پیش از رسیدگیام در امر تاریخچۀ مسجد جامع یزد و خصوصیتهای اختصاصیبهفردش، شماره تلفن مسجد قبا مشهد می بایست اعتراف کنم با دیدن عکسها و تصاویری از این مسجد که در نظرم قشنگ و باشکوه ولی مانند مساجد تاریخی دیگر در سراسر کشور ایران بود، آدرس مسجد قبا مشهد انتظار نداشتم با چیزی شگفتانگیز و لبریز داستان روبهرو بشوم؛ رزرو مسجد قبا مشهد ولی انگار این مکان خاص، این مکانی که به دست بشرهای فرصتهای به دور برای مقدس بودن گزینش گردیده، مسیر بدورودرازی را طی نموده است تا به بعدازظهر ما رسد، به قرن ۲۱ و جایی که برای ما به نام شهر یزد شناخته می گردد. مسجد قبا مشهد
تاریخچه مسجد جامع یزد
نخستین از تمامی بایستی نگاهی کلی به تاریخچه مسجد جامع یزد بیندازیم که بدانیم خشت به خشت این سازه دقیقا از چه داستانی راز برآورده میباشد. شاید چشمتان برقی از راز هیجان بزند زمانی بدانید مسجد جامع وسیع یزد بیشتر از ۹۰۰ سال عمر داراست! و همچنین از لحاظ معماری و نوع ایجاد کرد هم مدام آیتم اعتنا مورخین و معماران اکثری بوده میباشد.
تاریخچه مسجد جامع یزددر اکثر اوقات متنها تاریخی، این سازه با اسمهای مسجد جمعۀ شهرستان، مسجد جامع عتیق، مسجد جمعۀ قدیم، «درده» و مسجد جامع جدید نام برده میباشد. همینطور مدل معماری این سازه از مدل آذری یا این که مغولی تبعیت کرده و دیدنیخیس از همگی، میگویند هنگامی که هنوز اسلام به کشورایران نیامده بود دراین محل آتشکدۀ زرتشتیان قرار داشته میباشد و بعد ها ردیفهای این مسجد بر این آتشکده قرار گرفتند و ساخته شدند.
تاریخچه مسجد جامع یزددوره سلجوقیان
در تاریخ نوشتهاند که بانی نخستین ایجاد کرد این مسجد بلندمرتبه و خوشگل، «علاءالدوله کالنجار» از بستگان آلبویه بوده میباشد که آن فرصت حکم کننده شهر یزد، در طی ملکفرمانروا سلجوقی بوده میباشد. پس می بایست از این علاقۀ وی به تشکیل داد اینگونه مسجد بزرگی فهمید که وی مردی بسیار مذهبی و محکمورنج بوده میباشد.
علاءالدوله کالنجار در مهاجرت به یزد که در سال ۵۰۴ هجری قمری ترتیب اعطا کرد، حکم دهنده یزد شد و تا پایان عمرش یعنی سال ۵۲۷ هجری قمری در آنجا به یاد ماندنی شد.
زمان سلجوقیانالبته بنای ساختمانی که کالنجار در آن مجال ساخته بود ویران شدند البته پس از وی، «سید رکنالدین نظامالحسینی» در سال ۷۲۴ هجری قمری، در جایی که کالنجار قبلۀ مسجد را پیش از این ساخته بود، مساحت بسیار گرانقدر مسجد جامع یزد را با ساختمانی باشکوه و مجلل سازه کرد.
عصر تیموریان
پیش از به نقطه پایان وصال شغل ساخت و ساز مسجد جامع یزد، رکنالدین در سال ۷۳۲ هجری قمری درسپری شد و بعداز وی «اشرفالدین علییزدی» که از مشاهیر تاریخی یزد در زمان تیموری میباشد، سازه بر وصیت رکن الدین، متولی به نقطه نهایی رساندن ایجاد کرد گنبد و حیاط مسجد شد. در سال ۷۷۷ هجری قمری نیز گنبد و حیاط مسجد جامع وسیع یزد در طی امیر تیمور کاشیکاریاش اعمال شد و تمام شد.
عصر تیموریانهمانطور که سالها میسپری شد و ایجاد کرد مسجد جامع یزد پیوسته بی نقص و بی نقصخیس می شد، در حین پسر امیر تیمور هم به فرمان «خواجه جلالالدین محمود خوارزمی»، کتیبهای با خط نسخه ها، به دست «بهاءالدین هزاراسب» که از خوشنویسان معروف آن فرصت بود استارت شد و سوره فتح را گرداگرد گنبد و تراس نوشت البته متأسفانه ناتک تک ماند.
مسجد جامع یزدتا بالاخره در سال ۸۱۹ هجری قمری به دست «پاد شاهنظام کرمانی» و در طی شاهرخ میرزا کارش به انتها رسید و افزون بر آن، به فرمان پادشاهنظام کرمانی، اسامی امامان شیعه نیز بر کتیبۀ حیاط مسجد نوشته شد و القاب شاهرخ میرزا هم بر کتیبۀ رازدر مدخل گرانقدر مسجد با کاشیهای دقیق و زیبایی منقوش شدند.
زمان صفویان
مسجد جامع یزد مثل خیلی از بناهای تاریخی که بسیار دیرین میباشند، در زمان تاریخ تغییرات بخش اعظمی را به خودش چشم میباشد. نسبتاً در زمانهای متعدد و در حین ۱۰۰ سال، میقدرت مسجد جامع وسیع یزد را ترکیبی از سه مسجد سابق دانست که اخیرا در طی قاجاریه به صورت مدرن آن درآمد.
مسجد جامع یزددر بعد از ظهر صفویان هم این مسجد تغییر تحول تبارک و مهمی کرد که آن منارههای بلند و دارای شهرت آن میباشد. این منارهها، بلندترین منارههای عالم می باشند که در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی با شماره تصویب ۲۰۶ در فهرست اثر ها ملی قرار گرفتند.
منارههای رمزدر مسجد، به دست «آقا جمالالدین محمد»، دارای شهرت به «مهتر جمال» که والی یزد در دربار فرمانروا تهماسب صفوی بوده، ایجاد شده است. اما منارهها در سال ۱۳۱۳ فرو ریختند و از آن موقع تا فرصت حاضر تجدید بنا و تجدید بنا گردیدهاند.
عصر صفویاندرواقع وقتی که متوجه شدم طول منارهها ۵۲ متر و قطر آن ۸ متر میباشد، انگار جدید فهم و شعور کردم که چرا مناره های مسجد جامع یزد یکی شگفتیهای معماری و تاریخی دنیا می باشند!
زمان قاجاریان
یک کدام از نکتههای جالبی که در باب این مسجد گفته میگردد این میباشد که، بخش اعظمی از یزدیها معتقدند برای تهیۀ خاک کاشیها و مصالح مسجد جامع یزد از خاک کربلا و گلاب مصرف شده میباشد و همین اعتقادوباور سبب گردیده قدسیت خاصی بهاین مسجد در طی فرصت بخشیده خواهد شد.
زمان قاجاریانالبته به عبارتیطور که از پیشین اشاره کردم، طی تغییرات گوناگون مسجد جامع، اضافه شدن تراس مرمر، ایجاد کرد رواق با گچ و خشت در سمت راست گنبد، تجدید بنا و نصب کتیبههای نو و بنای دو مناره بر رمزدر مدخل مسجد از این مثال تغییرات از فرصت صفویان و قاجاریه بدین سو بوده میباشد.
از جمله تعمیر کلی صحن مسجد جامع گسترده یزد، به دست حکمران یزد در طول فتحعلی سلطان قاجار در سال ۱۲۴۰ هجری قمری و ساختن رواقهایی از گچ و خشت فضا صحن و شبستانی در سمت غرب مسجد که کلیه این ها هنوز هم باقی میباشند در حین قاجاریان ساخته و اضافه شد.
مسجد جامع یزددرواقع طبق روایاتی گفته میگردد تا قبل از بعد از ظهر قاجار و دستبهعمل شدن حکمران یزد، این مسجد گرانقدر نتیجه ها کنار هم قرار به دست آوردن سه مسجد خردخیس بود ولی در طول فتحعلی سلطان قاجار این سه مسجد تخریب شدند و کلاً مسجد جامع یزد تجدید بنا شد. سه مسجد قبل نیز نتایج روزگار عمرولیث صفاری و تیموریان و همینطور صفویان بودند که هر مورد در بخشی از مساحت کلی مسجد قرار داشتند.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های گوناگون آن چهطور میباشد؟
مسجد جامع یزد طوری پیاده سازی گردیدهاست که شما برای داخل شدن به مسجد شش وروردی جدا از هم دارید. یکیاز وروردیهای اساسی مسجد که منارههای تبارک و مرتفع آن هم بالای رازدر آن قرار گرفته، از سمت بازار سابق یزد و بعد از عبور از بقعۀ چهارسوق بازار که سقف آن به طور کامل مقرنسکاری گردیده و مخصوصا در شب نورپردازی فوقالعادهای داراست، می توانید بعداز طی کردن یک کوچۀ به طور تقریب باریک و خاکی به مسیر منتهی به مسجد جامع عظیم یزد برسید.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های متعدد آن چه گونه میباشد؟در صدر ظواهر لاجوردی رازدر مسجد و کاشیکاریهای مدل اسلیمی در کنار رنگ گرم خاکی سازههای ساختمان مسجد و گوشه و کنار آن که در شهر یزد بسیار دیده میشود، توجهتان را به خویش جلب خواهد کرد. در کوبهای و چوبی دیرین مسجد که طول بلندی هم دارااست، جوری که دستتان به مشقت به کوبههای روی در آن می رسد، حکایت از عمر یکسری قرن و سالۀ این مسجد باشکوه و قشنگ دارااست.
گلهای کاشیکاری گردیده رمزدر اساسی و باطن مسجد با شعر تزیین گردیدهاند و شما مخلوط رنگ لاجوردی، فیروزهای، آبی رنگ کاربنی و سبز را در کنار رنگهای گرم بنای ساختمان و درب اساسی مسجد جامع یزد مشاهده خواهید کرد و شاید یه خرده هم احساس خنکی افترا دست بدهد!
معماری مسجد جامع یزدروبروی رمزدر مهم مسجد حوضی هشتضلعی خرد قرار گرفته و جلوتر از آن، به سمت کوچۀ منتهی به مسجد جامع، دو آبنمای ستونی بسیار کهن منقش به خط فارسی و تصاویر سابق که مرمت و ترمیم گردیدهاند اعتناها را به خویش جلب مینمایند.
حیاط اساسی مسجد جامع یزد
صورت معماری حیاط مهم مسجد جامع یزد مستطیل میباشد و هنگام ورود به حیاط مهم بخشی از سورۀ فتح را خواهید روئت کرد که در بخش ورودی آن نگاشته گردیده و هنگامی به سمت راست تراس و حاشیۀ بالای دیوارها نگاه نمائید، ادامۀ سورۀ فتح را خواهید مشاهده کرد.
شبستانهای مسجد جامع یزد
مسجد جامع بزرگ یزد یکسری شبستان داراست، البته مهم ترین و دیدهگیرترین شبستان آن در بخش غربی مسجد قرار گرفته میباشد. دیدنی میباشد بدانیم بیشتر معماری فضاهای تعالی و اساسی این مسجد به طور مستطیل و چهارکناره میباشد. پس این شبستان نیز مستطیل صورت بوده و در حالتیکه سرتان را بالا بگیرید کاشیکاریهای فوقالعاده زیبای لاجوردی را خواهید روئت کرد که برایتان تداعی از اسمان را خواهند داشت.
شبستانهای مسجد جامع یزداین شبستان از سال ۱۳۹۳ تحت عنوان محل همیشگی گنجینه و موزه مسجد جامع یزد به عمل میرود و اشیای بلااستفاده مسجد، ۳۵۰ شیء تاریخی از دورۀ ایلخانیان به آن گاه، مثل در چوبی و کهن مسجد، پردۀ کعبه، سماور سابق، ساعت، بخشی از کاشیکاریهای کهن مسجد و منبر سنگی در آن محل محافظت میشود.
کریاس
زمانی وارد مسجد میشویم، پا به باطن فضای چهارموبایل میگذاریم که سقفی گنبدی صورت دارااست و این سقف با خشت تاسیس شده است. بهاینجا کریاس میگویند. جایی که در سقف گنبدیاش لوحهای سنگی بزرگی نصب گردیدهاست که هنگامی به آنجا دهلیز هم میگفتند.
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
سفارش خواندنی:
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات دنیا
شاید درنگ کرده باشید صرفا شگفتیها مسجد جامع یزد بلندترین منارههایش در عالم باشد البته می بایست بیان کنم تنها همین وجود ندارد! این زمین یا این که همان این خاکی که تعیین گردیدهاست تا مسجد جامع در آنجا ساخته گردد تاریخیخیس از این صحبتهاست!
کهنترین و وقت گیرترین قنات دنیا که به آن قنات زارچ می گویند از پایین مسجد جامع پهناور یزد نیز میگذرد و همین منجر گردیدهاست که در معماری و ایجاد کرد این مسجد نیز این نکته را در لحاظ بگیرند. ارتفاع این قنات به ۱۰۰ کیلومتر می رسد و تعداد چاههای آن ۲۱۱۵ رینگ میباشد. فکر می کنید عمر این قنات تاریخی تعدادی سال باشد؟ عمر قنات زارچ به ۳ هزار سال پیش برمیگردد کهاین در نوع خویش حیرتآور میباشد!
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات جهانتعدادی از میلههای این قنات نیز در صحن مسجد جامع یزد قرار گرفتهاند و از عصر حجر از این میلهها برای مالامالکردن آب انبار کبیر تحت مسجد به کارگیری میکردند تا نمازگزاران بتوانند از روش پایاب مسجد برای وضو تصاحب کردن از آب قنات زارچ استعمال نمایند.
همینطور در ژوئیه سال ۲۰۱۶ میلادی، هنگامی اجلاس به جا مانده جهانی یونسکو در استانبول برگزار شد، ۱۱ قنات اهل ایران که در ابتدا آنان قنات زارچ قرار داشت، بهتیتر بیستمین تاثیر کشورایران در فهرست به جا مانده جهانی یونسکو قرار گرفتند که همین مسئله آرم از عنایت تاریخی و جهانی قناتهای کشورایران دارااست.
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، وقتگیر ترین قنات جهانکتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیری
کتابخانه وزیری که از کتابخانههای دارای اسم و رسم کشورایران به حساب میآید دقیقا کنار رمزدر مهم مسجد جامع یزد، ایجاد شده است. این کتابخانه پنجمین کتابخانۀ خاورمیانه میباشد که عمر اکثری دارااست.
در سال ۱۳۳۴ هجری خورشیدی به دست «علیمحمد وزیری» تأسیس گردیده و طی سالهای آنگاه با خرید منزلهای گوشه و کنار کتابخانه، مساحت آن توسعه یافت. اما این کتابخانه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی وقف آستان قدس رضوی شوید و الان ذیل لحاظ تولیت قدس رضوی میباشد.
در کتابخانه مسجد جامع بزرگ یزد ورژنهای بسیار کهن و گران بها خطی مراقبت می شود که در نوع خویش بسیار خاص میباشند. همینطور ۱۶۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی برای استفادۀ طلاب علم ها شرعی درین کتابخانه وجود دارااست.
کتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیریگفته میشود در طول سال جاریها بارها ساختمان کتابخانه مرمت و عوض شدهاست ولی واپسین توشه به دست شخصی به اسم «حسین بشارت» در سال ۱۳۴۸ ساختمانی دیگر خریداری شد و دردرحال حاضر حاضر کتاب ها خطی در آنجا حفظ می گردند. اما بخشی از این کتابخانه برای استفادۀ مردم نیز در حیث گرفته گردیده و آیتم به کار گیری قرار میگیرد.
گنبدخانه مسجد جامع یزد
نصیب منحصر به فرد گنبدخانه مسجد جامع یزد آن قدر زیباست که گاهی بشر دلش نمیخواهد سرش را زیر بگیرد تا دیده از کاشیکاریهای مقرن و آبیرنگ فیروزهای و لاجوردی آن، با طرحهای دقیق گلهایی که انگار رمز به اسمان کشیدهاند بردارد!
گنبدخانه مسجد جامع یزدبر روی گنبدخانۀ مسجد که از دو پوستۀ بیرونی و درونی ساخته شده میباشد و به مراقبت دمای این محیط یاری مینماید، کتیبههایی با اسامی خدا و نشانهها قرآنی منقوش گردیدهاند و هر چهار طرف آن، چهار گوشواره قراردارد که زیبایی معماری آنجا را دوچندان کردهاند. حتی میگویند در قدیم از سمت راست گنبدخانه دالانی بوده تا زنان بتوانند از آنجا رفتوآمد نمایند.
عکس شماره 19 1منارههای مسجد جامع یزد
گفته بودیم که بلندترین مناره های دنیا مرتبط با این مسجد میباشد و طول آنان به ۵۲ متر و قطر آنان نیز به ۸ متر میرسد. هنگامی این منارهها که در بعدازظهر صفویان ساخته شدند تخریب گردیده بود البته بعد ها در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی مرمت و ترمیم شدند. هردوی آنها راه و روشپلههایی داراهستند که تا بالای منارهها میروند. روی کاشیکاریهای لاجوردی و قهوهای رنگ منارهها به خط کوفی آیاتی از قرآن مندرجاند.
منارههای مسجد جامع یزدبه نظر معماری بلندای این منارهها و کاشیکاری آنان نوعی نبوغ به اکانت می آیند، به دلیل آن که هرچه منارهها به سمت بالا رفتهاند به روش ظریفی باریکخیس گردیدهاند و همچنان تا نوک آن کاشیکاری شدهاست. گفته می گردد در ایجاد کرد این منارههای مسجد جامع پهناور یزد از آهن به کارگیری نشده و به طور کامل با طاق ضربی، کاهگل و گچ ایجاد شده است.
منارههای مسجد جامع یزدجلوخان مسجد جامع یزد
جلوخان مسجد جامع یزد که دقیقا مقابل رمزدر مهم قراردارد، فضایی نسبتا گرانقدر با یک آبگینه هشتضلعی خرد و جلوتر از آن، دو ردیف سنگی میباشد که هنگامی آبنمای مسجد بودهاند.
روی این ردیفها نقوش حیوانها و گیاهان کندهکاری گردیده بوده و دو بیت شعر با خط نسخه ها نیز بر آنان نوشته بودند که امروزه به جهت شکستگی ردیفها و گذر مجال تماما خوانا نیستند. ولی نصیب شکستگیهای سنگها را انگار با تسمههایی متصل کردهاند که در گیر ریزش نشوند؛ یعنی می خواهم بیانکنم آنقدر دیرین میباشند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدسردر شرقی مسجد جامع یزد
رمزدر شرقی این مسجد جامع به عبارتی رازدر اساسی مسجد میباشد که به سمت بازار کهن یزد و بقعۀ چهارسوق گشوده می شود. در پیشین ترسیم معماری شهرها بهاین شکل بوده میباشد که معمولا مساجد در کنار بازار اساسی شهر ساخته میشدند و هنگام اذان تک تک بازار تعطیل میشد تا همۀ کسبه و هم محلی شهر به مسجد رفته و بعداز ساعاتی استراحت و عبادت به فعالیتوکاسبی خویش برگردند.
معمولا در اکثر شهرها هم درحالتی که اعتنا کرده باشید نقشۀ راءس شهر همین میباشد؛ انگار بازار و مسجد مانند دو جزء طلاقناپذیر از هم، با کل ابداع معماری و ساختمانیشان مدام کنار هم بودند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمنارههای مشهور مسجد جامع یزد نیز بر رمزدر شرقی آن برافراشته گردیدهاند و کاشیکاری آن با رنگهای سرد و خنک آبیرنگ و سبز و اشعار و اسامی مذهبی منقوش گردیدهاند. همینطور دو سکوی مرمرین سنگی نیز در گوشههای آن و دور و اطراف درب اساسی مسجد جایدارد که محل نشستن اشخاص بوده میباشد.
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمحراب مسجد جامع
و ولی قسمت اساسی و جذاب مسجد جامع یزد، محراب دارای شهرت آن میباشد که با گچکاری و مقرنسکاری تزیین گردیده و از کاشیهای معرقکاریگردیده در آن مصرف شده میباشد که بر روی آن طرحهای گل و بوته و عبارت درشت «فسیکفیکهم الله و هو السمیع العلیم» به دیده میاید.
محراب مسجد جامع یزدقسمتی از محراب مسجد جامع وسیع یزد ، کاشیکاریهای دقیق و کوچکی میباشد که به صورت کرۀ زمین پیاده سازی گردیده و در آن همگی رنگهای به عمل رفته در کاشیکاریهای سراسر مسجد به شغل رفته میباشد. میدانستید عموم یزد معتقدند خاک کاشی این محراب و همۀ مصالح مسجد جامع از کربلا اورده شده و برای ساختنش به مکان آب از گلاب به کارگیری کردهاند؟
دسترسی به مسجد جامع یزد
بیایید دقیقا مسیر وصال بهاین مسجد جامع را باهم مرور کنیم؛ شما هرجایی از شهر یزد که باشید می توانید به راحتی به خیابان امام خمینی و خیابان مسجد یزد برسید. نسبتاً از هرمکان شهر یزد بدین خیابان که راءس شهر قراردارد آژانس میباشد و به نظر دسترسی خیالتان تماما ریلکس باشد!
نشانی مسجد جامع یزد
آدرس: یزد، خیابان امام خمینی، مقابل ساختمان بلند ساعت، انتهای خیابان مسجد جامع
ساعت ها بازدید: کلیهروزه، از ساعت ۷ صبح تا ۸ شب
و البته هزینۀ بازدید از مسجد جامع یزد برای گردشگران داخلی ۳ هزارتومان و برای گردشگران فرنگی ۲۰ هزارتومان در لحاظ گرفته گردیده است.
مسجد جامع یزد روی گوگل مپ
جاهای جالب دور و اطراف مسجد جامع یزد کجاهاست؟
از جای های توریسم و موزه های یزد که در حوالی مسجد جامع یزد هم قرار داراهستند میاقتدار بدین مفاد اشاره نمود:
ساختمان بلند و میدان ساعت یزد: در چندین قدمی
مقبرۀ سید رکنالدین: ۱۷۰ متر
موزه آب یزد: ۱.۱ کیلومتر
میدان امیر چخماق یزد: ۱.۱ کیلومتر
منزل لاریها: ۱.۱ کیلومتر
گلشن دولت آباد: ۲.۷ کیلومتر
مسجد جامع از آتشکده قدیم تا مسجد امروز
زمانی باهم تا نقطه نهایی این نوشته و سرگذشت یکی مساجد تاریخی کشورایران و عالم آمدیم شاید فکرش را نمیکردیم بتوانیم انقدر بلندپروازانه راجعبه بنایی تاریخی تامل کنیم و در حقیقت هم روزی منارههای بلند و سقفهای آبیرنگ فیروزهای بلندش را ببینیم!
مسجد جامع یزد، از آتشکدۀ قدیم تا مسجد امروزمن برای شما از تاریخی نوشتم کهاین جای از سالهای بسیار بدور در دورۀ ساسانیان که هنوز اسلام پا به خاک جمهوری اسلامی ایران نگذاشته بود تا دورۀ صفویه و قاجاریه و در حال حاضر نوشتم که چه گونه حافظۀ تاریخیاش را در خشتبهخشت و کاشیبهکاشی و نقشهای زیبایش مراقبت نموده است.
برایتان از قنات زارچ نوشتم که زمانبرترین و دیرینترین قنات جمهوری اسلامی ایران و دنیا میباشد و هنگامی بشرهای این مسجد در حین تاریخ با آن آب وضو میگرفتند و از آن میآشامیدند. دیدنی میباشد زمانی اینطور با هم از بین جای هایی که صدا ندارند به دل تاریخ خواهیم توانست گام بزنیم و صدایشان را هرلحظه رفیعتر و برتر بشنویم.
تاریخچه مسجد جامع یزد
نخستین از تمامی بایستی نگاهی کلی به تاریخچه مسجد جامع یزد بیندازیم که بدانیم خشت به خشت این سازه دقیقا از چه داستانی راز برآورده میباشد. شاید چشمتان برقی از راز هیجان بزند زمانی بدانید مسجد جامع وسیع یزد بیشتر از ۹۰۰ سال عمر داراست! و همچنین از لحاظ معماری و نوع ایجاد کرد هم مدام آیتم اعتنا مورخین و معماران اکثری بوده میباشد.
تاریخچه مسجد جامع یزددر اکثر اوقات متنها تاریخی، این سازه با اسمهای مسجد جمعۀ شهرستان، مسجد جامع عتیق، مسجد جمعۀ قدیم، «درده» و مسجد جامع جدید نام برده میباشد. همینطور مدل معماری این سازه از مدل آذری یا این که مغولی تبعیت کرده و دیدنیخیس از همگی، میگویند هنگامی که هنوز اسلام به کشورایران نیامده بود دراین محل آتشکدۀ زرتشتیان قرار داشته میباشد و بعد ها ردیفهای این مسجد بر این آتشکده قرار گرفتند و ساخته شدند.
تاریخچه مسجد جامع یزددوره سلجوقیان
در تاریخ نوشتهاند که بانی نخستین ایجاد کرد این مسجد بلندمرتبه و خوشگل، «علاءالدوله کالنجار» از بستگان آلبویه بوده میباشد که آن فرصت حکم کننده شهر یزد، در طی ملکفرمانروا سلجوقی بوده میباشد. پس می بایست از این علاقۀ وی به تشکیل داد اینگونه مسجد بزرگی فهمید که وی مردی بسیار مذهبی و محکمورنج بوده میباشد.
علاءالدوله کالنجار در مهاجرت به یزد که در سال ۵۰۴ هجری قمری ترتیب اعطا کرد، حکم دهنده یزد شد و تا پایان عمرش یعنی سال ۵۲۷ هجری قمری در آنجا به یاد ماندنی شد.
زمان سلجوقیانالبته بنای ساختمانی که کالنجار در آن مجال ساخته بود ویران شدند البته پس از وی، «سید رکنالدین نظامالحسینی» در سال ۷۲۴ هجری قمری، در جایی که کالنجار قبلۀ مسجد را پیش از این ساخته بود، مساحت بسیار گرانقدر مسجد جامع یزد را با ساختمانی باشکوه و مجلل سازه کرد.
عصر تیموریان
پیش از به نقطه پایان وصال شغل ساخت و ساز مسجد جامع یزد، رکنالدین در سال ۷۳۲ هجری قمری درسپری شد و بعداز وی «اشرفالدین علییزدی» که از مشاهیر تاریخی یزد در زمان تیموری میباشد، سازه بر وصیت رکن الدین، متولی به نقطه نهایی رساندن ایجاد کرد گنبد و حیاط مسجد شد. در سال ۷۷۷ هجری قمری نیز گنبد و حیاط مسجد جامع وسیع یزد در طی امیر تیمور کاشیکاریاش اعمال شد و تمام شد.
عصر تیموریانهمانطور که سالها میسپری شد و ایجاد کرد مسجد جامع یزد پیوسته بی نقص و بی نقصخیس می شد، در حین پسر امیر تیمور هم به فرمان «خواجه جلالالدین محمود خوارزمی»، کتیبهای با خط نسخه ها، به دست «بهاءالدین هزاراسب» که از خوشنویسان معروف آن فرصت بود استارت شد و سوره فتح را گرداگرد گنبد و تراس نوشت البته متأسفانه ناتک تک ماند.
مسجد جامع یزدتا بالاخره در سال ۸۱۹ هجری قمری به دست «پاد شاهنظام کرمانی» و در طی شاهرخ میرزا کارش به انتها رسید و افزون بر آن، به فرمان پادشاهنظام کرمانی، اسامی امامان شیعه نیز بر کتیبۀ حیاط مسجد نوشته شد و القاب شاهرخ میرزا هم بر کتیبۀ رازدر مدخل گرانقدر مسجد با کاشیهای دقیق و زیبایی منقوش شدند.
زمان صفویان
مسجد جامع یزد مثل خیلی از بناهای تاریخی که بسیار دیرین میباشند، در زمان تاریخ تغییرات بخش اعظمی را به خودش چشم میباشد. نسبتاً در زمانهای متعدد و در حین ۱۰۰ سال، میقدرت مسجد جامع وسیع یزد را ترکیبی از سه مسجد سابق دانست که اخیرا در طی قاجاریه به صورت مدرن آن درآمد.
مسجد جامع یزددر بعد از ظهر صفویان هم این مسجد تغییر تحول تبارک و مهمی کرد که آن منارههای بلند و دارای شهرت آن میباشد. این منارهها، بلندترین منارههای عالم می باشند که در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی با شماره تصویب ۲۰۶ در فهرست اثر ها ملی قرار گرفتند.
منارههای رمزدر مسجد، به دست «آقا جمالالدین محمد»، دارای شهرت به «مهتر جمال» که والی یزد در دربار فرمانروا تهماسب صفوی بوده، ایجاد شده است. اما منارهها در سال ۱۳۱۳ فرو ریختند و از آن موقع تا فرصت حاضر تجدید بنا و تجدید بنا گردیدهاند.
عصر صفویاندرواقع وقتی که متوجه شدم طول منارهها ۵۲ متر و قطر آن ۸ متر میباشد، انگار جدید فهم و شعور کردم که چرا مناره های مسجد جامع یزد یکی شگفتیهای معماری و تاریخی دنیا می باشند!
زمان قاجاریان
یک کدام از نکتههای جالبی که در باب این مسجد گفته میگردد این میباشد که، بخش اعظمی از یزدیها معتقدند برای تهیۀ خاک کاشیها و مصالح مسجد جامع یزد از خاک کربلا و گلاب مصرف شده میباشد و همین اعتقادوباور سبب گردیده قدسیت خاصی بهاین مسجد در طی فرصت بخشیده خواهد شد.
زمان قاجاریانالبته به عبارتیطور که از پیشین اشاره کردم، طی تغییرات گوناگون مسجد جامع، اضافه شدن تراس مرمر، ایجاد کرد رواق با گچ و خشت در سمت راست گنبد، تجدید بنا و نصب کتیبههای نو و بنای دو مناره بر رمزدر مدخل مسجد از این مثال تغییرات از فرصت صفویان و قاجاریه بدین سو بوده میباشد.
از جمله تعمیر کلی صحن مسجد جامع گسترده یزد، به دست حکمران یزد در طول فتحعلی سلطان قاجار در سال ۱۲۴۰ هجری قمری و ساختن رواقهایی از گچ و خشت فضا صحن و شبستانی در سمت غرب مسجد که کلیه این ها هنوز هم باقی میباشند در حین قاجاریان ساخته و اضافه شد.
مسجد جامع یزددرواقع طبق روایاتی گفته میگردد تا قبل از بعد از ظهر قاجار و دستبهعمل شدن حکمران یزد، این مسجد گرانقدر نتیجه ها کنار هم قرار به دست آوردن سه مسجد خردخیس بود ولی در طول فتحعلی سلطان قاجار این سه مسجد تخریب شدند و کلاً مسجد جامع یزد تجدید بنا شد. سه مسجد قبل نیز نتایج روزگار عمرولیث صفاری و تیموریان و همینطور صفویان بودند که هر مورد در بخشی از مساحت کلی مسجد قرار داشتند.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های گوناگون آن چهطور میباشد؟
مسجد جامع یزد طوری پیاده سازی گردیدهاست که شما برای داخل شدن به مسجد شش وروردی جدا از هم دارید. یکیاز وروردیهای اساسی مسجد که منارههای تبارک و مرتفع آن هم بالای رازدر آن قرار گرفته، از سمت بازار سابق یزد و بعد از عبور از بقعۀ چهارسوق بازار که سقف آن به طور کامل مقرنسکاری گردیده و مخصوصا در شب نورپردازی فوقالعادهای داراست، می توانید بعداز طی کردن یک کوچۀ به طور تقریب باریک و خاکی به مسیر منتهی به مسجد جامع عظیم یزد برسید.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های متعدد آن چه گونه میباشد؟در صدر ظواهر لاجوردی رازدر مسجد و کاشیکاریهای مدل اسلیمی در کنار رنگ گرم خاکی سازههای ساختمان مسجد و گوشه و کنار آن که در شهر یزد بسیار دیده میشود، توجهتان را به خویش جلب خواهد کرد. در کوبهای و چوبی دیرین مسجد که طول بلندی هم دارااست، جوری که دستتان به مشقت به کوبههای روی در آن می رسد، حکایت از عمر یکسری قرن و سالۀ این مسجد باشکوه و قشنگ دارااست.
گلهای کاشیکاری گردیده رمزدر اساسی و باطن مسجد با شعر تزیین گردیدهاند و شما مخلوط رنگ لاجوردی، فیروزهای، آبی رنگ کاربنی و سبز را در کنار رنگهای گرم بنای ساختمان و درب اساسی مسجد جامع یزد مشاهده خواهید کرد و شاید یه خرده هم احساس خنکی افترا دست بدهد!
معماری مسجد جامع یزدروبروی رمزدر مهم مسجد حوضی هشتضلعی خرد قرار گرفته و جلوتر از آن، به سمت کوچۀ منتهی به مسجد جامع، دو آبنمای ستونی بسیار کهن منقش به خط فارسی و تصاویر سابق که مرمت و ترمیم گردیدهاند اعتناها را به خویش جلب مینمایند.
حیاط اساسی مسجد جامع یزد
صورت معماری حیاط مهم مسجد جامع یزد مستطیل میباشد و هنگام ورود به حیاط مهم بخشی از سورۀ فتح را خواهید روئت کرد که در بخش ورودی آن نگاشته گردیده و هنگامی به سمت راست تراس و حاشیۀ بالای دیوارها نگاه نمائید، ادامۀ سورۀ فتح را خواهید مشاهده کرد.
شبستانهای مسجد جامع یزد
مسجد جامع بزرگ یزد یکسری شبستان داراست، البته مهم ترین و دیدهگیرترین شبستان آن در بخش غربی مسجد قرار گرفته میباشد. دیدنی میباشد بدانیم بیشتر معماری فضاهای تعالی و اساسی این مسجد به طور مستطیل و چهارکناره میباشد. پس این شبستان نیز مستطیل صورت بوده و در حالتیکه سرتان را بالا بگیرید کاشیکاریهای فوقالعاده زیبای لاجوردی را خواهید روئت کرد که برایتان تداعی از اسمان را خواهند داشت.
شبستانهای مسجد جامع یزداین شبستان از سال ۱۳۹۳ تحت عنوان محل همیشگی گنجینه و موزه مسجد جامع یزد به عمل میرود و اشیای بلااستفاده مسجد، ۳۵۰ شیء تاریخی از دورۀ ایلخانیان به آن گاه، مثل در چوبی و کهن مسجد، پردۀ کعبه، سماور سابق، ساعت، بخشی از کاشیکاریهای کهن مسجد و منبر سنگی در آن محل محافظت میشود.
کریاس
زمانی وارد مسجد میشویم، پا به باطن فضای چهارموبایل میگذاریم که سقفی گنبدی صورت دارااست و این سقف با خشت تاسیس شده است. بهاینجا کریاس میگویند. جایی که در سقف گنبدیاش لوحهای سنگی بزرگی نصب گردیدهاست که هنگامی به آنجا دهلیز هم میگفتند.
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
سفارش خواندنی:
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات دنیا
شاید درنگ کرده باشید صرفا شگفتیها مسجد جامع یزد بلندترین منارههایش در عالم باشد البته می بایست بیان کنم تنها همین وجود ندارد! این زمین یا این که همان این خاکی که تعیین گردیدهاست تا مسجد جامع در آنجا ساخته گردد تاریخیخیس از این صحبتهاست!
کهنترین و وقت گیرترین قنات دنیا که به آن قنات زارچ می گویند از پایین مسجد جامع پهناور یزد نیز میگذرد و همین منجر گردیدهاست که در معماری و ایجاد کرد این مسجد نیز این نکته را در لحاظ بگیرند. ارتفاع این قنات به ۱۰۰ کیلومتر می رسد و تعداد چاههای آن ۲۱۱۵ رینگ میباشد. فکر می کنید عمر این قنات تاریخی تعدادی سال باشد؟ عمر قنات زارچ به ۳ هزار سال پیش برمیگردد کهاین در نوع خویش حیرتآور میباشد!
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات جهانتعدادی از میلههای این قنات نیز در صحن مسجد جامع یزد قرار گرفتهاند و از عصر حجر از این میلهها برای مالامالکردن آب انبار کبیر تحت مسجد به کارگیری میکردند تا نمازگزاران بتوانند از روش پایاب مسجد برای وضو تصاحب کردن از آب قنات زارچ استعمال نمایند.
همینطور در ژوئیه سال ۲۰۱۶ میلادی، هنگامی اجلاس به جا مانده جهانی یونسکو در استانبول برگزار شد، ۱۱ قنات اهل ایران که در ابتدا آنان قنات زارچ قرار داشت، بهتیتر بیستمین تاثیر کشورایران در فهرست به جا مانده جهانی یونسکو قرار گرفتند که همین مسئله آرم از عنایت تاریخی و جهانی قناتهای کشورایران دارااست.
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، وقتگیر ترین قنات جهانکتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیری
کتابخانه وزیری که از کتابخانههای دارای اسم و رسم کشورایران به حساب میآید دقیقا کنار رمزدر مهم مسجد جامع یزد، ایجاد شده است. این کتابخانه پنجمین کتابخانۀ خاورمیانه میباشد که عمر اکثری دارااست.
در سال ۱۳۳۴ هجری خورشیدی به دست «علیمحمد وزیری» تأسیس گردیده و طی سالهای آنگاه با خرید منزلهای گوشه و کنار کتابخانه، مساحت آن توسعه یافت. اما این کتابخانه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی وقف آستان قدس رضوی شوید و الان ذیل لحاظ تولیت قدس رضوی میباشد.
در کتابخانه مسجد جامع بزرگ یزد ورژنهای بسیار کهن و گران بها خطی مراقبت می شود که در نوع خویش بسیار خاص میباشند. همینطور ۱۶۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی برای استفادۀ طلاب علم ها شرعی درین کتابخانه وجود دارااست.
کتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیریگفته میشود در طول سال جاریها بارها ساختمان کتابخانه مرمت و عوض شدهاست ولی واپسین توشه به دست شخصی به اسم «حسین بشارت» در سال ۱۳۴۸ ساختمانی دیگر خریداری شد و دردرحال حاضر حاضر کتاب ها خطی در آنجا حفظ می گردند. اما بخشی از این کتابخانه برای استفادۀ مردم نیز در حیث گرفته گردیده و آیتم به کار گیری قرار میگیرد.
گنبدخانه مسجد جامع یزد
نصیب منحصر به فرد گنبدخانه مسجد جامع یزد آن قدر زیباست که گاهی بشر دلش نمیخواهد سرش را زیر بگیرد تا دیده از کاشیکاریهای مقرن و آبیرنگ فیروزهای و لاجوردی آن، با طرحهای دقیق گلهایی که انگار رمز به اسمان کشیدهاند بردارد!
گنبدخانه مسجد جامع یزدبر روی گنبدخانۀ مسجد که از دو پوستۀ بیرونی و درونی ساخته شده میباشد و به مراقبت دمای این محیط یاری مینماید، کتیبههایی با اسامی خدا و نشانهها قرآنی منقوش گردیدهاند و هر چهار طرف آن، چهار گوشواره قراردارد که زیبایی معماری آنجا را دوچندان کردهاند. حتی میگویند در قدیم از سمت راست گنبدخانه دالانی بوده تا زنان بتوانند از آنجا رفتوآمد نمایند.
عکس شماره 19 1منارههای مسجد جامع یزد
گفته بودیم که بلندترین مناره های دنیا مرتبط با این مسجد میباشد و طول آنان به ۵۲ متر و قطر آنان نیز به ۸ متر میرسد. هنگامی این منارهها که در بعدازظهر صفویان ساخته شدند تخریب گردیده بود البته بعد ها در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی مرمت و ترمیم شدند. هردوی آنها راه و روشپلههایی داراهستند که تا بالای منارهها میروند. روی کاشیکاریهای لاجوردی و قهوهای رنگ منارهها به خط کوفی آیاتی از قرآن مندرجاند.
منارههای مسجد جامع یزدبه نظر معماری بلندای این منارهها و کاشیکاری آنان نوعی نبوغ به اکانت می آیند، به دلیل آن که هرچه منارهها به سمت بالا رفتهاند به روش ظریفی باریکخیس گردیدهاند و همچنان تا نوک آن کاشیکاری شدهاست. گفته می گردد در ایجاد کرد این منارههای مسجد جامع پهناور یزد از آهن به کارگیری نشده و به طور کامل با طاق ضربی، کاهگل و گچ ایجاد شده است.
منارههای مسجد جامع یزدجلوخان مسجد جامع یزد
جلوخان مسجد جامع یزد که دقیقا مقابل رمزدر مهم قراردارد، فضایی نسبتا گرانقدر با یک آبگینه هشتضلعی خرد و جلوتر از آن، دو ردیف سنگی میباشد که هنگامی آبنمای مسجد بودهاند.
روی این ردیفها نقوش حیوانها و گیاهان کندهکاری گردیده بوده و دو بیت شعر با خط نسخه ها نیز بر آنان نوشته بودند که امروزه به جهت شکستگی ردیفها و گذر مجال تماما خوانا نیستند. ولی نصیب شکستگیهای سنگها را انگار با تسمههایی متصل کردهاند که در گیر ریزش نشوند؛ یعنی می خواهم بیانکنم آنقدر دیرین میباشند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدسردر شرقی مسجد جامع یزد
رمزدر شرقی این مسجد جامع به عبارتی رازدر اساسی مسجد میباشد که به سمت بازار کهن یزد و بقعۀ چهارسوق گشوده می شود. در پیشین ترسیم معماری شهرها بهاین شکل بوده میباشد که معمولا مساجد در کنار بازار اساسی شهر ساخته میشدند و هنگام اذان تک تک بازار تعطیل میشد تا همۀ کسبه و هم محلی شهر به مسجد رفته و بعداز ساعاتی استراحت و عبادت به فعالیتوکاسبی خویش برگردند.
معمولا در اکثر شهرها هم درحالتی که اعتنا کرده باشید نقشۀ راءس شهر همین میباشد؛ انگار بازار و مسجد مانند دو جزء طلاقناپذیر از هم، با کل ابداع معماری و ساختمانیشان مدام کنار هم بودند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمنارههای مشهور مسجد جامع یزد نیز بر رمزدر شرقی آن برافراشته گردیدهاند و کاشیکاری آن با رنگهای سرد و خنک آبیرنگ و سبز و اشعار و اسامی مذهبی منقوش گردیدهاند. همینطور دو سکوی مرمرین سنگی نیز در گوشههای آن و دور و اطراف درب اساسی مسجد جایدارد که محل نشستن اشخاص بوده میباشد.
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمحراب مسجد جامع
و ولی قسمت اساسی و جذاب مسجد جامع یزد، محراب دارای شهرت آن میباشد که با گچکاری و مقرنسکاری تزیین گردیده و از کاشیهای معرقکاریگردیده در آن مصرف شده میباشد که بر روی آن طرحهای گل و بوته و عبارت درشت «فسیکفیکهم الله و هو السمیع العلیم» به دیده میاید.
محراب مسجد جامع یزدقسمتی از محراب مسجد جامع وسیع یزد ، کاشیکاریهای دقیق و کوچکی میباشد که به صورت کرۀ زمین پیاده سازی گردیده و در آن همگی رنگهای به عمل رفته در کاشیکاریهای سراسر مسجد به شغل رفته میباشد. میدانستید عموم یزد معتقدند خاک کاشی این محراب و همۀ مصالح مسجد جامع از کربلا اورده شده و برای ساختنش به مکان آب از گلاب به کارگیری کردهاند؟
دسترسی به مسجد جامع یزد
بیایید دقیقا مسیر وصال بهاین مسجد جامع را باهم مرور کنیم؛ شما هرجایی از شهر یزد که باشید می توانید به راحتی به خیابان امام خمینی و خیابان مسجد یزد برسید. نسبتاً از هرمکان شهر یزد بدین خیابان که راءس شهر قراردارد آژانس میباشد و به نظر دسترسی خیالتان تماما ریلکس باشد!
نشانی مسجد جامع یزد
آدرس: یزد، خیابان امام خمینی، مقابل ساختمان بلند ساعت، انتهای خیابان مسجد جامع
ساعت ها بازدید: کلیهروزه، از ساعت ۷ صبح تا ۸ شب
و البته هزینۀ بازدید از مسجد جامع یزد برای گردشگران داخلی ۳ هزارتومان و برای گردشگران فرنگی ۲۰ هزارتومان در لحاظ گرفته گردیده است.
مسجد جامع یزد روی گوگل مپ
جاهای جالب دور و اطراف مسجد جامع یزد کجاهاست؟
از جای های توریسم و موزه های یزد که در حوالی مسجد جامع یزد هم قرار داراهستند میاقتدار بدین مفاد اشاره نمود:
ساختمان بلند و میدان ساعت یزد: در چندین قدمی
مقبرۀ سید رکنالدین: ۱۷۰ متر
موزه آب یزد: ۱.۱ کیلومتر
میدان امیر چخماق یزد: ۱.۱ کیلومتر
منزل لاریها: ۱.۱ کیلومتر
گلشن دولت آباد: ۲.۷ کیلومتر
مسجد جامع از آتشکده قدیم تا مسجد امروز
زمانی باهم تا نقطه نهایی این نوشته و سرگذشت یکی مساجد تاریخی کشورایران و عالم آمدیم شاید فکرش را نمیکردیم بتوانیم انقدر بلندپروازانه راجعبه بنایی تاریخی تامل کنیم و در حقیقت هم روزی منارههای بلند و سقفهای آبیرنگ فیروزهای بلندش را ببینیم!
مسجد جامع یزد، از آتشکدۀ قدیم تا مسجد امروزمن برای شما از تاریخی نوشتم کهاین جای از سالهای بسیار بدور در دورۀ ساسانیان که هنوز اسلام پا به خاک جمهوری اسلامی ایران نگذاشته بود تا دورۀ صفویه و قاجاریه و در حال حاضر نوشتم که چه گونه حافظۀ تاریخیاش را در خشتبهخشت و کاشیبهکاشی و نقشهای زیبایش مراقبت نموده است.
برایتان از قنات زارچ نوشتم که زمانبرترین و دیرینترین قنات جمهوری اسلامی ایران و دنیا میباشد و هنگامی بشرهای این مسجد در حین تاریخ با آن آب وضو میگرفتند و از آن میآشامیدند. دیدنی میباشد زمانی اینطور با هم از بین جای هایی که صدا ندارند به دل تاریخ خواهیم توانست گام بزنیم و صدایشان را هرلحظه رفیعتر و برتر بشنویم.
پیش از رسیدگیام در امر تاریخچۀ مسجد جامع یزد و خصوصیتهای اختصاصیبهفردش، شماره تلفن مسجد قبا مشهد می بایست اعتراف کنم با دیدن عکسها و تصاویری از این مسجد که در نظرم قشنگ و باشکوه ولی مانند مساجد تاریخی دیگر در سراسر کشور ایران بود، آدرس مسجد قبا مشهد انتظار نداشتم با چیزی شگفتانگیز و لبریز داستان روبهرو بشوم؛ رزرو مسجد قبا مشهد ولی انگار این مکان خاص، این مکانی که به دست بشرهای فرصتهای به دور برای مقدس بودن گزینش گردیده، مسیر بدورودرازی را طی نموده است تا به بعدازظهر ما رسد، به قرن ۲۱ و جایی که برای ما به نام شهر یزد شناخته می گردد. مسجد قبا مشهد
تاریخچه مسجد جامع یزد
نخستین از تمامی بایستی نگاهی کلی به تاریخچه مسجد جامع یزد بیندازیم که بدانیم خشت به خشت این سازه دقیقا از چه داستانی راز برآورده میباشد. شاید چشمتان برقی از راز هیجان بزند زمانی بدانید مسجد جامع وسیع یزد بیشتر از ۹۰۰ سال عمر داراست! و همچنین از لحاظ معماری و نوع ایجاد کرد هم مدام آیتم اعتنا مورخین و معماران اکثری بوده میباشد.
تاریخچه مسجد جامع یزددر اکثر اوقات متنها تاریخی، این سازه با اسمهای مسجد جمعۀ شهرستان، مسجد جامع عتیق، مسجد جمعۀ قدیم، «درده» و مسجد جامع جدید نام برده میباشد. همینطور مدل معماری این سازه از مدل آذری یا این که مغولی تبعیت کرده و دیدنیخیس از همگی، میگویند هنگامی که هنوز اسلام به کشورایران نیامده بود دراین محل آتشکدۀ زرتشتیان قرار داشته میباشد و بعد ها ردیفهای این مسجد بر این آتشکده قرار گرفتند و ساخته شدند.
تاریخچه مسجد جامع یزددوره سلجوقیان
در تاریخ نوشتهاند که بانی نخستین ایجاد کرد این مسجد بلندمرتبه و خوشگل، «علاءالدوله کالنجار» از بستگان آلبویه بوده میباشد که آن فرصت حکم کننده شهر یزد، در طی ملکفرمانروا سلجوقی بوده میباشد. پس می بایست از این علاقۀ وی به تشکیل داد اینگونه مسجد بزرگی فهمید که وی مردی بسیار مذهبی و محکمورنج بوده میباشد.
علاءالدوله کالنجار در مهاجرت به یزد که در سال ۵۰۴ هجری قمری ترتیب اعطا کرد، حکم دهنده یزد شد و تا پایان عمرش یعنی سال ۵۲۷ هجری قمری در آنجا به یاد ماندنی شد.
زمان سلجوقیانالبته بنای ساختمانی که کالنجار در آن مجال ساخته بود ویران شدند البته پس از وی، «سید رکنالدین نظامالحسینی» در سال ۷۲۴ هجری قمری، در جایی که کالنجار قبلۀ مسجد را پیش از این ساخته بود، مساحت بسیار گرانقدر مسجد جامع یزد را با ساختمانی باشکوه و مجلل سازه کرد.
عصر تیموریان
پیش از به نقطه پایان وصال شغل ساخت و ساز مسجد جامع یزد، رکنالدین در سال ۷۳۲ هجری قمری درسپری شد و بعداز وی «اشرفالدین علییزدی» که از مشاهیر تاریخی یزد در زمان تیموری میباشد، سازه بر وصیت رکن الدین، متولی به نقطه نهایی رساندن ایجاد کرد گنبد و حیاط مسجد شد. در سال ۷۷۷ هجری قمری نیز گنبد و حیاط مسجد جامع وسیع یزد در طی امیر تیمور کاشیکاریاش اعمال شد و تمام شد.
عصر تیموریانهمانطور که سالها میسپری شد و ایجاد کرد مسجد جامع یزد پیوسته بی نقص و بی نقصخیس می شد، در حین پسر امیر تیمور هم به فرمان «خواجه جلالالدین محمود خوارزمی»، کتیبهای با خط نسخه ها، به دست «بهاءالدین هزاراسب» که از خوشنویسان معروف آن فرصت بود استارت شد و سوره فتح را گرداگرد گنبد و تراس نوشت البته متأسفانه ناتک تک ماند.
مسجد جامع یزدتا بالاخره در سال ۸۱۹ هجری قمری به دست «پاد شاهنظام کرمانی» و در طی شاهرخ میرزا کارش به انتها رسید و افزون بر آن، به فرمان پادشاهنظام کرمانی، اسامی امامان شیعه نیز بر کتیبۀ حیاط مسجد نوشته شد و القاب شاهرخ میرزا هم بر کتیبۀ رازدر مدخل گرانقدر مسجد با کاشیهای دقیق و زیبایی منقوش شدند.
زمان صفویان
مسجد جامع یزد مثل خیلی از بناهای تاریخی که بسیار دیرین میباشند، در زمان تاریخ تغییرات بخش اعظمی را به خودش چشم میباشد. نسبتاً در زمانهای متعدد و در حین ۱۰۰ سال، میقدرت مسجد جامع وسیع یزد را ترکیبی از سه مسجد سابق دانست که اخیرا در طی قاجاریه به صورت مدرن آن درآمد.
مسجد جامع یزددر بعد از ظهر صفویان هم این مسجد تغییر تحول تبارک و مهمی کرد که آن منارههای بلند و دارای شهرت آن میباشد. این منارهها، بلندترین منارههای عالم می باشند که در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی با شماره تصویب ۲۰۶ در فهرست اثر ها ملی قرار گرفتند.
منارههای رمزدر مسجد، به دست «آقا جمالالدین محمد»، دارای شهرت به «مهتر جمال» که والی یزد در دربار فرمانروا تهماسب صفوی بوده، ایجاد شده است. اما منارهها در سال ۱۳۱۳ فرو ریختند و از آن موقع تا فرصت حاضر تجدید بنا و تجدید بنا گردیدهاند.
عصر صفویاندرواقع وقتی که متوجه شدم طول منارهها ۵۲ متر و قطر آن ۸ متر میباشد، انگار جدید فهم و شعور کردم که چرا مناره های مسجد جامع یزد یکی شگفتیهای معماری و تاریخی دنیا می باشند!
زمان قاجاریان
یک کدام از نکتههای جالبی که در باب این مسجد گفته میگردد این میباشد که، بخش اعظمی از یزدیها معتقدند برای تهیۀ خاک کاشیها و مصالح مسجد جامع یزد از خاک کربلا و گلاب مصرف شده میباشد و همین اعتقادوباور سبب گردیده قدسیت خاصی بهاین مسجد در طی فرصت بخشیده خواهد شد.
زمان قاجاریانالبته به عبارتیطور که از پیشین اشاره کردم، طی تغییرات گوناگون مسجد جامع، اضافه شدن تراس مرمر، ایجاد کرد رواق با گچ و خشت در سمت راست گنبد، تجدید بنا و نصب کتیبههای نو و بنای دو مناره بر رمزدر مدخل مسجد از این مثال تغییرات از فرصت صفویان و قاجاریه بدین سو بوده میباشد.
از جمله تعمیر کلی صحن مسجد جامع گسترده یزد، به دست حکمران یزد در طول فتحعلی سلطان قاجار در سال ۱۲۴۰ هجری قمری و ساختن رواقهایی از گچ و خشت فضا صحن و شبستانی در سمت غرب مسجد که کلیه این ها هنوز هم باقی میباشند در حین قاجاریان ساخته و اضافه شد.
مسجد جامع یزددرواقع طبق روایاتی گفته میگردد تا قبل از بعد از ظهر قاجار و دستبهعمل شدن حکمران یزد، این مسجد گرانقدر نتیجه ها کنار هم قرار به دست آوردن سه مسجد خردخیس بود ولی در طول فتحعلی سلطان قاجار این سه مسجد تخریب شدند و کلاً مسجد جامع یزد تجدید بنا شد. سه مسجد قبل نیز نتایج روزگار عمرولیث صفاری و تیموریان و همینطور صفویان بودند که هر مورد در بخشی از مساحت کلی مسجد قرار داشتند.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های گوناگون آن چهطور میباشد؟
مسجد جامع یزد طوری پیاده سازی گردیدهاست که شما برای داخل شدن به مسجد شش وروردی جدا از هم دارید. یکیاز وروردیهای اساسی مسجد که منارههای تبارک و مرتفع آن هم بالای رازدر آن قرار گرفته، از سمت بازار سابق یزد و بعد از عبور از بقعۀ چهارسوق بازار که سقف آن به طور کامل مقرنسکاری گردیده و مخصوصا در شب نورپردازی فوقالعادهای داراست، می توانید بعداز طی کردن یک کوچۀ به طور تقریب باریک و خاکی به مسیر منتهی به مسجد جامع عظیم یزد برسید.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های متعدد آن چه گونه میباشد؟در صدر ظواهر لاجوردی رازدر مسجد و کاشیکاریهای مدل اسلیمی در کنار رنگ گرم خاکی سازههای ساختمان مسجد و گوشه و کنار آن که در شهر یزد بسیار دیده میشود، توجهتان را به خویش جلب خواهد کرد. در کوبهای و چوبی دیرین مسجد که طول بلندی هم دارااست، جوری که دستتان به مشقت به کوبههای روی در آن می رسد، حکایت از عمر یکسری قرن و سالۀ این مسجد باشکوه و قشنگ دارااست.
گلهای کاشیکاری گردیده رمزدر اساسی و باطن مسجد با شعر تزیین گردیدهاند و شما مخلوط رنگ لاجوردی، فیروزهای، آبی رنگ کاربنی و سبز را در کنار رنگهای گرم بنای ساختمان و درب اساسی مسجد جامع یزد مشاهده خواهید کرد و شاید یه خرده هم احساس خنکی افترا دست بدهد!
معماری مسجد جامع یزدروبروی رمزدر مهم مسجد حوضی هشتضلعی خرد قرار گرفته و جلوتر از آن، به سمت کوچۀ منتهی به مسجد جامع، دو آبنمای ستونی بسیار کهن منقش به خط فارسی و تصاویر سابق که مرمت و ترمیم گردیدهاند اعتناها را به خویش جلب مینمایند.
حیاط اساسی مسجد جامع یزد
صورت معماری حیاط مهم مسجد جامع یزد مستطیل میباشد و هنگام ورود به حیاط مهم بخشی از سورۀ فتح را خواهید روئت کرد که در بخش ورودی آن نگاشته گردیده و هنگامی به سمت راست تراس و حاشیۀ بالای دیوارها نگاه نمائید، ادامۀ سورۀ فتح را خواهید مشاهده کرد.
شبستانهای مسجد جامع یزد
مسجد جامع بزرگ یزد یکسری شبستان داراست، البته مهم ترین و دیدهگیرترین شبستان آن در بخش غربی مسجد قرار گرفته میباشد. دیدنی میباشد بدانیم بیشتر معماری فضاهای تعالی و اساسی این مسجد به طور مستطیل و چهارکناره میباشد. پس این شبستان نیز مستطیل صورت بوده و در حالتیکه سرتان را بالا بگیرید کاشیکاریهای فوقالعاده زیبای لاجوردی را خواهید روئت کرد که برایتان تداعی از اسمان را خواهند داشت.
شبستانهای مسجد جامع یزداین شبستان از سال ۱۳۹۳ تحت عنوان محل همیشگی گنجینه و موزه مسجد جامع یزد به عمل میرود و اشیای بلااستفاده مسجد، ۳۵۰ شیء تاریخی از دورۀ ایلخانیان به آن گاه، مثل در چوبی و کهن مسجد، پردۀ کعبه، سماور سابق، ساعت، بخشی از کاشیکاریهای کهن مسجد و منبر سنگی در آن محل محافظت میشود.
کریاس
زمانی وارد مسجد میشویم، پا به باطن فضای چهارموبایل میگذاریم که سقفی گنبدی صورت دارااست و این سقف با خشت تاسیس شده است. بهاینجا کریاس میگویند. جایی که در سقف گنبدیاش لوحهای سنگی بزرگی نصب گردیدهاست که هنگامی به آنجا دهلیز هم میگفتند.
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
سفارش خواندنی:
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات دنیا
شاید درنگ کرده باشید صرفا شگفتیها مسجد جامع یزد بلندترین منارههایش در عالم باشد البته می بایست بیان کنم تنها همین وجود ندارد! این زمین یا این که همان این خاکی که تعیین گردیدهاست تا مسجد جامع در آنجا ساخته گردد تاریخیخیس از این صحبتهاست!
کهنترین و وقت گیرترین قنات دنیا که به آن قنات زارچ می گویند از پایین مسجد جامع پهناور یزد نیز میگذرد و همین منجر گردیدهاست که در معماری و ایجاد کرد این مسجد نیز این نکته را در لحاظ بگیرند. ارتفاع این قنات به ۱۰۰ کیلومتر می رسد و تعداد چاههای آن ۲۱۱۵ رینگ میباشد. فکر می کنید عمر این قنات تاریخی تعدادی سال باشد؟ عمر قنات زارچ به ۳ هزار سال پیش برمیگردد کهاین در نوع خویش حیرتآور میباشد!
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات جهانتعدادی از میلههای این قنات نیز در صحن مسجد جامع یزد قرار گرفتهاند و از عصر حجر از این میلهها برای مالامالکردن آب انبار کبیر تحت مسجد به کارگیری میکردند تا نمازگزاران بتوانند از روش پایاب مسجد برای وضو تصاحب کردن از آب قنات زارچ استعمال نمایند.
همینطور در ژوئیه سال ۲۰۱۶ میلادی، هنگامی اجلاس به جا مانده جهانی یونسکو در استانبول برگزار شد، ۱۱ قنات اهل ایران که در ابتدا آنان قنات زارچ قرار داشت، بهتیتر بیستمین تاثیر کشورایران در فهرست به جا مانده جهانی یونسکو قرار گرفتند که همین مسئله آرم از عنایت تاریخی و جهانی قناتهای کشورایران دارااست.
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، وقتگیر ترین قنات جهانکتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیری
کتابخانه وزیری که از کتابخانههای دارای اسم و رسم کشورایران به حساب میآید دقیقا کنار رمزدر مهم مسجد جامع یزد، ایجاد شده است. این کتابخانه پنجمین کتابخانۀ خاورمیانه میباشد که عمر اکثری دارااست.
در سال ۱۳۳۴ هجری خورشیدی به دست «علیمحمد وزیری» تأسیس گردیده و طی سالهای آنگاه با خرید منزلهای گوشه و کنار کتابخانه، مساحت آن توسعه یافت. اما این کتابخانه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی وقف آستان قدس رضوی شوید و الان ذیل لحاظ تولیت قدس رضوی میباشد.
در کتابخانه مسجد جامع بزرگ یزد ورژنهای بسیار کهن و گران بها خطی مراقبت می شود که در نوع خویش بسیار خاص میباشند. همینطور ۱۶۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی برای استفادۀ طلاب علم ها شرعی درین کتابخانه وجود دارااست.
کتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیریگفته میشود در طول سال جاریها بارها ساختمان کتابخانه مرمت و عوض شدهاست ولی واپسین توشه به دست شخصی به اسم «حسین بشارت» در سال ۱۳۴۸ ساختمانی دیگر خریداری شد و دردرحال حاضر حاضر کتاب ها خطی در آنجا حفظ می گردند. اما بخشی از این کتابخانه برای استفادۀ مردم نیز در حیث گرفته گردیده و آیتم به کار گیری قرار میگیرد.
گنبدخانه مسجد جامع یزد
نصیب منحصر به فرد گنبدخانه مسجد جامع یزد آن قدر زیباست که گاهی بشر دلش نمیخواهد سرش را زیر بگیرد تا دیده از کاشیکاریهای مقرن و آبیرنگ فیروزهای و لاجوردی آن، با طرحهای دقیق گلهایی که انگار رمز به اسمان کشیدهاند بردارد!
گنبدخانه مسجد جامع یزدبر روی گنبدخانۀ مسجد که از دو پوستۀ بیرونی و درونی ساخته شده میباشد و به مراقبت دمای این محیط یاری مینماید، کتیبههایی با اسامی خدا و نشانهها قرآنی منقوش گردیدهاند و هر چهار طرف آن، چهار گوشواره قراردارد که زیبایی معماری آنجا را دوچندان کردهاند. حتی میگویند در قدیم از سمت راست گنبدخانه دالانی بوده تا زنان بتوانند از آنجا رفتوآمد نمایند.
عکس شماره 19 1منارههای مسجد جامع یزد
گفته بودیم که بلندترین مناره های دنیا مرتبط با این مسجد میباشد و طول آنان به ۵۲ متر و قطر آنان نیز به ۸ متر میرسد. هنگامی این منارهها که در بعدازظهر صفویان ساخته شدند تخریب گردیده بود البته بعد ها در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی مرمت و ترمیم شدند. هردوی آنها راه و روشپلههایی داراهستند که تا بالای منارهها میروند. روی کاشیکاریهای لاجوردی و قهوهای رنگ منارهها به خط کوفی آیاتی از قرآن مندرجاند.
منارههای مسجد جامع یزدبه نظر معماری بلندای این منارهها و کاشیکاری آنان نوعی نبوغ به اکانت می آیند، به دلیل آن که هرچه منارهها به سمت بالا رفتهاند به روش ظریفی باریکخیس گردیدهاند و همچنان تا نوک آن کاشیکاری شدهاست. گفته می گردد در ایجاد کرد این منارههای مسجد جامع پهناور یزد از آهن به کارگیری نشده و به طور کامل با طاق ضربی، کاهگل و گچ ایجاد شده است.
منارههای مسجد جامع یزدجلوخان مسجد جامع یزد
جلوخان مسجد جامع یزد که دقیقا مقابل رمزدر مهم قراردارد، فضایی نسبتا گرانقدر با یک آبگینه هشتضلعی خرد و جلوتر از آن، دو ردیف سنگی میباشد که هنگامی آبنمای مسجد بودهاند.
روی این ردیفها نقوش حیوانها و گیاهان کندهکاری گردیده بوده و دو بیت شعر با خط نسخه ها نیز بر آنان نوشته بودند که امروزه به جهت شکستگی ردیفها و گذر مجال تماما خوانا نیستند. ولی نصیب شکستگیهای سنگها را انگار با تسمههایی متصل کردهاند که در گیر ریزش نشوند؛ یعنی می خواهم بیانکنم آنقدر دیرین میباشند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدسردر شرقی مسجد جامع یزد
رمزدر شرقی این مسجد جامع به عبارتی رازدر اساسی مسجد میباشد که به سمت بازار کهن یزد و بقعۀ چهارسوق گشوده می شود. در پیشین ترسیم معماری شهرها بهاین شکل بوده میباشد که معمولا مساجد در کنار بازار اساسی شهر ساخته میشدند و هنگام اذان تک تک بازار تعطیل میشد تا همۀ کسبه و هم محلی شهر به مسجد رفته و بعداز ساعاتی استراحت و عبادت به فعالیتوکاسبی خویش برگردند.
معمولا در اکثر شهرها هم درحالتی که اعتنا کرده باشید نقشۀ راءس شهر همین میباشد؛ انگار بازار و مسجد مانند دو جزء طلاقناپذیر از هم، با کل ابداع معماری و ساختمانیشان مدام کنار هم بودند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمنارههای مشهور مسجد جامع یزد نیز بر رمزدر شرقی آن برافراشته گردیدهاند و کاشیکاری آن با رنگهای سرد و خنک آبیرنگ و سبز و اشعار و اسامی مذهبی منقوش گردیدهاند. همینطور دو سکوی مرمرین سنگی نیز در گوشههای آن و دور و اطراف درب اساسی مسجد جایدارد که محل نشستن اشخاص بوده میباشد.
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمحراب مسجد جامع
و ولی قسمت اساسی و جذاب مسجد جامع یزد، محراب دارای شهرت آن میباشد که با گچکاری و مقرنسکاری تزیین گردیده و از کاشیهای معرقکاریگردیده در آن مصرف شده میباشد که بر روی آن طرحهای گل و بوته و عبارت درشت «فسیکفیکهم الله و هو السمیع العلیم» به دیده میاید.
محراب مسجد جامع یزدقسمتی از محراب مسجد جامع وسیع یزد ، کاشیکاریهای دقیق و کوچکی میباشد که به صورت کرۀ زمین پیاده سازی گردیده و در آن همگی رنگهای به عمل رفته در کاشیکاریهای سراسر مسجد به شغل رفته میباشد. میدانستید عموم یزد معتقدند خاک کاشی این محراب و همۀ مصالح مسجد جامع از کربلا اورده شده و برای ساختنش به مکان آب از گلاب به کارگیری کردهاند؟
دسترسی به مسجد جامع یزد
بیایید دقیقا مسیر وصال بهاین مسجد جامع را باهم مرور کنیم؛ شما هرجایی از شهر یزد که باشید می توانید به راحتی به خیابان امام خمینی و خیابان مسجد یزد برسید. نسبتاً از هرمکان شهر یزد بدین خیابان که راءس شهر قراردارد آژانس میباشد و به نظر دسترسی خیالتان تماما ریلکس باشد!
نشانی مسجد جامع یزد
آدرس: یزد، خیابان امام خمینی، مقابل ساختمان بلند ساعت، انتهای خیابان مسجد جامع
ساعت ها بازدید: کلیهروزه، از ساعت ۷ صبح تا ۸ شب
و البته هزینۀ بازدید از مسجد جامع یزد برای گردشگران داخلی ۳ هزارتومان و برای گردشگران فرنگی ۲۰ هزارتومان در لحاظ گرفته گردیده است.
مسجد جامع یزد روی گوگل مپ
جاهای جالب دور و اطراف مسجد جامع یزد کجاهاست؟
از جای های توریسم و موزه های یزد که در حوالی مسجد جامع یزد هم قرار داراهستند میاقتدار بدین مفاد اشاره نمود:
ساختمان بلند و میدان ساعت یزد: در چندین قدمی
مقبرۀ سید رکنالدین: ۱۷۰ متر
موزه آب یزد: ۱.۱ کیلومتر
میدان امیر چخماق یزد: ۱.۱ کیلومتر
منزل لاریها: ۱.۱ کیلومتر
گلشن دولت آباد: ۲.۷ کیلومتر
مسجد جامع از آتشکده قدیم تا مسجد امروز
زمانی باهم تا نقطه نهایی این نوشته و سرگذشت یکی مساجد تاریخی کشورایران و عالم آمدیم شاید فکرش را نمیکردیم بتوانیم انقدر بلندپروازانه راجعبه بنایی تاریخی تامل کنیم و در حقیقت هم روزی منارههای بلند و سقفهای آبیرنگ فیروزهای بلندش را ببینیم!
مسجد جامع یزد، از آتشکدۀ قدیم تا مسجد امروزمن برای شما از تاریخی نوشتم کهاین جای از سالهای بسیار بدور در دورۀ ساسانیان که هنوز اسلام پا به خاک جمهوری اسلامی ایران نگذاشته بود تا دورۀ صفویه و قاجاریه و در حال حاضر نوشتم که چه گونه حافظۀ تاریخیاش را در خشتبهخشت و کاشیبهکاشی و نقشهای زیبایش مراقبت نموده است.
برایتان از قنات زارچ نوشتم که زمانبرترین و دیرینترین قنات جمهوری اسلامی ایران و دنیا میباشد و هنگامی بشرهای این مسجد در حین تاریخ با آن آب وضو میگرفتند و از آن میآشامیدند. دیدنی میباشد زمانی اینطور با هم از بین جای هایی که صدا ندارند به دل تاریخ خواهیم توانست گام بزنیم و صدایشان را هرلحظه رفیعتر و برتر بشنویم.
تاریخچه مسجد جامع یزد
نخستین از تمامی بایستی نگاهی کلی به تاریخچه مسجد جامع یزد بیندازیم که بدانیم خشت به خشت این سازه دقیقا از چه داستانی راز برآورده میباشد. شاید چشمتان برقی از راز هیجان بزند زمانی بدانید مسجد جامع وسیع یزد بیشتر از ۹۰۰ سال عمر داراست! و همچنین از لحاظ معماری و نوع ایجاد کرد هم مدام آیتم اعتنا مورخین و معماران اکثری بوده میباشد.
تاریخچه مسجد جامع یزددر اکثر اوقات متنها تاریخی، این سازه با اسمهای مسجد جمعۀ شهرستان، مسجد جامع عتیق، مسجد جمعۀ قدیم، «درده» و مسجد جامع جدید نام برده میباشد. همینطور مدل معماری این سازه از مدل آذری یا این که مغولی تبعیت کرده و دیدنیخیس از همگی، میگویند هنگامی که هنوز اسلام به کشورایران نیامده بود دراین محل آتشکدۀ زرتشتیان قرار داشته میباشد و بعد ها ردیفهای این مسجد بر این آتشکده قرار گرفتند و ساخته شدند.
تاریخچه مسجد جامع یزددوره سلجوقیان
در تاریخ نوشتهاند که بانی نخستین ایجاد کرد این مسجد بلندمرتبه و خوشگل، «علاءالدوله کالنجار» از بستگان آلبویه بوده میباشد که آن فرصت حکم کننده شهر یزد، در طی ملکفرمانروا سلجوقی بوده میباشد. پس می بایست از این علاقۀ وی به تشکیل داد اینگونه مسجد بزرگی فهمید که وی مردی بسیار مذهبی و محکمورنج بوده میباشد.
علاءالدوله کالنجار در مهاجرت به یزد که در سال ۵۰۴ هجری قمری ترتیب اعطا کرد، حکم دهنده یزد شد و تا پایان عمرش یعنی سال ۵۲۷ هجری قمری در آنجا به یاد ماندنی شد.
زمان سلجوقیانالبته بنای ساختمانی که کالنجار در آن مجال ساخته بود ویران شدند البته پس از وی، «سید رکنالدین نظامالحسینی» در سال ۷۲۴ هجری قمری، در جایی که کالنجار قبلۀ مسجد را پیش از این ساخته بود، مساحت بسیار گرانقدر مسجد جامع یزد را با ساختمانی باشکوه و مجلل سازه کرد.
عصر تیموریان
پیش از به نقطه پایان وصال شغل ساخت و ساز مسجد جامع یزد، رکنالدین در سال ۷۳۲ هجری قمری درسپری شد و بعداز وی «اشرفالدین علییزدی» که از مشاهیر تاریخی یزد در زمان تیموری میباشد، سازه بر وصیت رکن الدین، متولی به نقطه نهایی رساندن ایجاد کرد گنبد و حیاط مسجد شد. در سال ۷۷۷ هجری قمری نیز گنبد و حیاط مسجد جامع وسیع یزد در طی امیر تیمور کاشیکاریاش اعمال شد و تمام شد.
عصر تیموریانهمانطور که سالها میسپری شد و ایجاد کرد مسجد جامع یزد پیوسته بی نقص و بی نقصخیس می شد، در حین پسر امیر تیمور هم به فرمان «خواجه جلالالدین محمود خوارزمی»، کتیبهای با خط نسخه ها، به دست «بهاءالدین هزاراسب» که از خوشنویسان معروف آن فرصت بود استارت شد و سوره فتح را گرداگرد گنبد و تراس نوشت البته متأسفانه ناتک تک ماند.
مسجد جامع یزدتا بالاخره در سال ۸۱۹ هجری قمری به دست «پاد شاهنظام کرمانی» و در طی شاهرخ میرزا کارش به انتها رسید و افزون بر آن، به فرمان پادشاهنظام کرمانی، اسامی امامان شیعه نیز بر کتیبۀ حیاط مسجد نوشته شد و القاب شاهرخ میرزا هم بر کتیبۀ رازدر مدخل گرانقدر مسجد با کاشیهای دقیق و زیبایی منقوش شدند.
زمان صفویان
مسجد جامع یزد مثل خیلی از بناهای تاریخی که بسیار دیرین میباشند، در زمان تاریخ تغییرات بخش اعظمی را به خودش چشم میباشد. نسبتاً در زمانهای متعدد و در حین ۱۰۰ سال، میقدرت مسجد جامع وسیع یزد را ترکیبی از سه مسجد سابق دانست که اخیرا در طی قاجاریه به صورت مدرن آن درآمد.
مسجد جامع یزددر بعد از ظهر صفویان هم این مسجد تغییر تحول تبارک و مهمی کرد که آن منارههای بلند و دارای شهرت آن میباشد. این منارهها، بلندترین منارههای عالم می باشند که در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی با شماره تصویب ۲۰۶ در فهرست اثر ها ملی قرار گرفتند.
منارههای رمزدر مسجد، به دست «آقا جمالالدین محمد»، دارای شهرت به «مهتر جمال» که والی یزد در دربار فرمانروا تهماسب صفوی بوده، ایجاد شده است. اما منارهها در سال ۱۳۱۳ فرو ریختند و از آن موقع تا فرصت حاضر تجدید بنا و تجدید بنا گردیدهاند.
عصر صفویاندرواقع وقتی که متوجه شدم طول منارهها ۵۲ متر و قطر آن ۸ متر میباشد، انگار جدید فهم و شعور کردم که چرا مناره های مسجد جامع یزد یکی شگفتیهای معماری و تاریخی دنیا می باشند!
زمان قاجاریان
یک کدام از نکتههای جالبی که در باب این مسجد گفته میگردد این میباشد که، بخش اعظمی از یزدیها معتقدند برای تهیۀ خاک کاشیها و مصالح مسجد جامع یزد از خاک کربلا و گلاب مصرف شده میباشد و همین اعتقادوباور سبب گردیده قدسیت خاصی بهاین مسجد در طی فرصت بخشیده خواهد شد.
زمان قاجاریانالبته به عبارتیطور که از پیشین اشاره کردم، طی تغییرات گوناگون مسجد جامع، اضافه شدن تراس مرمر، ایجاد کرد رواق با گچ و خشت در سمت راست گنبد، تجدید بنا و نصب کتیبههای نو و بنای دو مناره بر رمزدر مدخل مسجد از این مثال تغییرات از فرصت صفویان و قاجاریه بدین سو بوده میباشد.
از جمله تعمیر کلی صحن مسجد جامع گسترده یزد، به دست حکمران یزد در طول فتحعلی سلطان قاجار در سال ۱۲۴۰ هجری قمری و ساختن رواقهایی از گچ و خشت فضا صحن و شبستانی در سمت غرب مسجد که کلیه این ها هنوز هم باقی میباشند در حین قاجاریان ساخته و اضافه شد.
مسجد جامع یزددرواقع طبق روایاتی گفته میگردد تا قبل از بعد از ظهر قاجار و دستبهعمل شدن حکمران یزد، این مسجد گرانقدر نتیجه ها کنار هم قرار به دست آوردن سه مسجد خردخیس بود ولی در طول فتحعلی سلطان قاجار این سه مسجد تخریب شدند و کلاً مسجد جامع یزد تجدید بنا شد. سه مسجد قبل نیز نتایج روزگار عمرولیث صفاری و تیموریان و همینطور صفویان بودند که هر مورد در بخشی از مساحت کلی مسجد قرار داشتند.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های گوناگون آن چهطور میباشد؟
مسجد جامع یزد طوری پیاده سازی گردیدهاست که شما برای داخل شدن به مسجد شش وروردی جدا از هم دارید. یکیاز وروردیهای اساسی مسجد که منارههای تبارک و مرتفع آن هم بالای رازدر آن قرار گرفته، از سمت بازار سابق یزد و بعد از عبور از بقعۀ چهارسوق بازار که سقف آن به طور کامل مقرنسکاری گردیده و مخصوصا در شب نورپردازی فوقالعادهای داراست، می توانید بعداز طی کردن یک کوچۀ به طور تقریب باریک و خاکی به مسیر منتهی به مسجد جامع عظیم یزد برسید.
معماری مسجد جامع یزد و قسمت های متعدد آن چه گونه میباشد؟در صدر ظواهر لاجوردی رازدر مسجد و کاشیکاریهای مدل اسلیمی در کنار رنگ گرم خاکی سازههای ساختمان مسجد و گوشه و کنار آن که در شهر یزد بسیار دیده میشود، توجهتان را به خویش جلب خواهد کرد. در کوبهای و چوبی دیرین مسجد که طول بلندی هم دارااست، جوری که دستتان به مشقت به کوبههای روی در آن می رسد، حکایت از عمر یکسری قرن و سالۀ این مسجد باشکوه و قشنگ دارااست.
گلهای کاشیکاری گردیده رمزدر اساسی و باطن مسجد با شعر تزیین گردیدهاند و شما مخلوط رنگ لاجوردی، فیروزهای، آبی رنگ کاربنی و سبز را در کنار رنگهای گرم بنای ساختمان و درب اساسی مسجد جامع یزد مشاهده خواهید کرد و شاید یه خرده هم احساس خنکی افترا دست بدهد!
معماری مسجد جامع یزدروبروی رمزدر مهم مسجد حوضی هشتضلعی خرد قرار گرفته و جلوتر از آن، به سمت کوچۀ منتهی به مسجد جامع، دو آبنمای ستونی بسیار کهن منقش به خط فارسی و تصاویر سابق که مرمت و ترمیم گردیدهاند اعتناها را به خویش جلب مینمایند.
حیاط اساسی مسجد جامع یزد
صورت معماری حیاط مهم مسجد جامع یزد مستطیل میباشد و هنگام ورود به حیاط مهم بخشی از سورۀ فتح را خواهید روئت کرد که در بخش ورودی آن نگاشته گردیده و هنگامی به سمت راست تراس و حاشیۀ بالای دیوارها نگاه نمائید، ادامۀ سورۀ فتح را خواهید مشاهده کرد.
شبستانهای مسجد جامع یزد
مسجد جامع بزرگ یزد یکسری شبستان داراست، البته مهم ترین و دیدهگیرترین شبستان آن در بخش غربی مسجد قرار گرفته میباشد. دیدنی میباشد بدانیم بیشتر معماری فضاهای تعالی و اساسی این مسجد به طور مستطیل و چهارکناره میباشد. پس این شبستان نیز مستطیل صورت بوده و در حالتیکه سرتان را بالا بگیرید کاشیکاریهای فوقالعاده زیبای لاجوردی را خواهید روئت کرد که برایتان تداعی از اسمان را خواهند داشت.
شبستانهای مسجد جامع یزداین شبستان از سال ۱۳۹۳ تحت عنوان محل همیشگی گنجینه و موزه مسجد جامع یزد به عمل میرود و اشیای بلااستفاده مسجد، ۳۵۰ شیء تاریخی از دورۀ ایلخانیان به آن گاه، مثل در چوبی و کهن مسجد، پردۀ کعبه، سماور سابق، ساعت، بخشی از کاشیکاریهای کهن مسجد و منبر سنگی در آن محل محافظت میشود.
کریاس
زمانی وارد مسجد میشویم، پا به باطن فضای چهارموبایل میگذاریم که سقفی گنبدی صورت دارااست و این سقف با خشت تاسیس شده است. بهاینجا کریاس میگویند. جایی که در سقف گنبدیاش لوحهای سنگی بزرگی نصب گردیدهاست که هنگامی به آنجا دهلیز هم میگفتند.
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
سفارش خواندنی:
با غذاهای محلی یزد آشنا گردید
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات دنیا
شاید درنگ کرده باشید صرفا شگفتیها مسجد جامع یزد بلندترین منارههایش در عالم باشد البته می بایست بیان کنم تنها همین وجود ندارد! این زمین یا این که همان این خاکی که تعیین گردیدهاست تا مسجد جامع در آنجا ساخته گردد تاریخیخیس از این صحبتهاست!
کهنترین و وقت گیرترین قنات دنیا که به آن قنات زارچ می گویند از پایین مسجد جامع پهناور یزد نیز میگذرد و همین منجر گردیدهاست که در معماری و ایجاد کرد این مسجد نیز این نکته را در لحاظ بگیرند. ارتفاع این قنات به ۱۰۰ کیلومتر می رسد و تعداد چاههای آن ۲۱۱۵ رینگ میباشد. فکر می کنید عمر این قنات تاریخی تعدادی سال باشد؟ عمر قنات زارچ به ۳ هزار سال پیش برمیگردد کهاین در نوع خویش حیرتآور میباشد!
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، زمانبر ترین قنات جهانتعدادی از میلههای این قنات نیز در صحن مسجد جامع یزد قرار گرفتهاند و از عصر حجر از این میلهها برای مالامالکردن آب انبار کبیر تحت مسجد به کارگیری میکردند تا نمازگزاران بتوانند از روش پایاب مسجد برای وضو تصاحب کردن از آب قنات زارچ استعمال نمایند.
همینطور در ژوئیه سال ۲۰۱۶ میلادی، هنگامی اجلاس به جا مانده جهانی یونسکو در استانبول برگزار شد، ۱۱ قنات اهل ایران که در ابتدا آنان قنات زارچ قرار داشت، بهتیتر بیستمین تاثیر کشورایران در فهرست به جا مانده جهانی یونسکو قرار گرفتند که همین مسئله آرم از عنایت تاریخی و جهانی قناتهای کشورایران دارااست.
چاه آب و قنات مسجد جامع یزد، وقتگیر ترین قنات جهانکتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیری
کتابخانه وزیری که از کتابخانههای دارای اسم و رسم کشورایران به حساب میآید دقیقا کنار رمزدر مهم مسجد جامع یزد، ایجاد شده است. این کتابخانه پنجمین کتابخانۀ خاورمیانه میباشد که عمر اکثری دارااست.
در سال ۱۳۳۴ هجری خورشیدی به دست «علیمحمد وزیری» تأسیس گردیده و طی سالهای آنگاه با خرید منزلهای گوشه و کنار کتابخانه، مساحت آن توسعه یافت. اما این کتابخانه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی وقف آستان قدس رضوی شوید و الان ذیل لحاظ تولیت قدس رضوی میباشد.
در کتابخانه مسجد جامع بزرگ یزد ورژنهای بسیار کهن و گران بها خطی مراقبت می شود که در نوع خویش بسیار خاص میباشند. همینطور ۱۶۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی برای استفادۀ طلاب علم ها شرعی درین کتابخانه وجود دارااست.
کتابخانه مسجد جامع یزد، کتابخانه وزیریگفته میشود در طول سال جاریها بارها ساختمان کتابخانه مرمت و عوض شدهاست ولی واپسین توشه به دست شخصی به اسم «حسین بشارت» در سال ۱۳۴۸ ساختمانی دیگر خریداری شد و دردرحال حاضر حاضر کتاب ها خطی در آنجا حفظ می گردند. اما بخشی از این کتابخانه برای استفادۀ مردم نیز در حیث گرفته گردیده و آیتم به کار گیری قرار میگیرد.
گنبدخانه مسجد جامع یزد
نصیب منحصر به فرد گنبدخانه مسجد جامع یزد آن قدر زیباست که گاهی بشر دلش نمیخواهد سرش را زیر بگیرد تا دیده از کاشیکاریهای مقرن و آبیرنگ فیروزهای و لاجوردی آن، با طرحهای دقیق گلهایی که انگار رمز به اسمان کشیدهاند بردارد!
گنبدخانه مسجد جامع یزدبر روی گنبدخانۀ مسجد که از دو پوستۀ بیرونی و درونی ساخته شده میباشد و به مراقبت دمای این محیط یاری مینماید، کتیبههایی با اسامی خدا و نشانهها قرآنی منقوش گردیدهاند و هر چهار طرف آن، چهار گوشواره قراردارد که زیبایی معماری آنجا را دوچندان کردهاند. حتی میگویند در قدیم از سمت راست گنبدخانه دالانی بوده تا زنان بتوانند از آنجا رفتوآمد نمایند.
عکس شماره 19 1منارههای مسجد جامع یزد
گفته بودیم که بلندترین مناره های دنیا مرتبط با این مسجد میباشد و طول آنان به ۵۲ متر و قطر آنان نیز به ۸ متر میرسد. هنگامی این منارهها که در بعدازظهر صفویان ساخته شدند تخریب گردیده بود البته بعد ها در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی مرمت و ترمیم شدند. هردوی آنها راه و روشپلههایی داراهستند که تا بالای منارهها میروند. روی کاشیکاریهای لاجوردی و قهوهای رنگ منارهها به خط کوفی آیاتی از قرآن مندرجاند.
منارههای مسجد جامع یزدبه نظر معماری بلندای این منارهها و کاشیکاری آنان نوعی نبوغ به اکانت می آیند، به دلیل آن که هرچه منارهها به سمت بالا رفتهاند به روش ظریفی باریکخیس گردیدهاند و همچنان تا نوک آن کاشیکاری شدهاست. گفته می گردد در ایجاد کرد این منارههای مسجد جامع پهناور یزد از آهن به کارگیری نشده و به طور کامل با طاق ضربی، کاهگل و گچ ایجاد شده است.
منارههای مسجد جامع یزدجلوخان مسجد جامع یزد
جلوخان مسجد جامع یزد که دقیقا مقابل رمزدر مهم قراردارد، فضایی نسبتا گرانقدر با یک آبگینه هشتضلعی خرد و جلوتر از آن، دو ردیف سنگی میباشد که هنگامی آبنمای مسجد بودهاند.
روی این ردیفها نقوش حیوانها و گیاهان کندهکاری گردیده بوده و دو بیت شعر با خط نسخه ها نیز بر آنان نوشته بودند که امروزه به جهت شکستگی ردیفها و گذر مجال تماما خوانا نیستند. ولی نصیب شکستگیهای سنگها را انگار با تسمههایی متصل کردهاند که در گیر ریزش نشوند؛ یعنی می خواهم بیانکنم آنقدر دیرین میباشند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدسردر شرقی مسجد جامع یزد
رمزدر شرقی این مسجد جامع به عبارتی رازدر اساسی مسجد میباشد که به سمت بازار کهن یزد و بقعۀ چهارسوق گشوده می شود. در پیشین ترسیم معماری شهرها بهاین شکل بوده میباشد که معمولا مساجد در کنار بازار اساسی شهر ساخته میشدند و هنگام اذان تک تک بازار تعطیل میشد تا همۀ کسبه و هم محلی شهر به مسجد رفته و بعداز ساعاتی استراحت و عبادت به فعالیتوکاسبی خویش برگردند.
معمولا در اکثر شهرها هم درحالتی که اعتنا کرده باشید نقشۀ راءس شهر همین میباشد؛ انگار بازار و مسجد مانند دو جزء طلاقناپذیر از هم، با کل ابداع معماری و ساختمانیشان مدام کنار هم بودند!
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمنارههای مشهور مسجد جامع یزد نیز بر رمزدر شرقی آن برافراشته گردیدهاند و کاشیکاری آن با رنگهای سرد و خنک آبیرنگ و سبز و اشعار و اسامی مذهبی منقوش گردیدهاند. همینطور دو سکوی مرمرین سنگی نیز در گوشههای آن و دور و اطراف درب اساسی مسجد جایدارد که محل نشستن اشخاص بوده میباشد.
رازدر شرقی مسجد جامع یزدمحراب مسجد جامع
و ولی قسمت اساسی و جذاب مسجد جامع یزد، محراب دارای شهرت آن میباشد که با گچکاری و مقرنسکاری تزیین گردیده و از کاشیهای معرقکاریگردیده در آن مصرف شده میباشد که بر روی آن طرحهای گل و بوته و عبارت درشت «فسیکفیکهم الله و هو السمیع العلیم» به دیده میاید.
محراب مسجد جامع یزدقسمتی از محراب مسجد جامع وسیع یزد ، کاشیکاریهای دقیق و کوچکی میباشد که به صورت کرۀ زمین پیاده سازی گردیده و در آن همگی رنگهای به عمل رفته در کاشیکاریهای سراسر مسجد به شغل رفته میباشد. میدانستید عموم یزد معتقدند خاک کاشی این محراب و همۀ مصالح مسجد جامع از کربلا اورده شده و برای ساختنش به مکان آب از گلاب به کارگیری کردهاند؟
دسترسی به مسجد جامع یزد
بیایید دقیقا مسیر وصال بهاین مسجد جامع را باهم مرور کنیم؛ شما هرجایی از شهر یزد که باشید می توانید به راحتی به خیابان امام خمینی و خیابان مسجد یزد برسید. نسبتاً از هرمکان شهر یزد بدین خیابان که راءس شهر قراردارد آژانس میباشد و به نظر دسترسی خیالتان تماما ریلکس باشد!
نشانی مسجد جامع یزد
آدرس: یزد، خیابان امام خمینی، مقابل ساختمان بلند ساعت، انتهای خیابان مسجد جامع
ساعت ها بازدید: کلیهروزه، از ساعت ۷ صبح تا ۸ شب
و البته هزینۀ بازدید از مسجد جامع یزد برای گردشگران داخلی ۳ هزارتومان و برای گردشگران فرنگی ۲۰ هزارتومان در لحاظ گرفته گردیده است.
مسجد جامع یزد روی گوگل مپ
جاهای جالب دور و اطراف مسجد جامع یزد کجاهاست؟
از جای های توریسم و موزه های یزد که در حوالی مسجد جامع یزد هم قرار داراهستند میاقتدار بدین مفاد اشاره نمود:
ساختمان بلند و میدان ساعت یزد: در چندین قدمی
مقبرۀ سید رکنالدین: ۱۷۰ متر
موزه آب یزد: ۱.۱ کیلومتر
میدان امیر چخماق یزد: ۱.۱ کیلومتر
منزل لاریها: ۱.۱ کیلومتر
گلشن دولت آباد: ۲.۷ کیلومتر
مسجد جامع از آتشکده قدیم تا مسجد امروز
زمانی باهم تا نقطه نهایی این نوشته و سرگذشت یکی مساجد تاریخی کشورایران و عالم آمدیم شاید فکرش را نمیکردیم بتوانیم انقدر بلندپروازانه راجعبه بنایی تاریخی تامل کنیم و در حقیقت هم روزی منارههای بلند و سقفهای آبیرنگ فیروزهای بلندش را ببینیم!
مسجد جامع یزد، از آتشکدۀ قدیم تا مسجد امروزمن برای شما از تاریخی نوشتم کهاین جای از سالهای بسیار بدور در دورۀ ساسانیان که هنوز اسلام پا به خاک جمهوری اسلامی ایران نگذاشته بود تا دورۀ صفویه و قاجاریه و در حال حاضر نوشتم که چه گونه حافظۀ تاریخیاش را در خشتبهخشت و کاشیبهکاشی و نقشهای زیبایش مراقبت نموده است.
برایتان از قنات زارچ نوشتم که زمانبرترین و دیرینترین قنات جمهوری اسلامی ایران و دنیا میباشد و هنگامی بشرهای این مسجد در حین تاریخ با آن آب وضو میگرفتند و از آن میآشامیدند. دیدنی میباشد زمانی اینطور با هم از بین جای هایی که صدا ندارند به دل تاریخ خواهیم توانست گام بزنیم و صدایشان را هرلحظه رفیعتر و برتر بشنویم.
چرا مسجد برای مراسم ترحیم انتخاب میشود؟