مکتب جده گران قدر (اصفهان)
برای دیگر کاربردها، مکتب جده اصفهان (پیچیدگیزدایی) را ملاحظه کنید.
مدرسۀ جَدِّۀ بُزُرْگ، از مدرسه های دورۀ صفوی در اصفهان که در ۱۰۵۸ق به امر حوری اسم خانم، جدۀ خرد فرمان روا عباس دوم (سل ۱۰۵۲-۱۰۷۷ق/۱۶۴۲-۱۶۶۶م) ایجاد شده است. صفت بلندمرتبه در اسم مکتب بیان کنده حجم بیشتر آن نسبت به مکتبای به همین اسم (جدۀ خرد)، ولی با وسعتی کمتر در بازار مسجد قبا مشهد اصفهان میباشد.[۱]
خصوصیتهای معماری
مدرسۀ جدۀ گران قدر در زمینی مستطیل صورت بـه بعد ها ۳۲×۴۰ متر با مصالح خشت، در دو طبقه ایجاد شده است؛ عنصرها و اجزاء ساختمانی و فضاهایی که روی دو اساس عمود بر هم قرار گرفتهاند، در اشکالی زیرا حیاط، حجره هایی در دو طبقه، هشتی، دالان، پیش طاق، چاه منزل، وضوخانه و ایوان برپا گردیدهاست. نقشۀ سازه به طور ۴ ایوانی، با حجره هایی در طرفین هر یک از حیاطها، پیرامون یک ایوان مرکزی به صورت هشت گوش نامنظم (نگینی) آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۲]
تراس
کلیۀ فضاهای اساسی مکتب گرداگرد حیاطی به صورت هشت گوش نامنظم (نگینی)، هـر ضلع شمـالی-جنوبـی ۳۴ متر، غربی-شرقـی ۲۳ متر، و ۴ ضلع بنا شده در کنارهها هـر یک بـهاندازۀ ۳ متر ترتیب یافتهاند. کف تراس سنگ فرش میباشد و به لحاظ می رسد که از مجال ایجاد کرد تا به امروز تغییری مهم نیافته میباشد. این ایوان که همۀ ایجاد کرد و سازهای درون سازه به گونه ای به آن لینک می خورد، از دید کاربری با تقسیم مسیرها، رابطه در میان فضاهای اساسی سازه را میسر میسازد. نکتۀ شایان توجه در پیاده سازی این مکتب عبور دادن شعبۀ نهری از تراس آن رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد،
به این ترتیب کهاین نهر از ذیل حجرۀ منتها الیه جنوب شرقی در ضلع جنوبی وارد آبراههای سنگی در تراس مکتب میگردیده، و بعد از عبور از روی خط مرکزی شالوده غـربی-شرقـی، روبـه روی ایـوان شـرقی با یک تغییر و تحول مسیر به سمت جنوب، از ذیل حجرۀ منتها الیه ضلع جنوب غربی به سوا سازه هدایت، و ادامۀ مسیر میداده میباشد. فعلا این نهر لبریز گردیده، و به طور باغچهای با گل و گیاه درآمده میباشد. این تحول به حدی میباشد که فارغ از سابقۀ خیالی نمیاقتدار حال و روز قبل این باغچهها را تصور شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۳]
تراس ها
تراس شمالی
حیاط شمالی به عمق ۲/۵ متر میباشد و در پشت آن اتاق بزرگی بهاندازۀ ۴×۷ متر که تحت عنوان مدرسۀ زمستانی به کارگیری میگردیده است ، جایدارد. در هر دو سوی تراس یک پلکان برپا ست که دسترسی به طبقۀ بالا را میسر میسازد و نیز بازدارنده اتصال بدون واسطه تراس به حجرهها ست.
تراس جنوبی
تراس جنوبی با شمالی متقارن ، و از دید ساختار و کاربری بر اساس با آن میباشد. تراس غربی ، با دهانهای به پهنای ۶/۵ متر و عمق ۲/۵ متر ، از روش دهانهای که در راءس آن باز گردیده ، به فضای هشتی و مجموعۀ ورودی متصل میگردد ؛ کاربری آن با اعتنا به پیوندش با مجموعۀ ورودی به یک فضای عبوری ـ ارتباطی بدل گردیده است. حیاط شرقی ، ۶/۵ متر عرض و ۵/ ۹ متر عمق داراست. در بین ضلع جنوبی آن محرابی درنظرگرفته شده میباشد. با دقت بهاین محراب و اندازههای حیاط ، کاربری آن تحت عنوان نمازخانۀ مکتب پرنور میباشد.[۴]
حجره ها
این مکتب ۳۳ حجره در طبقۀ همکف و ۳۶ حجره در طبقۀ نخستین دارااست. هر حجرۀ طبقۀ همکف دربرگیرنده یک ایوانچۀ ورودی ، اتاق مهم و پستو ست. حجرههای بنا شده در کنارهها و کلیه حجرههای طبقۀ بالا فاقد پستو میباشند.[۵]
مجموعۀ ورودی
این شرکت در میانۀ ضلع غربی ساختمان و عمود بر پایه بازار که جهت آن شمالی-جنوبی میباشد، قراردارد و مشمول پیش طاق، درگاه، هشتی، دالان و حیاط میباشد. حریم پیش طاق ورودی با تفاوت مصالح به فعالیت رفته -ازارۀ سنگی- از سطح ها حجرههای همسایه در بازار متمایز میباشد. مسیر ورود به ترتیب از پیش طاق که در دو سوی آن دو سکوی سنگی جای دارد، درگاه، دالان، هشتی و تراس میباشد که دسترسی بی واسطه به ایوان و دور و بر داخلی مکتب را میسر میسازد. فی مابین مبنا پیش طاق ورودی و شالوده مکتباندکی اختلاف وجود دارااست، با پیاده سازی یک هشتی و تغییر تحول استادانۀ مسیر، این تفاوت به آسانی برطرف گردیده است. هشتی افزون بر کاربری اساسی، تحت عنوان یک فضای تقسیم کننده، بر شکوه مسیر ورود نیز افزوده میباشد.[۶]
مکتب جده گران قدر (اصفهان)
برای دیگر کاربردها، مکتب جده اصفهان (پیچیدگیزدایی) را ملاحظه کنید.
مدرسۀ جَدِّۀ بُزُرْگ، از مدرسه های دورۀ صفوی در اصفهان که در ۱۰۵۸ق به امر حوری اسم خانم، جدۀ خرد فرمان روا عباس دوم (سل ۱۰۵۲-۱۰۷۷ق/۱۶۴۲-۱۶۶۶م) ایجاد شده است. صفت بلندمرتبه در اسم مکتب بیان کنده حجم بیشتر آن نسبت به مکتبای به همین اسم (جدۀ خرد)، ولی با وسعتی کمتر در بازار مسجد قبا مشهد اصفهان میباشد.[۱]
خصوصیتهای معماری
مدرسۀ جدۀ گران قدر در زمینی مستطیل صورت بـه بعد ها ۳۲×۴۰ متر با مصالح خشت، در دو طبقه ایجاد شده است؛ عنصرها و اجزاء ساختمانی و فضاهایی که روی دو اساس عمود بر هم قرار گرفتهاند، در اشکالی زیرا حیاط، حجره هایی در دو طبقه، هشتی، دالان، پیش طاق، چاه منزل، وضوخانه و ایوان برپا گردیدهاست. نقشۀ سازه به طور ۴ ایوانی، با حجره هایی در طرفین هر یک از حیاطها، پیرامون یک ایوان مرکزی به صورت هشت گوش نامنظم (نگینی) آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۲]
تراس
کلیۀ فضاهای اساسی مکتب گرداگرد حیاطی به صورت هشت گوش نامنظم (نگینی)، هـر ضلع شمـالی-جنوبـی ۳۴ متر، غربی-شرقـی ۲۳ متر، و ۴ ضلع بنا شده در کنارهها هـر یک بـهاندازۀ ۳ متر ترتیب یافتهاند. کف تراس سنگ فرش میباشد و به لحاظ می رسد که از مجال ایجاد کرد تا به امروز تغییری مهم نیافته میباشد. این ایوان که همۀ ایجاد کرد و سازهای درون سازه به گونه ای به آن لینک می خورد، از دید کاربری با تقسیم مسیرها، رابطه در میان فضاهای اساسی سازه را میسر میسازد. نکتۀ شایان توجه در پیاده سازی این مکتب عبور دادن شعبۀ نهری از تراس آن رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد،
به این ترتیب کهاین نهر از ذیل حجرۀ منتها الیه جنوب شرقی در ضلع جنوبی وارد آبراههای سنگی در تراس مکتب میگردیده، و بعد از عبور از روی خط مرکزی شالوده غـربی-شرقـی، روبـه روی ایـوان شـرقی با یک تغییر و تحول مسیر به سمت جنوب، از ذیل حجرۀ منتها الیه ضلع جنوب غربی به سوا سازه هدایت، و ادامۀ مسیر میداده میباشد. فعلا این نهر لبریز گردیده، و به طور باغچهای با گل و گیاه درآمده میباشد. این تحول به حدی میباشد که فارغ از سابقۀ خیالی نمیاقتدار حال و روز قبل این باغچهها را تصور شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۳]
تراس ها
تراس شمالی
حیاط شمالی به عمق ۲/۵ متر میباشد و در پشت آن اتاق بزرگی بهاندازۀ ۴×۷ متر که تحت عنوان مدرسۀ زمستانی به کارگیری میگردیده است ، جایدارد. در هر دو سوی تراس یک پلکان برپا ست که دسترسی به طبقۀ بالا را میسر میسازد و نیز بازدارنده اتصال بدون واسطه تراس به حجرهها ست.
تراس جنوبی
تراس جنوبی با شمالی متقارن ، و از دید ساختار و کاربری بر اساس با آن میباشد. تراس غربی ، با دهانهای به پهنای ۶/۵ متر و عمق ۲/۵ متر ، از روش دهانهای که در راءس آن باز گردیده ، به فضای هشتی و مجموعۀ ورودی متصل میگردد ؛ کاربری آن با اعتنا به پیوندش با مجموعۀ ورودی به یک فضای عبوری ـ ارتباطی بدل گردیده است. حیاط شرقی ، ۶/۵ متر عرض و ۵/ ۹ متر عمق داراست. در بین ضلع جنوبی آن محرابی درنظرگرفته شده میباشد. با دقت بهاین محراب و اندازههای حیاط ، کاربری آن تحت عنوان نمازخانۀ مکتب پرنور میباشد.[۴]
حجره ها
این مکتب ۳۳ حجره در طبقۀ همکف و ۳۶ حجره در طبقۀ نخستین دارااست. هر حجرۀ طبقۀ همکف دربرگیرنده یک ایوانچۀ ورودی ، اتاق مهم و پستو ست. حجرههای بنا شده در کنارهها و کلیه حجرههای طبقۀ بالا فاقد پستو میباشند.[۵]
مجموعۀ ورودی
این شرکت در میانۀ ضلع غربی ساختمان و عمود بر پایه بازار که جهت آن شمالی-جنوبی میباشد، قراردارد و مشمول پیش طاق، درگاه، هشتی، دالان و حیاط میباشد. حریم پیش طاق ورودی با تفاوت مصالح به فعالیت رفته -ازارۀ سنگی- از سطح ها حجرههای همسایه در بازار متمایز میباشد. مسیر ورود به ترتیب از پیش طاق که در دو سوی آن دو سکوی سنگی جای دارد، درگاه، دالان، هشتی و تراس میباشد که دسترسی بی واسطه به ایوان و دور و بر داخلی مکتب را میسر میسازد. فی مابین مبنا پیش طاق ورودی و شالوده مکتباندکی اختلاف وجود دارااست، با پیاده سازی یک هشتی و تغییر تحول استادانۀ مسیر، این تفاوت به آسانی برطرف گردیده است. هشتی افزون بر کاربری اساسی، تحت عنوان یک فضای تقسیم کننده، بر شکوه مسیر ورود نیز افزوده میباشد.[۶]
چرا مسجد برای مراسم ترحیم انتخاب میشود؟