشها میداند که به دنبال آن انجام پسندیده اثر بیشتری در آن داشته، به مقصود عبادت مجاورتخیس میگردد، رمزّ گران قدر عبادات نیز که تمرین نفس انسانی و نفوذ عزم آن میباشد، خوب ایفا میگیرد.[۱۲۳] زهد و تقوا خیرصرفا منجر تقویت عزم میگردد، قوای دنیوی بشر را نیز ذیل سیطره ملکوت نفس قرار می دهد، وی اعتقاد دارد تقوای داخل که پاکسازی نفس از کردار ناپسند میباشد، از حالت صدق نماز اهل داخل میباشد و آدم تا به سکو زهدو تقوا و ایمان نرسیده باشد، نمازش معراج مؤمن و باعث قرب الهی وجود ندارد، بلکه همچنان در بیت نفس میباشد و هر کس به آحاد مراتب زهد و تقوا میرسد آیین، عقل، روح، قلب و تک تک قوای ظاهری و باطنیاش تندرست میماند و دشمنیها از باطنش ریشهکن میگردد.[۱۲۴][۱۲۵] امام خمینی زهد و تقوا را در گستره دانش، ضمانت کننده مراقبت باور و سعادتمندی در عالم و آخرت و تربیت درست نسلهای آجل دانسته، این نظر را دارد تطمیع و تهدیدات دراندیشمند متقی تاثیری نمیگذارد و اورا از رسالتش گشوده نمیداراست.[۱۲۶][۱۲۷] وی دانش سوای زهدو تقوا را موجب خرابی و تباهی میداند ازاینرو به طلاب و روحانیان توصیه مینماید در کنار هر قدمی که برای دانش برمیداراهستند یک قدم نیز به سوی زهدوتقوا بردارند؛ چون فقیه متقی، منشا نه و برکت میباشد؛ چنانکه دانش فارغ از زهد و تقوا مضر و موجب خرابی میباشد به اعتقادوباور وی، خسارت دانا بی زهد برای اسلام بیش از هر فرد دیگری میباشد و چهبسا فقید بی زهدو تقوا که با کتاب و سنت عموم را گمراه نماید و آنهارا بهسیرتکاملای مطرح نماید که موجب انحراف عموم خواهد شد.[۱۲۸]
۸ - پیشنهاد به تقوی در قرآن
[دستکاری]
پیشنهاد به زهد و تقوا در آیهها اکثری از قرآن کریم ومهربان تکرار گردیده است، ولی دو آیه، از حیث تأکید و حجم و شمول حکم، از مداقه ویژهای بر خور داراهستند. آیه ۱۰۲ سوره آل عمران، مؤمنان را به تقوای معبود، آنگونه که حقِ تقوای اوست، سفارش نموده است : «... اتَّقُوا اللّ\'هَ حَقَّ تُق\'اتِه»، و آیه ۱۶ سوره تغابن، به مؤمنان فرمان کرده که به قدر استطاعتشان زهد بورزند: «فَـاتَّقُوا اللّ\'هَ مَاسْتَطَعْتُمْ». مفسران کوشیدهاند نسبت این دو آیه را با یکدیگر پرنور نمایند. به لحاظ طباطبائی [۱۲۹] در آیه اولیه، حقِ زهد و تقوا واپسین رتبه تقواست؛ یعنی، عبودیتی بری از اِنّیت و غفلت، طاعتی فارغ از معصیت و شکری فارغ از کفران. ولی آیه دوم مشتمل بر آحاد مراتب تقواست؛ یعنی، معبود در آغاز کلیه عموم را به حقِ زهد دعوت کرده و آن گاه فرموده میباشد که هرکس به قدر یارا خود در حین مراتب زهدو تقوا بکوشد. عده ای نیز گفتهاند که آیه دوم در ردهِ نَسخ آیه نخستین میباشد، ولی اکثر اوقات مفسران بر آناند که دربین این دو آیه مغایرتی نیست، [۱۳۰] چون هر دو آیه دستور به زهدو تقوا مینماید و هر فرمان و تکلیفی از سوی خدا منوط به صبر و یارا میباشد. [۱۳۱] از سوی دیگر میقدرت آیه دوم را خیر در منزلت تحدید و تقیید آیه نخستین، بلکه تأکید بر مداقه زهد دانست، کما اینکه تفسیر «مَااسْتَطَعْتُم» در جایی دیگر [۱۳۲] برای تأکید به شغل رفته میباشد. دراینصورت آیه دوم را بایستی اینگونه مضمون کرد: تا می توانید نسبت به پروردگار زهدوتقوا پیشه نمایید.
به صورت کلی، معنی زهدوتقوا التفات و رده ویژهای در قرآن کریم و مهربان داراست. در آیه ۱۳ سوره حجرات آمده که گرامیترین شما نزد آفریدگار، باتقواترین شماست و به این ترتیب، زهدوتقوا موجب برتری انسانی بر آدم دیگر نزد خداست. معبود، متقین را دوست دارااست [۱۳۳][۱۳۴][۱۳۵] و هم پا و مددرسان آنهاست. [۱۳۶] پیامبران همواره دو چیز را از مردمان منظور اند: زهدو تقوا نسبت به خدا و پیروی از فرستاده وی. [۱۳۷][۱۳۸][۱۳۹] مفسران «کَلِمةَ التَّقْاو \'» را در قرآن مهربان [۱۴۰] به عبارتی واژه و کلمه توحید (لا\' اِل\'هَ اِلاّ اللّه) دانسته اند.
سوالات مهم قبل از رزرو مسجد قبا مشهد؛ راهنمای کامل برای انتخاب و هماهنگی مراسم