(درگذشت:۱۴۳ یا این که ۱۴۵ق) فرزند بلندمرتبه امام راست گو(ع) میباشد که اسماعیلیه وی یا این که فرزندش محمد را امام بعد از امام درستگو(ع) میدانند. ولی از دید امامیه و نیز بر پایه ی روایات رسیده از نبی(ص)، موسی بن جعفر(ع) امامِ بعداز امام درستگو(ع) میباشد. اطمینان به امامت اسماعیل دیباچه طلاق اسماعیلیان از امامیه و صورتگیری فرقه اسماعیلیه مسجد قبا مشهد شد.
درباره شخصیت اسماعیل اختلافلحاظ وجود داراست بعضی با استناد به احادیث بر این باورند که او با غالیان رابطه داشته میباشد. ولی آیتالله خویی با توجیه این احادیث و استناد به احادیث دیگر او را فردی جلیل و آیتم عطوفت بابا دانسته آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.
اسماعیل در حین حیات امام درست گو(ع) از عالم رفت و در بقیع دفن شد. امام راست گو(ع) تدفین و خاک سپاری او را آشکارا برگزار کرد و اشخاصی را بر مرگش شاهد گرفت تا شبهه امامت و موعود بودن او از میان برود. همینطور سازه بر احادیث درباره مجال مرگ اسماعیل بداء صورت داده میباشد، چراکه برخی از شیعه ها اورا امام میپنداشتند و با مرگش پدیدار شد که او امام نبوده رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
معاش و خانواده، اسماعیل فرزند امام درست گو(ع) و فاطمه نوه امام سجاد(ع) میباشد.[۱] تاریخ به دنیا آمدن او در منابع تاریخی بیان نشده میباشد. با این درحال حاضر با استناد به میلاد امام کاظم(ع) در سال ۱۲۷ق[۲] یا این که ۱۲۸ق[۳] و اختلاف ۲۵ سال در بین امام کاظم(ع) و اسماعیل،[۴] ولادت وی در سالهای نخستین قرن دوم تقریب زده گردیدهاست.[۵]علی بن محمد علوی عمری سال فوت اسماعیل را ۱۳۸ق گزارش داده.[۶] در حالی که طبری، تالیف کننده تاریخ طبری از زنده بودن وی در ۱۴۰ق خبر داده میباشد.[۷] سالهای ۱۴۳[۸] و ۱۴۵ق[۹] بهتیتر سالهای مرگ اسماعیل آمده شماره تلفن مسجد قبا مشهدذ میباشد.
نسل اسماعیل از روش فرزندانش محمد و علی ادامه یافت.[۱۰] محمد دو فرزند به اسمهای اسماعیل ثانی و جعفر اکبر داشت[۱۱] و نسل علی بن اسماعیل نیز از فرزندی به اسم محمد باقی ماند.[۱۲]
نوادگان اسماعیل در مملکتهایی زیرا خراسان، نیشابور، سامراء[۱۳] دمشق،[۱۴] مصر،[۱۵] اهواز، کوفه، بغداد،[۱۶] یمن،[۱۷] صور،[۱۸] حلب[۱۹] و قم[۲۰] میزیستند
به گفته آیتالله خویی رجالی شیعه (۱۲۷۸-۱۳۷۱ش) درباره اعتبار شخصیت اسماعیل دو مجموعه احادیث وجود دارااست. از بعضی از احادیث مدح وی و از بعضا دیگر ذمش برداشت می شود.[۲۱] مطابق روایاتی که از آن ها ذم اسماعیل برداشت گردیده وی با غالیان همانند مفضل بن عُمَر و بَسّام صیرَفی رابطه داشت و امام درستگو(ع) از این ارتباط ها ناخشنود بود.[۲۲] همینطور وی به محافلی رفتوآمد داشت که منجر میشد در صلاحیتهای اخلاقی او شک و تردید گردد.[۲۳] آیتالله خویی احادیث ذم را دارنده ضعف سندی و دلالی دانسته و احادیث مدح را ترجیح داده میباشد از اینرو اسماعیل را فردی جلیل و آیتم عطوفت پدرش معرفی نموده است.[۲۴]
بعضی به رابطه اسماعیل با خطابیه و نقش آنان در صورتگیری فرقه اسماعیلیه اشاره کردهاند. به گفته اینان ابوالخطاب و اسماعیل در طی حیات امام درست گو(ع)، به امداد یکدیگر، عقایدی را شالودهگذاری کردند که محور اسماعیلیه شد[۲۵] نقل شده دلیلی بر این داعیه نیست.[۲۶] لویی ماسینیون، اسلامشناس فرانسوی نیز ابوالخطاب را بابا معنوی اسماعیل میداند.[۲۷] ولی حاکم نعمان مغربی فقید اسماعیلیه (۲۸۳-۳۶۳ق) نقشی برای ابوالخطاب در صورتگیری اسماعیلیه قائل وجود ندارد و اورا بدعتگذار و گزینه لعن امام راست گو(ع) میداند.[۲۸]
رابطه با منصور عباسی
محمد بن جریر طبری تاریخنگار قرن سوم قمری نقل نموده است که در ۱۴۰ق، منصور عباسی برای حج به مکه رفته بود، تنی چند از علویان مانند محمد نفس زکیه و ابراهیم، فرزندان عبدالله محض و عده ای از خراسانیان هوادارش نیز در مکه اجتماع کردند. بعضا از آنها تصمیم گرفتند منصور را ترور نمایند اما محمد مخالفت کرد. این تصمیم را اسماعیل به استحضار منصور رساند و وی عبدالله را دستگیر کرد و فرزندانش را از وی خواست، البته عبدالله پرهیز کرد و به زندان زمینخورد و اموالش فروخته شد.[۲۹]
ادعای امامت اسماعیل
بینش امامیه
علمای امامیه منکر وجود نص بر امامت اسماعیل بودهاند و روایاتی را نقل کردهاند که امامت اسماعیل را رد کرده میباشد.[۳۰] برای مثال احادیث حدیث لوح[۳۱] و حدیث جابر[۳۲] میباشد که بر پایه ی آنان نبی(ص)، اسامی امامان دوازدهگانه را ذکر نموده است و در آنها امام بعداز جعفر بن محمد، فرزندش موسی معرفی گردیدهاست خیر اسماعیل. همینطور امام راستگو(ع) در مورد ها زیادی امامت موسی بن جعفر را به اصحاب مجاورت خویش اعلام کرده بود. در هرکدام از کتابهای الکافی،[۳۳] پند،[۳۴] اعلام الوری[۳۵] و بحارالانوار،[۳۶] بابی درباره نصوص امامت موسی بن جعفر(ع) وجود داراست که به ترتیب ۱۶، ۴۶، ۱۲ و ۱۴ داستان را در این مورد نقل کردهاند.[۳۷]
آشکارسازی مرگ
برپایه روایتی از زرارة بن اعین، پس از مرگ اسماعیل و پیش از دفن وی، امام درست گو(ع) حدود سی بدن از یاران مجاورت خویش را درباره مرگ فرزندش شاهد گرفت.[۳۸] همینطور غسل، کفن، مراسم تدفین و دفن اورا آشکارا برگزار کرد[۳۹] و دستورداد به نیابت وی حج به جا آورده گردد.[۴۰] غرض امام از این فعالیت زدودن اعتقادوباور به امامت او بود به دلیل آنکه به گمان بعضا وی امامِ بعداز امام درستگو بود.[۴۱] با این درحال حاضر به اعتقاد و باور بعضی از اسماعیلیه، اسماعیل نمرده بود و ظاهرسازی مرگ وی برای فریب عموم و مراقبت جان وی و اطرافیانش بوده میباشد.[۴۲]
اسماعیلیه اسم فرقههایی میباشد که بعد از امام درستگو(ع) به امامت فرزندش اسماعیل یا این که نوادهاش محمد بن اسماعیل براین باوراند.[۴۳] به اعتقادوباور مبارکیه و قَرامطه از فرقههای اسماعیلیه، امامِ بعد از جعفر بن محمد، محمد بن اسماعیل میباشد چراکه اسماعیل جانشین امام راستگو(ع) بوده و زیرا وی در طی حیات پدرش فوت کرده، امام درستگو(ع) امامت را به محمد فرزند او ودیعت میباشد. به اطمینان آن ها پس از امامت حسنین(ع) روا وجود ندارد که امامت از اخوی به اخوی منتقل گردد.[۴۴] سعد بن عبدالله اشعری این اطمینان را به اسماعیلیه خالصه یا این که خطابیه نیز نسبت داده میباشد.[۴۵] بعضا از اسماعیلیه نیز معتقدند اسماعیل بن جعفر از جهان نرفته، بلکه وی مهدی موعود میباشد.[۴۶] با این درحال حاضر در منابع اسماعیلی و اثرها حکم کننده نعمان، نص ماجرا قطعی درباره امامت اسماعیل نیامده میباشد.[۴۷] هرچند که جعفر بن منصور الیمن داعی اسماعیلی اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم قمری احادیثی را سوای بیان سلسله راویان، درباره امامت اسماعیل گردآورده میباشد.[۴۸] همینطور در برخی منابع آمده میباشد که خلفای فاطمی ابتدا به مکان اسماعیل، برادرش عبدالله افطح را امام معرفی میکردهاند آنگاه از این فرمان عدول کرده و امامت اسماعیل را مطرح ساختند
(درگذشت:۱۴۳ یا این که ۱۴۵ق) فرزند بلندمرتبه امام راست گو(ع) میباشد که اسماعیلیه وی یا این که فرزندش محمد را امام بعد از امام درستگو(ع) میدانند. ولی از دید امامیه و نیز بر پایه ی روایات رسیده از نبی(ص)، موسی بن جعفر(ع) امامِ بعداز امام درستگو(ع) میباشد. اطمینان به امامت اسماعیل دیباچه طلاق اسماعیلیان از امامیه و صورتگیری فرقه اسماعیلیه مسجد قبا مشهد شد.
درباره شخصیت اسماعیل اختلافلحاظ وجود داراست بعضی با استناد به احادیث بر این باورند که او با غالیان رابطه داشته میباشد. ولی آیتالله خویی با توجیه این احادیث و استناد به احادیث دیگر او را فردی جلیل و آیتم عطوفت بابا دانسته آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.
اسماعیل در حین حیات امام درست گو(ع) از عالم رفت و در بقیع دفن شد. امام راست گو(ع) تدفین و خاک سپاری او را آشکارا برگزار کرد و اشخاصی را بر مرگش شاهد گرفت تا شبهه امامت و موعود بودن او از میان برود. همینطور سازه بر احادیث درباره مجال مرگ اسماعیل بداء صورت داده میباشد، چراکه برخی از شیعه ها اورا امام میپنداشتند و با مرگش پدیدار شد که او امام نبوده رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
معاش و خانواده، اسماعیل فرزند امام درست گو(ع) و فاطمه نوه امام سجاد(ع) میباشد.[۱] تاریخ به دنیا آمدن او در منابع تاریخی بیان نشده میباشد. با این درحال حاضر با استناد به میلاد امام کاظم(ع) در سال ۱۲۷ق[۲] یا این که ۱۲۸ق[۳] و اختلاف ۲۵ سال در بین امام کاظم(ع) و اسماعیل،[۴] ولادت وی در سالهای نخستین قرن دوم تقریب زده گردیدهاست.[۵]علی بن محمد علوی عمری سال فوت اسماعیل را ۱۳۸ق گزارش داده.[۶] در حالی که طبری، تالیف کننده تاریخ طبری از زنده بودن وی در ۱۴۰ق خبر داده میباشد.[۷] سالهای ۱۴۳[۸] و ۱۴۵ق[۹] بهتیتر سالهای مرگ اسماعیل آمده شماره تلفن مسجد قبا مشهدذ میباشد.
نسل اسماعیل از روش فرزندانش محمد و علی ادامه یافت.[۱۰] محمد دو فرزند به اسمهای اسماعیل ثانی و جعفر اکبر داشت[۱۱] و نسل علی بن اسماعیل نیز از فرزندی به اسم محمد باقی ماند.[۱۲]
نوادگان اسماعیل در مملکتهایی زیرا خراسان، نیشابور، سامراء[۱۳] دمشق،[۱۴] مصر،[۱۵] اهواز، کوفه، بغداد،[۱۶] یمن،[۱۷] صور،[۱۸] حلب[۱۹] و قم[۲۰] میزیستند
به گفته آیتالله خویی رجالی شیعه (۱۲۷۸-۱۳۷۱ش) درباره اعتبار شخصیت اسماعیل دو مجموعه احادیث وجود دارااست. از بعضی از احادیث مدح وی و از بعضا دیگر ذمش برداشت می شود.[۲۱] مطابق روایاتی که از آن ها ذم اسماعیل برداشت گردیده وی با غالیان همانند مفضل بن عُمَر و بَسّام صیرَفی رابطه داشت و امام درستگو(ع) از این ارتباط ها ناخشنود بود.[۲۲] همینطور وی به محافلی رفتوآمد داشت که منجر میشد در صلاحیتهای اخلاقی او شک و تردید گردد.[۲۳] آیتالله خویی احادیث ذم را دارنده ضعف سندی و دلالی دانسته و احادیث مدح را ترجیح داده میباشد از اینرو اسماعیل را فردی جلیل و آیتم عطوفت پدرش معرفی نموده است.[۲۴]
بعضی به رابطه اسماعیل با خطابیه و نقش آنان در صورتگیری فرقه اسماعیلیه اشاره کردهاند. به گفته اینان ابوالخطاب و اسماعیل در طی حیات امام درست گو(ع)، به امداد یکدیگر، عقایدی را شالودهگذاری کردند که محور اسماعیلیه شد[۲۵] نقل شده دلیلی بر این داعیه نیست.[۲۶] لویی ماسینیون، اسلامشناس فرانسوی نیز ابوالخطاب را بابا معنوی اسماعیل میداند.[۲۷] ولی حاکم نعمان مغربی فقید اسماعیلیه (۲۸۳-۳۶۳ق) نقشی برای ابوالخطاب در صورتگیری اسماعیلیه قائل وجود ندارد و اورا بدعتگذار و گزینه لعن امام راست گو(ع) میداند.[۲۸]
رابطه با منصور عباسی
محمد بن جریر طبری تاریخنگار قرن سوم قمری نقل نموده است که در ۱۴۰ق، منصور عباسی برای حج به مکه رفته بود، تنی چند از علویان مانند محمد نفس زکیه و ابراهیم، فرزندان عبدالله محض و عده ای از خراسانیان هوادارش نیز در مکه اجتماع کردند. بعضا از آنها تصمیم گرفتند منصور را ترور نمایند اما محمد مخالفت کرد. این تصمیم را اسماعیل به استحضار منصور رساند و وی عبدالله را دستگیر کرد و فرزندانش را از وی خواست، البته عبدالله پرهیز کرد و به زندان زمینخورد و اموالش فروخته شد.[۲۹]
ادعای امامت اسماعیل
بینش امامیه
علمای امامیه منکر وجود نص بر امامت اسماعیل بودهاند و روایاتی را نقل کردهاند که امامت اسماعیل را رد کرده میباشد.[۳۰] برای مثال احادیث حدیث لوح[۳۱] و حدیث جابر[۳۲] میباشد که بر پایه ی آنان نبی(ص)، اسامی امامان دوازدهگانه را ذکر نموده است و در آنها امام بعداز جعفر بن محمد، فرزندش موسی معرفی گردیدهاست خیر اسماعیل. همینطور امام راستگو(ع) در مورد ها زیادی امامت موسی بن جعفر را به اصحاب مجاورت خویش اعلام کرده بود. در هرکدام از کتابهای الکافی،[۳۳] پند،[۳۴] اعلام الوری[۳۵] و بحارالانوار،[۳۶] بابی درباره نصوص امامت موسی بن جعفر(ع) وجود داراست که به ترتیب ۱۶، ۴۶، ۱۲ و ۱۴ داستان را در این مورد نقل کردهاند.[۳۷]
آشکارسازی مرگ
برپایه روایتی از زرارة بن اعین، پس از مرگ اسماعیل و پیش از دفن وی، امام درست گو(ع) حدود سی بدن از یاران مجاورت خویش را درباره مرگ فرزندش شاهد گرفت.[۳۸] همینطور غسل، کفن، مراسم تدفین و دفن اورا آشکارا برگزار کرد[۳۹] و دستورداد به نیابت وی حج به جا آورده گردد.[۴۰] غرض امام از این فعالیت زدودن اعتقادوباور به امامت او بود به دلیل آنکه به گمان بعضا وی امامِ بعداز امام درستگو بود.[۴۱] با این درحال حاضر به اعتقاد و باور بعضی از اسماعیلیه، اسماعیل نمرده بود و ظاهرسازی مرگ وی برای فریب عموم و مراقبت جان وی و اطرافیانش بوده میباشد.[۴۲]
اسماعیلیه اسم فرقههایی میباشد که بعد از امام درستگو(ع) به امامت فرزندش اسماعیل یا این که نوادهاش محمد بن اسماعیل براین باوراند.[۴۳] به اعتقادوباور مبارکیه و قَرامطه از فرقههای اسماعیلیه، امامِ بعد از جعفر بن محمد، محمد بن اسماعیل میباشد چراکه اسماعیل جانشین امام راستگو(ع) بوده و زیرا وی در طی حیات پدرش فوت کرده، امام درستگو(ع) امامت را به محمد فرزند او ودیعت میباشد. به اطمینان آن ها پس از امامت حسنین(ع) روا وجود ندارد که امامت از اخوی به اخوی منتقل گردد.[۴۴] سعد بن عبدالله اشعری این اطمینان را به اسماعیلیه خالصه یا این که خطابیه نیز نسبت داده میباشد.[۴۵] بعضا از اسماعیلیه نیز معتقدند اسماعیل بن جعفر از جهان نرفته، بلکه وی مهدی موعود میباشد.[۴۶] با این درحال حاضر در منابع اسماعیلی و اثرها حکم کننده نعمان، نص ماجرا قطعی درباره امامت اسماعیل نیامده میباشد.[۴۷] هرچند که جعفر بن منصور الیمن داعی اسماعیلی اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم قمری احادیثی را سوای بیان سلسله راویان، درباره امامت اسماعیل گردآورده میباشد.[۴۸] همینطور در برخی منابع آمده میباشد که خلفای فاطمی ابتدا به مکان اسماعیل، برادرش عبدالله افطح را امام معرفی میکردهاند آنگاه از این فرمان عدول کرده و امامت اسماعیل را مطرح ساختند
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم