منتقدین و محققین و مفسرين هنری درباره اعراب عصر جاهلی گفته اند و آنان قبایل بدوی و بادیه نشینی بوده اند که دوران خویش را به معمولی ترین صورت ممکن مسجد قبا مشهد می گذرانده اند که باهنر – خصوصا با معماری زیاد آشنا نبوده اند. بدین استدلال هیچ تاثیر هنری از پیشین دراین مرزوبوم نیست تا از آن تحت عنوان سندی برای رد این داعیه استعمال شود.»
ولی بازرسی و مطالعه بدون شوخی در فرهنگ و تمدن و تمدنی که از مجال رسالت حضرت ابراهیم خلیل الله (ع) تا به امروز دراین میهن وجود داشته و آن را به مرکزی عبادی- سیاسی و نظامی بدل نموده است، غلط بودن این عقیده را به خیر نشانه میدهد. اعراب عصر ناآگاهی در مجامع خویش بویژه در بازارهایی که هنگام برگزاری مراسمی در کعبه برپا می کردند، اشعاری در ثنا «بت های خویش می سرودند و آن ها را با صدای بلند می خواندند. اثرها زیادی دراین باره برجا باقی مانده میباشد. با تحقیق و نظارت این اثر ها پی میبریم که عموم عصر نادانی نیز مانند آدرس مسجد قبا مشهد بقیه ملل، فرهنگی بی نیاز و هنری گران قدر و هم خوانی با موقعیت اجتماعی خویش دارا بوده اند و این داعیه که مردمی با سوابقی تاریخی در کناره ای از عالم بافرهنگ و هنر بیگانه بوده اند به طور کامل بی محور میباشد. همینطور این حیث که عموم این کشور جز با معماری ساکن خویش که به طور طبیعی خویش به وجود آورده بودند با شیوه معماری عموم نقاط دیگر دنیا آشنا نبوده اند نیز صحیح وجود ندارد. بنای کعبه را به گفته ابن هشام از آجر نپخته که بزحمت بیشتراز ارتفاع قامت یک آدم طول داشته می دانند و دالارزقی، طول كعبه را ۹ ذرع نقل نموده است. در تجدید ساختمانی که حدود سال ۶۰۸ میلادی اجرا پذیرفته این سازه دارنده سقفی با تیرهای چوبی شدهاست و بالاخره کسی معتقد براین وجود ندارد که معماری منزل کعبه اولی معماران مسلمان را راجع به ایجاد کرد بناهای اسلامی زیر تأثیر قرار داده باشد.
بعضا از نویسندگان نیز گفته اند: اولین ساختمان های اسلامی در معنای حقیقی واژه نیم قرن بعداز رحلت رسول در سوریه تشکیل شده و احتمالا بوسیله امویان فرمان به عمارت آن ها گردیدهاست. آن معماری ساکن که از آن سخن شد براساس قرائن مو جود جز ساختمان های مدل از کالا نی یا این که سنگ هایی که با بی سلیقگی روی هم چیده گردیده با شماره تلفن مسجد قبا مشهد سقف هایی از متاع خاک رس و تنه نخل، نبوده میباشد. واپسین رسیدگی ها نشانه داده میباشد که ایجاد کرد بناهای مذهبی اسلامی در ایالات متحده عربی، بی تأثیر از تشکیل داد دیگر معابد آن سامان نبوده میباشد، لوسین گلون هنرشناس فرانسوی در کتاب «نگرشی بر معماری مذهبی اسلام، این نظر را دارد دربین یک کنیسه، دیرین و اولی مسجد اسلام تشابه هایی یافته میباشد.
این کنیسه که سالهای اخیر در خرابه های یک شهر دیرین به اسم Doura Europas کشف گردیده به صورت یک مربع مستطیل میباشد. این سازه مختصات پایین را دارد
یک ایوان به بعد ها 10*13 متر در جلوی یک نمازخانه به بعدها 7.68*13/65 متر. با طول ۶ متری در راءس دیوار انتهایی این عبادتگاه محرابی نیم استوانه ای میباشد با طاق ربعی که جهت آن به طرف بیت المقدس میباشد. دو ردیف نیز در طرفین ورودی این نمازخانه مشاهده میشود. در سمت راست این محراب یک پلکان چهارپله ای میبینیم که به یک پله پنجمین که طول بیشتری داراست و محل استقرار رده مذهبی بوده منتهی می گردد، پیش از ورود به محل پرستش، دهلیزی وجود داراست که تراس را از سه طرف تسلط کرده و سقف آن بوسیله شش ردیف حمل میشود، و در غایت ورودی رزرو مسجد قبا مشهد در راءس دیوار مقابل تالار عبادتگاه درنظرگرفته شده میباشد.
عنصرها مهم لازم به ذکر در طرح این سازه عبارتند از :
وجود یک ایوان با ابعادی در حدود بعدها نماز منزل که از سه طرف با دهلیز همسایه میباشد
هیبت نماز منزل که پهنای آن از عمقش بیشتر میباشد
وجود یک محراب برای آرم دادن جهت بیت المقدس
وجود یک منبر برای ارشاد.
گلون، این نظر را دارد: «مقدار ناچیزی که درحال حاضر از صورت مسجد نبی در مدینه بافی میباشد به ما این اذن را میدهد که همانندی هایی میان این دو سازه بیابیم». تفاوت هایی نیز وجود دارااست که یکی از به عمل نرفتن هیچ ردیف در ساختمان شبستان (نماز منزل و دیگری نیمکتهای سنگی در زمان دیوارها تحت عنوان نشیمن است. )
منتقدین و محققین و مفسرين هنری درباره اعراب عصر جاهلی گفته اند و آنان قبایل بدوی و بادیه نشینی بوده اند که دوران خویش را به معمولی ترین صورت ممکن مسجد قبا مشهد می گذرانده اند که باهنر – خصوصا با معماری زیاد آشنا نبوده اند. بدین استدلال هیچ تاثیر هنری از پیشین دراین مرزوبوم نیست تا از آن تحت عنوان سندی برای رد این داعیه استعمال شود.»
ولی بازرسی و مطالعه بدون شوخی در فرهنگ و تمدن و تمدنی که از مجال رسالت حضرت ابراهیم خلیل الله (ع) تا به امروز دراین میهن وجود داشته و آن را به مرکزی عبادی- سیاسی و نظامی بدل نموده است، غلط بودن این عقیده را به خیر نشانه میدهد. اعراب عصر ناآگاهی در مجامع خویش بویژه در بازارهایی که هنگام برگزاری مراسمی در کعبه برپا می کردند، اشعاری در ثنا «بت های خویش می سرودند و آن ها را با صدای بلند می خواندند. اثرها زیادی دراین باره برجا باقی مانده میباشد. با تحقیق و نظارت این اثر ها پی میبریم که عموم عصر نادانی نیز مانند آدرس مسجد قبا مشهد بقیه ملل، فرهنگی بی نیاز و هنری گران قدر و هم خوانی با موقعیت اجتماعی خویش دارا بوده اند و این داعیه که مردمی با سوابقی تاریخی در کناره ای از عالم بافرهنگ و هنر بیگانه بوده اند به طور کامل بی محور میباشد. همینطور این حیث که عموم این کشور جز با معماری ساکن خویش که به طور طبیعی خویش به وجود آورده بودند با شیوه معماری عموم نقاط دیگر دنیا آشنا نبوده اند نیز صحیح وجود ندارد. بنای کعبه را به گفته ابن هشام از آجر نپخته که بزحمت بیشتراز ارتفاع قامت یک آدم طول داشته می دانند و دالارزقی، طول كعبه را ۹ ذرع نقل نموده است. در تجدید ساختمانی که حدود سال ۶۰۸ میلادی اجرا پذیرفته این سازه دارنده سقفی با تیرهای چوبی شدهاست و بالاخره کسی معتقد براین وجود ندارد که معماری منزل کعبه اولی معماران مسلمان را راجع به ایجاد کرد بناهای اسلامی زیر تأثیر قرار داده باشد.
بعضا از نویسندگان نیز گفته اند: اولین ساختمان های اسلامی در معنای حقیقی واژه نیم قرن بعداز رحلت رسول در سوریه تشکیل شده و احتمالا بوسیله امویان فرمان به عمارت آن ها گردیدهاست. آن معماری ساکن که از آن سخن شد براساس قرائن مو جود جز ساختمان های مدل از کالا نی یا این که سنگ هایی که با بی سلیقگی روی هم چیده گردیده با شماره تلفن مسجد قبا مشهد سقف هایی از متاع خاک رس و تنه نخل، نبوده میباشد. واپسین رسیدگی ها نشانه داده میباشد که ایجاد کرد بناهای مذهبی اسلامی در ایالات متحده عربی، بی تأثیر از تشکیل داد دیگر معابد آن سامان نبوده میباشد، لوسین گلون هنرشناس فرانسوی در کتاب «نگرشی بر معماری مذهبی اسلام، این نظر را دارد دربین یک کنیسه، دیرین و اولی مسجد اسلام تشابه هایی یافته میباشد.
این کنیسه که سالهای اخیر در خرابه های یک شهر دیرین به اسم Doura Europas کشف گردیده به صورت یک مربع مستطیل میباشد. این سازه مختصات پایین را دارد
یک ایوان به بعد ها 10*13 متر در جلوی یک نمازخانه به بعدها 7.68*13/65 متر. با طول ۶ متری در راءس دیوار انتهایی این عبادتگاه محرابی نیم استوانه ای میباشد با طاق ربعی که جهت آن به طرف بیت المقدس میباشد. دو ردیف نیز در طرفین ورودی این نمازخانه مشاهده میشود. در سمت راست این محراب یک پلکان چهارپله ای میبینیم که به یک پله پنجمین که طول بیشتری داراست و محل استقرار رده مذهبی بوده منتهی می گردد، پیش از ورود به محل پرستش، دهلیزی وجود داراست که تراس را از سه طرف تسلط کرده و سقف آن بوسیله شش ردیف حمل میشود، و در غایت ورودی رزرو مسجد قبا مشهد در راءس دیوار مقابل تالار عبادتگاه درنظرگرفته شده میباشد.
عنصرها مهم لازم به ذکر در طرح این سازه عبارتند از :
وجود یک ایوان با ابعادی در حدود بعدها نماز منزل که از سه طرف با دهلیز همسایه میباشد
هیبت نماز منزل که پهنای آن از عمقش بیشتر میباشد
وجود یک محراب برای آرم دادن جهت بیت المقدس
وجود یک منبر برای ارشاد.
گلون، این نظر را دارد: «مقدار ناچیزی که درحال حاضر از صورت مسجد نبی در مدینه بافی میباشد به ما این اذن را میدهد که همانندی هایی میان این دو سازه بیابیم». تفاوت هایی نیز وجود دارااست که یکی از به عمل نرفتن هیچ ردیف در ساختمان شبستان (نماز منزل و دیگری نیمکتهای سنگی در زمان دیوارها تحت عنوان نشیمن است. )
سوالات مهم قبل از رزرو مسجد قبا مشهد؛ راهنمای کامل برای انتخاب و هماهنگی مراسم