?????? ???? ???? ??? ????

احادیث
قاعدهٔ زرین به طور بدون واسطه و غیرمستقیم بارها در احادیث اسلامی تکرار گردیده‌است.[۱۹] گاهی این قاعده به طور دارای شهرت خویش در احادیث نقل شده میباشد. کلینی در زمینه ی انصاف و عدلِ اصول کافی، روایاتی نقل کرده ست که صریحاً و تلویحاً مضمون قاعدهٔ زرین را ذکر می‌نمایند. در‌این باب آمده که یک عرب صحرانشین به نبی معبود می گوید: به اینجانب عملی بیاموز تا با آن وارد فردوس نحس. نبی جواب بخشید: آنگونه که دوست داری عموم با تو اخلاق نمایند، با آنها کردار کن و آنگونه که نمی‌پسندی با تو خلق نمایند، با آن‌ها مسجد قبا مشهد اخلاق نکن»[۲۰]

همین مضمون در طومار امام علی به امام حسن در نهج البلاغه آمده میباشد.[۲۱] امام علی(ع) خطاب به فرزندش امام حسن(ع) آدرس مسجد قبا مشهد می‌نویسد:

پسرکم! خویش را فی مابین خود و دیگری میزانی بشمار، پس آنچه برای خویش دوست می داری برای جز خویش دوست بدار. و آنچه تورا خوش نیاید برای وی ناخوش بشمار. و ستم نکن چنانکه دوست نداری بر تو ستم رود، و خیر کن چنانکه دوست می داری به تو خیر و خوبی نمایند. و آنچه از جز خویش زشت میداری برای خویش زشت بدان، و از عموم برای خویش آن را بپسند که از خویش می‌پسندی در حق آن ها، و مگوی بدیگران آنچه خوش نداری شنیدن آن، و مگو آنچه را ندانی، هر یک‌سری اندک بود آنچه می دانی، و مگو آنچه رزرو مسجد قبا مشهد را دوست نداری به تو گویند.[۲۲]
این عبارت نهج البلاغه پر‌نور‌ترین عبارت منابع شیعی میباشد که هم وجه ایجابی و هم وجه سلبی قاعدهٔ زرین را ذکر می‌نماید و آن را «معیار» میداند. امام علی(ع)، ستم‌نکردن و خیر کردن و... را مصادیق اجرای این قاعده برمی‌شمرد. محمدجواد مغنیه در پایین این عبارت می‌نویسد: این پند‌ای رایج و سابق میباشد و به قبل از تولد گشوده‌میشود. در ادیان مختلف نام برده میباشد. همین عبارت از کنفوسیوس آورده شده. خاستگاه ابتدا این «واژه طلایی» نامعلوم میباشد. البته این دنیا‌شمول میباشد. حیات و تعامل انسانی جز با «حب» نتایج نمی شود. هر واجب و حرام از رفتارهای بشر بر محور عقیدهٔ حب ر شماره تلفن مسجد قبا مشهد سازه شد‌ه‌است.[۲۳]

ابن ابی‌الحدید در گستردن، روایتی مرفوع را نقل می‌نماید که ایمان آن گاه کامل شدن میشود که آنچه را برای خویش دوست دارااست، برای برادرش دوست بدارد و آنچه را برای خویش ناپسند داری، برای برادرش ناپسند دارااست.[۲۴]

در احادیث متعدد از این قاعده گاه تحت عنوان ترازو متانت[۲۵]، نمادٔ سازش منطقی[۲۶] گفته شده میباشد.[۲۷] در بعضی احادیث فضیلت ها اخلاقی زیرا تواضع،[۲۸] انصاف،[۲۹]عدل[۳۰] در چارچوب این قاعده تعریف و تمجید شد‌ه‌است.[۲۷] این قاعده یکی‌از سه فضیلت اساسی[۳۱] شمرده شد‌ه‌است.[۳۲] در احادیثی[۲۰][۳۳] به‌این قاعده تحت عنوان تکلیف و وظیفهٔ آدم در قبال آدم اشاره گردیده است.[۳۲] گاه قاعدهٔ زرین به مثابهٔ ملاکی برای کردار با اهل سنت در حدیث[۲۰] مذکور میباشد.[۳۴]

در روایتی همزیستی و مصاحبت با عموم آن‌سیرتکامل که شخص دوست دارااست سایرافراد با وی خلق و خوی نمایند، علامت عدل دانسته شد‌ه‌است.[۳۵] و در روایتی دیگر نشانٔ انصاف میباشد.[۳۶] در کتاب کافی درباره ی «حق المؤمن علی اخیه و اداء حقه» مضمون قاعدهٔ زرین تکرار گردیده‌است. در‌این باب، با انصاف تلاوت قاعدهٔ زرین، آن را یکی سه سَرور اجرا خوانده میباشد.[۳۷] و در روایتی دیگر، آن را یکی‌از سه فریضهٔ شدیدی که معبود بر بندگان واجب کرده، شمرده میباشد.[۳۸] همینطور مورد ها قاعدهٔ زرین را یکی شش رفتاری میداند که در صورتی کسی مبتنی بر آن خوی نماید، جایگاهش در آستان معبود و در جانب راست خداست.[۳۹] در احادیث کتاب کافی گاه مضمون قاعدهٔ زرین در مواجهه با مسلم میباشد مانند آنچه را برای خویش دوست داری برای اخوی مسلمانت دوست بدار[۴۰] و گاه برای عموم مانند آنچه را برای خویش دوست دارید برای عموم دوست بدارید.[۴۱]

ارتباطٔ قاعده زرین با انصاف و رویارویی به مثل
قاعده زرین در شکل‌بندی‌های رایج آن، مشابه انصافورزی در آموزه اسلامی میباشد.[۴۲]در روایاتی «هرچه برای خویش می‌پسندی برای عموم نیز دوست بدار» به انصاف تعبیر و تفسیر شد‌ه‌است.[۴۳]

قاعده زرین به معنای تقابل به مثل وجود ندارد.[۴۴] و نمی‌اقتدار از آن برداشت کرد که بدی را با بدی جواب ده. در احادیث اکثری[۴۵] از بدی را با بدی جواب دادن ممانعت گردیده‌است.[۴۶]

عام بودن قاعده
در بعضی متن‌ها قاعده زرین به هم‌کیشان مخصوص شد‌ه‌است[۴۷]؛ولی تفسیر اکثری احادیث عام میباشد.[۴۸] امام کاظم(ع) دربارهٔ آیه «هل جزاء الاحسان الا الاحسان» می گوید: این حرف پروردگار «آیا مشوق خوبی، جز خیر و خوبی میباشد درباره‌ی مؤمن و کافر، در‌ستکار و بدکار میباشد. کسی که به وی خیر خواهد شد، بایستی جواب خوبی را بدهد...»[۴۹] در مسیحیت این قاعده حتی معاندان را مشتمل بر می گردد و در اسلام قید کافر یا این که مؤمن ندارد.[۵۰]

احادیث
قاعدهٔ زرین به طور بدون واسطه و غیرمستقیم بارها در احادیث اسلامی تکرار گردیده‌است.[۱۹] گاهی این قاعده به طور دارای شهرت خویش در احادیث نقل شده میباشد. کلینی در زمینه ی انصاف و عدلِ اصول کافی، روایاتی نقل کرده ست که صریحاً و تلویحاً مضمون قاعدهٔ زرین را ذکر می‌نمایند. در‌این باب آمده که یک عرب صحرانشین به نبی معبود می گوید: به اینجانب عملی بیاموز تا با آن وارد فردوس نحس. نبی جواب بخشید: آنگونه که دوست داری عموم با تو اخلاق نمایند، با آنها کردار کن و آنگونه که نمی‌پسندی با تو خلق نمایند، با آن‌ها مسجد قبا مشهد اخلاق نکن»[۲۰]

همین مضمون در طومار امام علی به امام حسن در نهج البلاغه آمده میباشد.[۲۱] امام علی(ع) خطاب به فرزندش امام حسن(ع) آدرس مسجد قبا مشهد می‌نویسد:

پسرکم! خویش را فی مابین خود و دیگری میزانی بشمار، پس آنچه برای خویش دوست می داری برای جز خویش دوست بدار. و آنچه تورا خوش نیاید برای وی ناخوش بشمار. و ستم نکن چنانکه دوست نداری بر تو ستم رود، و خیر کن چنانکه دوست می داری به تو خیر و خوبی نمایند. و آنچه از جز خویش زشت میداری برای خویش زشت بدان، و از عموم برای خویش آن را بپسند که از خویش می‌پسندی در حق آن ها، و مگوی بدیگران آنچه خوش نداری شنیدن آن، و مگو آنچه را ندانی، هر یک‌سری اندک بود آنچه می دانی، و مگو آنچه رزرو مسجد قبا مشهد را دوست نداری به تو گویند.[۲۲]
این عبارت نهج البلاغه پر‌نور‌ترین عبارت منابع شیعی میباشد که هم وجه ایجابی و هم وجه سلبی قاعدهٔ زرین را ذکر می‌نماید و آن را «معیار» میداند. امام علی(ع)، ستم‌نکردن و خیر کردن و... را مصادیق اجرای این قاعده برمی‌شمرد. محمدجواد مغنیه در پایین این عبارت می‌نویسد: این پند‌ای رایج و سابق میباشد و به قبل از تولد گشوده‌میشود. در ادیان مختلف نام برده میباشد. همین عبارت از کنفوسیوس آورده شده. خاستگاه ابتدا این «واژه طلایی» نامعلوم میباشد. البته این دنیا‌شمول میباشد. حیات و تعامل انسانی جز با «حب» نتایج نمی شود. هر واجب و حرام از رفتارهای بشر بر محور عقیدهٔ حب ر شماره تلفن مسجد قبا مشهد سازه شد‌ه‌است.[۲۳]

ابن ابی‌الحدید در گستردن، روایتی مرفوع را نقل می‌نماید که ایمان آن گاه کامل شدن میشود که آنچه را برای خویش دوست دارااست، برای برادرش دوست بدارد و آنچه را برای خویش ناپسند داری، برای برادرش ناپسند دارااست.[۲۴]

در احادیث متعدد از این قاعده گاه تحت عنوان ترازو متانت[۲۵]، نمادٔ سازش منطقی[۲۶] گفته شده میباشد.[۲۷] در بعضی احادیث فضیلت ها اخلاقی زیرا تواضع،[۲۸] انصاف،[۲۹]عدل[۳۰] در چارچوب این قاعده تعریف و تمجید شد‌ه‌است.[۲۷] این قاعده یکی‌از سه فضیلت اساسی[۳۱] شمرده شد‌ه‌است.[۳۲] در احادیثی[۲۰][۳۳] به‌این قاعده تحت عنوان تکلیف و وظیفهٔ آدم در قبال آدم اشاره گردیده است.[۳۲] گاه قاعدهٔ زرین به مثابهٔ ملاکی برای کردار با اهل سنت در حدیث[۲۰] مذکور میباشد.[۳۴]

در روایتی همزیستی و مصاحبت با عموم آن‌سیرتکامل که شخص دوست دارااست سایرافراد با وی خلق و خوی نمایند، علامت عدل دانسته شد‌ه‌است.[۳۵] و در روایتی دیگر نشانٔ انصاف میباشد.[۳۶] در کتاب کافی درباره ی «حق المؤمن علی اخیه و اداء حقه» مضمون قاعدهٔ زرین تکرار گردیده‌است. در‌این باب، با انصاف تلاوت قاعدهٔ زرین، آن را یکی سه سَرور اجرا خوانده میباشد.[۳۷] و در روایتی دیگر، آن را یکی‌از سه فریضهٔ شدیدی که معبود بر بندگان واجب کرده، شمرده میباشد.[۳۸] همینطور مورد ها قاعدهٔ زرین را یکی شش رفتاری میداند که در صورتی کسی مبتنی بر آن خوی نماید، جایگاهش در آستان معبود و در جانب راست خداست.[۳۹] در احادیث کتاب کافی گاه مضمون قاعدهٔ زرین در مواجهه با مسلم میباشد مانند آنچه را برای خویش دوست داری برای اخوی مسلمانت دوست بدار[۴۰] و گاه برای عموم مانند آنچه را برای خویش دوست دارید برای عموم دوست بدارید.[۴۱]

ارتباطٔ قاعده زرین با انصاف و رویارویی به مثل
قاعده زرین در شکل‌بندی‌های رایج آن، مشابه انصافورزی در آموزه اسلامی میباشد.[۴۲]در روایاتی «هرچه برای خویش می‌پسندی برای عموم نیز دوست بدار» به انصاف تعبیر و تفسیر شد‌ه‌است.[۴۳]

قاعده زرین به معنای تقابل به مثل وجود ندارد.[۴۴] و نمی‌اقتدار از آن برداشت کرد که بدی را با بدی جواب ده. در احادیث اکثری[۴۵] از بدی را با بدی جواب دادن ممانعت گردیده‌است.[۴۶]

عام بودن قاعده
در بعضی متن‌ها قاعده زرین به هم‌کیشان مخصوص شد‌ه‌است[۴۷]؛ولی تفسیر اکثری احادیث عام میباشد.[۴۸] امام کاظم(ع) دربارهٔ آیه «هل جزاء الاحسان الا الاحسان» می گوید: این حرف پروردگار «آیا مشوق خوبی، جز خیر و خوبی میباشد درباره‌ی مؤمن و کافر، در‌ستکار و بدکار میباشد. کسی که به وی خیر خواهد شد، بایستی جواب خوبی را بدهد...»[۴۹] در مسیحیت این قاعده حتی معاندان را مشتمل بر می گردد و در اسلام قید کافر یا این که مؤمن ندارد.[۵۰]