ماجرای ابلیس
عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: أُمِرَ إِبْلِیسُ بِالسُّجُودِ لآِدَمَ فَقَالَ یا این که رَبِّ وَ عِزَّتِک إِنْ أَعْفَیتَنِی مِنَ السُّجُودِ لآِدَمَ لَأَعْبُدَنَّک عِبَادَةً مَا عَبَدَک أَحَدٌ قَطُّ مِثْلَهَا قَالَ اللهُ جَلَّ جَلَالُهُ إِنِّی أُحِبُّ أَنْ أُطَاعَ مِنْ مسجد قبا مشهد حَیثُ أُرِیدُ.
امام راست گو(ع) فرمود: زمانی که به شیطان فرمان شد بر انسان سجده نماید به خداوند اذعان کرد: پروردگارا، عهدوپیمان به عزّتت در حالتیکه من را از سجده بر بشر معاف کنی تورا آنگونه عبادت میکنم که تا کنون هیچکس نتوانسته باشد.
خدا فرمود: اینجانب دوست دارم آنگونه عبادت بشوم که خویش عزم کردهام و بدان امر دادهام (خیر آنگونه که دلخواه توست).
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۰ آدرس مسجد قبا مشهد ، ص۲۵۰
زمانی که خدا، بشر را از گِل آفرید و از روح خود در وی دمید، به ملائکه دستور سجده بر او بخشید. تمامی ملائکه سجده کردند؛ اما ابلیس تکبّر ورزید و از سجده سرباز زد. و اظهار کرد: اینجانب از وی بهترم؛ چون من را از حریق و اورا از گِل آفریدی؛ آنگاه پروردگار ابلیس را از آن رده راند و اورا لعنت کرد. ابلیس از خدا تا روز بَعث مهلت خواست و معبود به وی تا روزی معین مهلت بخشید؛ آنگاه ابلیس قسم و سوگند یادکرد که همگی بندگان به جز مُخلَصان را از رویه به در بَرَد و خدا به وی و پیروانش وعده جهنّم رزرو مسجد قبا مشهد بخشید.
امام علی(ع) در خطبه قاصعه در نهج البلاغه ابلیس را «امام المتعصبین» (پیشوای متعصبان) خوانده كه نخوت و غيرت نابجا وى را فرا گرفت و بر بشر به خیال خلقت خويش فخرفروشى كرد و به خیال و خاطر آفرينش خویش در قبال بشر تعصّب پيشه تشکیل داد.[۱۶] مجلسی در جلد ۶۰ بحار الانوار ۱۷۷ ماجرا از معصومین در مورد با ابلیس یا این که شیطان نقل شماره تلفن مسجد قبا مشهد نموده است.
ابلیس، جن یا این که فرشته؟
دربارهٔ این که ماهیت و واقعیت ابلیس از جنّ میباشد یا این که فرشتگان، سه طریقه وجود دارااست:
از جنیان
گروهی از عالمان مسلمان ابلیس را از مال جنیان میدانند. روضه خوان اثر گذار، شیعه را بر این رأی دانستهمیباشد.[۱۷] چنانکه سید مرتضی[مستلزم منبع]، ابوالفتوح رازی،[۱۸] قمی مشهدی،[۱۹] و مغنیه،[۲۰] بر این لحاظ تصریح کردهاند. فخر رازی این لحاظ را به معتزله نسبت دادهمیباشد.[۲۱] از اهل سنت نیز حسن بصری و قتاده در ماجرا ابنزید، بلخی، رمانی[۲۲] زمخشری،[۲۳] سید قطب[۲۴] ابلیس را از جن میدانند.
بخش اعظمی از دارندگان این رأی، به برخی احادیث استناد کردهاند.[۲۵] و افزون بر بعضی احادیث،[۲۶] به آیه ۵۰ سوره کهف نیز استناد کردهاند که با تعبیروتفسیر «إِبلیس کَانَ مِن الجِنِّ»[۲۷] از ابلیس حافظه کردهمیباشد. اینان هماینگونه ادله کردهاند که آدم از خاک، و جن از حریق آفریده گردیدهاند[۲۸] و طبق احادیث، آفرینش ملائک از نوروروشنایی، ریح و روح بوده[۲۹] البته در آیه ۷۶ سوره ص ابلیس، محصول خویش را از حریق معرّفی کردهمیباشد.[۳۰] بر این مبنا، ابلیس از جنیان میباشد که از حریق آفریده گردیدهاند.
ادله دیگر این دسته آن میباشد که ابلیس از جاری ساختن امر پروردگار راز گشوده زد در حالی که مبتنی بر آیه ۶ سوره تحریم ملائک معصومند و گناه نمی کنند. البته در آیه ۱۱ و آیه ۱۴ سوره جن گروهی از جنیان دستوربردار و با تقوا و برخی گم راه معرفی گردیدهاند.
براساس این طریقه، انگیزه کاربر قرارگرفتن ابلیس در ماجرای فرمان به ملائکه بر پایه ی سجده بر بشر، یا این که فزونی تعداد فرشتگان میباشد[۳۱] یا این که آن میباشد که ابلیس در کنار ملائک به عبادت اشتغال داشت، و با مأمور شدن ملائکه به سجده ابلیس که از محصول جن و همدم وی بود نیز بایستی اطاعت می کرد.[۳۲] بعضا نیز گفتهاند که خطاب دستور به سجده اعمّ از ملائکه و جنیان میباشد؛ اما آفریدگار به مطرح شدن ملائک که با تمامی علوّ شأن، مأمور به تذلُّل و خشوع در قبال انسان بودهاند، بسنده کردهمیباشد.[
ماجرای ابلیس
عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: أُمِرَ إِبْلِیسُ بِالسُّجُودِ لآِدَمَ فَقَالَ یا این که رَبِّ وَ عِزَّتِک إِنْ أَعْفَیتَنِی مِنَ السُّجُودِ لآِدَمَ لَأَعْبُدَنَّک عِبَادَةً مَا عَبَدَک أَحَدٌ قَطُّ مِثْلَهَا قَالَ اللهُ جَلَّ جَلَالُهُ إِنِّی أُحِبُّ أَنْ أُطَاعَ مِنْ مسجد قبا مشهد حَیثُ أُرِیدُ.
امام راست گو(ع) فرمود: زمانی که به شیطان فرمان شد بر انسان سجده نماید به خداوند اذعان کرد: پروردگارا، عهدوپیمان به عزّتت در حالتیکه من را از سجده بر بشر معاف کنی تورا آنگونه عبادت میکنم که تا کنون هیچکس نتوانسته باشد.
خدا فرمود: اینجانب دوست دارم آنگونه عبادت بشوم که خویش عزم کردهام و بدان امر دادهام (خیر آنگونه که دلخواه توست).
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۰ آدرس مسجد قبا مشهد ، ص۲۵۰
زمانی که خدا، بشر را از گِل آفرید و از روح خود در وی دمید، به ملائکه دستور سجده بر او بخشید. تمامی ملائکه سجده کردند؛ اما ابلیس تکبّر ورزید و از سجده سرباز زد. و اظهار کرد: اینجانب از وی بهترم؛ چون من را از حریق و اورا از گِل آفریدی؛ آنگاه پروردگار ابلیس را از آن رده راند و اورا لعنت کرد. ابلیس از خدا تا روز بَعث مهلت خواست و معبود به وی تا روزی معین مهلت بخشید؛ آنگاه ابلیس قسم و سوگند یادکرد که همگی بندگان به جز مُخلَصان را از رویه به در بَرَد و خدا به وی و پیروانش وعده جهنّم رزرو مسجد قبا مشهد بخشید.
امام علی(ع) در خطبه قاصعه در نهج البلاغه ابلیس را «امام المتعصبین» (پیشوای متعصبان) خوانده كه نخوت و غيرت نابجا وى را فرا گرفت و بر بشر به خیال خلقت خويش فخرفروشى كرد و به خیال و خاطر آفرينش خویش در قبال بشر تعصّب پيشه تشکیل داد.[۱۶] مجلسی در جلد ۶۰ بحار الانوار ۱۷۷ ماجرا از معصومین در مورد با ابلیس یا این که شیطان نقل شماره تلفن مسجد قبا مشهد نموده است.
ابلیس، جن یا این که فرشته؟
دربارهٔ این که ماهیت و واقعیت ابلیس از جنّ میباشد یا این که فرشتگان، سه طریقه وجود دارااست:
از جنیان
گروهی از عالمان مسلمان ابلیس را از مال جنیان میدانند. روضه خوان اثر گذار، شیعه را بر این رأی دانستهمیباشد.[۱۷] چنانکه سید مرتضی[مستلزم منبع]، ابوالفتوح رازی،[۱۸] قمی مشهدی،[۱۹] و مغنیه،[۲۰] بر این لحاظ تصریح کردهاند. فخر رازی این لحاظ را به معتزله نسبت دادهمیباشد.[۲۱] از اهل سنت نیز حسن بصری و قتاده در ماجرا ابنزید، بلخی، رمانی[۲۲] زمخشری،[۲۳] سید قطب[۲۴] ابلیس را از جن میدانند.
بخش اعظمی از دارندگان این رأی، به برخی احادیث استناد کردهاند.[۲۵] و افزون بر بعضی احادیث،[۲۶] به آیه ۵۰ سوره کهف نیز استناد کردهاند که با تعبیروتفسیر «إِبلیس کَانَ مِن الجِنِّ»[۲۷] از ابلیس حافظه کردهمیباشد. اینان هماینگونه ادله کردهاند که آدم از خاک، و جن از حریق آفریده گردیدهاند[۲۸] و طبق احادیث، آفرینش ملائک از نوروروشنایی، ریح و روح بوده[۲۹] البته در آیه ۷۶ سوره ص ابلیس، محصول خویش را از حریق معرّفی کردهمیباشد.[۳۰] بر این مبنا، ابلیس از جنیان میباشد که از حریق آفریده گردیدهاند.
ادله دیگر این دسته آن میباشد که ابلیس از جاری ساختن امر پروردگار راز گشوده زد در حالی که مبتنی بر آیه ۶ سوره تحریم ملائک معصومند و گناه نمی کنند. البته در آیه ۱۱ و آیه ۱۴ سوره جن گروهی از جنیان دستوربردار و با تقوا و برخی گم راه معرفی گردیدهاند.
براساس این طریقه، انگیزه کاربر قرارگرفتن ابلیس در ماجرای فرمان به ملائکه بر پایه ی سجده بر بشر، یا این که فزونی تعداد فرشتگان میباشد[۳۱] یا این که آن میباشد که ابلیس در کنار ملائک به عبادت اشتغال داشت، و با مأمور شدن ملائکه به سجده ابلیس که از محصول جن و همدم وی بود نیز بایستی اطاعت می کرد.[۳۲] بعضا نیز گفتهاند که خطاب دستور به سجده اعمّ از ملائکه و جنیان میباشد؛ اما آفریدگار به مطرح شدن ملائک که با تمامی علوّ شأن، مأمور به تذلُّل و خشوع در قبال انسان بودهاند، بسنده کردهمیباشد.[
سوالات مهم قبل از رزرو مسجد قبا مشهد؛ راهنمای کامل برای انتخاب و هماهنگی مراسم