?????? ???? ???? ??? ????

مسجدالحرام (عربی: المسجدالحرام) مشهورترین و مقدس‌ترین مسجد در دنیا اسلام، بنا شده در شهر مکه میباشد که کعبه، قبله مسلمانها، در آن قراردارد. اشیاء، بناها و اماکن مقدسی همانند حجر الاسود، ملتزم، مستجار، حطیم و حجر اسماعیل در‌این مسجد مکان گرفته‌اند. مسجدالحرام در فقه اسلامی، افزون بر احکام همگانی مسجد، احکامی ویژه نیز دارااست. در شریعت اسلام بر هر مسلمانی واجب میباشد در شکل وسع، یک توشه در قدمت خویش به مکه مسافرت نماید (مسافرت حج) و مناسکی را که برخی از آن ها درین مسجد اعمال میگیرد، اعمال دهد.

واژه و کلمه‌شناسی
«المسجدالحرام» کلمه و واژه‌ای عربی و ترکیبی وصفی میباشد. سبب ساز تعریف این مسجد به «حرام» آن میباشد که بعضی افعال که در مساجد دیگر حرام وجود ندارد، درین مسجد و پیرامون آن(بقاع)به نظر شرعی حرام آدرس مسجد قبا مشهد شمرده گردیده‌است و این مسجد احترام و احکام خاصی داراست[۱] و ارتکاب گناه در آن، نسبت به دیگر جای ‌ها، مسجد قبا مشهد ممنوعیت و حرمت فقهی بیشتری داراست و به گفته برخی منابع، عزم گناه هر یک‌سری به جاری ساختن نرسد، در مسجدالحرام گناه محسوب میشود.[۲]
از منابع فقاهتی اسلام، به ویژه قرآن کریم و مهربان اینگونه برمی‌آید که مسجدالحرام، قبل از اسلام نیز به‌این اسم نزد مردمان حجاز آوازه داشته، هرچند در پیرامون کعبه، سازه یا این که دیوار و حصاری نبوده البته رزرو مسجد قبا مشهد کعبه و دور و بر پیرامونی آن -که محل طواف زائران بوده- به‌این اسم شناخته می‌شد‌ه‌است.[مستلزم منبع] قرآن بارها ادغام وصفی المسجد الحرام را به فعالیت برده میباشد؛ برای مثال درباره دوری مشرکان از زیارت کعبه و حج مسلمان ها در قرآن آمده میباشد: «وَ ما لَهُمْ أَلاَّ یعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَ هُمْ یصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ؛ و چرا خداوند آنها را عذاب نکند در حالی که[دیگرافراد را]از مسجدالحرام بازداشتن می‌نمایند؟!»[۳]روحانی شماره تلفن مسجد قبا مشهد صدوق در علل الشرایع در روایتی از امام راست گو(ع) درباره انگیزه نامگذاری بیت الله الحرام(مسجدالحرام) گفته میباشد که زیرا ورود مشرکان به‌این مسجد حرام میباشد به مسجدالحرام نامیده شد‌ه‌است. [۴][یادداشت ۱]ابن جوزی در وجه تسمیه مسجد الحرام به حرام بودن صید و جدا شجر در حوالی مسجد اشاره نموده است. [۵]
مخلوط «المسجد الحرام» در آیه ها و احادیث، گاه برای اشاره به کعبه، شهر مکه و ناحیه مقبره نیز به فعالیت رفته میباشد.[۶]
شرایط جغرافیایی و حدود مسجد
مسجدالحرام، در شهر مکه ایالات متحده عربی سعودی دربین کوه‌های ابوقبیس، اجیاد، هندی و قدمت واقع میباشد.[مستلزم منبع][۷]
حدود کنونی مسجدالحرام: از شرق به کوه ابوقبیس، از غرب به کوه قدمت و خیابان شبیکه، از شمال به خیابان شامیه و کوه هندی و از جنوب به خیابان اجیاد و مسفله محصور میگردد.[مستلزم منبع][۸]
حدود مقبره تا مسجدالحرام در نقاط متفاوت، گوناگون میباشد: از تنعیم تا مسجدالحرام ۶۱۵۰ متر، از جِعرانه تا مسجد ۱۸۰۰۰ متر، از مسیر طائف در نقطه هُدی تا مسجدالحرام ۱۵۵۰۰ متر، از مسیر لیث تا مسجد ۱۷۰۰۰ متر و از روش جده تا مسجدالحرام ۱۱۰۰۰ متر مسافت میباشد.

مسجد الحرام
فضیلت ها مسجدالحرام
مسجدالحرام از دیرباز برای مردمان حجاز متشخص بوده میباشد. به حیث تاریخی استحضار دقیقی از این که از چه فرصت اینگونه موقعیتی پیدا نموده است، در چنگ وجود ندارد. بنابر احادیث محلی و مذهبی، این محل از فرصت پیدایش زمین با شخصیت بوده میباشد. در احادیث اسلامی، مسجدالحرام بافضیلت‌ترین جای روی زمین میباشد.[۹]
بنابر حدیثی منسوب به فرستاده اکرم(ص) مسجدالحرام قدیم‌ترین مسجد زمین میباشد و حتی قبل از مسجدالاقصی نهاد گذاشته گردیده‌است.[۱۰]
در حدیث شد رحال، که بنابر آن رسول اکرم(ص) فرموده میباشد: «مهاجرت مکنید جز برای زیارت سه مسجد....» یکی این مساجد، مسجدالحرام میباشد.
بنابر احادیث محلی، قبر هفتاد فرستاده برای مثال هود و پارسا و اسماعیل در مسجدالحرام میباشد.[۱۱] همینطور مبنی بر احادیث، تعدادی از دختران اسماعیل(ع) و نیز شماری از انبیا در حجر اسماعیل مدفون‌اند.[۱۲]
در آموزه‌های اسلامی احکام شرعی و معنوی ویژه‌ای برای مسجدالحرام و مکه اوضاع و احوال گردیده است. برای مثال، نزاع در مسجدالحرام و بلکه بقاع مکه گناه بزرگی میباشد مگر به قصد نگهبانی.[۱۳] عباداتی برای مثال نماز در مسجدالحرام بسیار بیشتر از جای ‌های دیگر، دارنده اثرات معنوی و دنیوی شمرده شد‌ه‌است.[۱۴]
تاریخچه
مسجد الحرام، حوادث، تغییرات، تجدید بنا‌ها و توسعه و گسترش‌های زیادی داشته که در منابع تاریخی و روایی تصویب گردیده‌اند[۱۵]و مهم‌ترین آن ها عبارتند از:

زمان قبل از اسلام
قبل از اسلام، پیرامون کعبه را مسجدالحرام می‌گفته‌اند که حدودی تقریبی داشته‌میباشد.[۱۶]
مسجد در روزگار قبل از اسلام، حصار و دیوار و بنای دیگری جز کعبه نداشته میباشد. این که از چه مجال محوطه خاطر گردیده تحت عنوان مسجد برگزیده شد، گزارشی تاریخی از آن در مشت وجود ندارد و صرفا در منابع روایی از آن حرف رفته میباشد. بنابر این منابع، جای فعلی مسجدالحرام برای بنای کعبه، قبل از آفرینش آدم برگزیده و کعبه به دست ملایک ساخته شد.[۱۷]
بعضا احادیث سازه یا این که مرمت کعبه را به بشر(ع)نسبت می دهند.[۱۸] بعد از وی، ابراهیم و اسماعیل(ع)آن را تجدید بنا کردند.[۱۹]
در روایتی از رسول اکرم(ص) بنای مسجد به ابراهیم(ع) منسوب شده میباشد. درین قصه، مسجدالحرام، قدیم‌ترین مسجد بر زمین میباشد.[۲۰]
تا قبل از قُصَی ‌بن کِلاب‌ بن مُرَّة‌ بن کَعْب، جد چهارم رسول اکرم(ص) و پیشوای قریش، عموم مکه در اطراف مسجد منزل نمی‌ساخته‌اند و مسافت‌ای را رعایت می‌کرده‌اند. در حین قصی، وی عموم را به منزل‌سازی در مجاورت کعبه با مسافت‌ای به‌اندازه طواف کعبه ترغیب کرد.[۲۱]
زمان خلفای چهارگانه
اول تغییر تحول در مساحت مسجد در طی خلیفه دوم رویداد. وی برخی منزل‌های محیط مسجد را خرید و به مسجد ملحق کرد و دیواری کوتاه پیرامون مسجد کشید[۲۲]و دستورداد تا از آن پس شبها بر دیوار لامپ بگذارند تا محوطه مسجد پر‌نور خواهد شد.[۲۳]
خلیفه سوم نیز به سبب ساز بسیار شدن تعداد زائران مسجدالحرام، منزل‌های فضا مسجد را وخیم و به مسجد ملحق کرد و برای مسجد رواق و فضای مسقّف ایجاد کرد.[۲۴]
زمان اموی
ولید بن عبدالملک اموی(حکومت: ۸۶- ۹۶ق.)، بر مساحت مسجد الحرام به مقدار ۱۷۲۵ متر ادامه داد و مسجد را تجدید بنا کرد. وی رواق‌هایی در نزدیکی مسجد ایجاد کرد و آنان‌را با ردیف‌هایی بزرگ سرپا نگاه داشت. این ستونها به طور زیبایی تزیین شد و در نصیب‌هایی از آن ها طلا جواهرات به فعالیت رفت. ولید ناودان منزل معبود را نیز از طلا جواهرات ایجاد کرد که تاکنون به همین اسم آوازه داراست.[۲۵]

مسجدالحرام (عربی: المسجدالحرام) مشهورترین و مقدس‌ترین مسجد در دنیا اسلام، بنا شده در شهر مکه میباشد که کعبه، قبله مسلمانها، در آن قراردارد. اشیاء، بناها و اماکن مقدسی همانند حجر الاسود، ملتزم، مستجار، حطیم و حجر اسماعیل در‌این مسجد مکان گرفته‌اند. مسجدالحرام در فقه اسلامی، افزون بر احکام همگانی مسجد، احکامی ویژه نیز دارااست. در شریعت اسلام بر هر مسلمانی واجب میباشد در شکل وسع، یک توشه در قدمت خویش به مکه مسافرت نماید (مسافرت حج) و مناسکی را که برخی از آن ها درین مسجد اعمال میگیرد، اعمال دهد.

واژه و کلمه‌شناسی
«المسجدالحرام» کلمه و واژه‌ای عربی و ترکیبی وصفی میباشد. سبب ساز تعریف این مسجد به «حرام» آن میباشد که بعضی افعال که در مساجد دیگر حرام وجود ندارد، درین مسجد و پیرامون آن(بقاع)به نظر شرعی حرام آدرس مسجد قبا مشهد شمرده گردیده‌است و این مسجد احترام و احکام خاصی داراست[۱] و ارتکاب گناه در آن، نسبت به دیگر جای ‌ها، مسجد قبا مشهد ممنوعیت و حرمت فقهی بیشتری داراست و به گفته برخی منابع، عزم گناه هر یک‌سری به جاری ساختن نرسد، در مسجدالحرام گناه محسوب میشود.[۲]
از منابع فقاهتی اسلام، به ویژه قرآن کریم و مهربان اینگونه برمی‌آید که مسجدالحرام، قبل از اسلام نیز به‌این اسم نزد مردمان حجاز آوازه داشته، هرچند در پیرامون کعبه، سازه یا این که دیوار و حصاری نبوده البته رزرو مسجد قبا مشهد کعبه و دور و بر پیرامونی آن -که محل طواف زائران بوده- به‌این اسم شناخته می‌شد‌ه‌است.[مستلزم منبع] قرآن بارها ادغام وصفی المسجد الحرام را به فعالیت برده میباشد؛ برای مثال درباره دوری مشرکان از زیارت کعبه و حج مسلمان ها در قرآن آمده میباشد: «وَ ما لَهُمْ أَلاَّ یعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَ هُمْ یصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ؛ و چرا خداوند آنها را عذاب نکند در حالی که[دیگرافراد را]از مسجدالحرام بازداشتن می‌نمایند؟!»[۳]روحانی شماره تلفن مسجد قبا مشهد صدوق در علل الشرایع در روایتی از امام راست گو(ع) درباره انگیزه نامگذاری بیت الله الحرام(مسجدالحرام) گفته میباشد که زیرا ورود مشرکان به‌این مسجد حرام میباشد به مسجدالحرام نامیده شد‌ه‌است. [۴][یادداشت ۱]ابن جوزی در وجه تسمیه مسجد الحرام به حرام بودن صید و جدا شجر در حوالی مسجد اشاره نموده است. [۵]
مخلوط «المسجد الحرام» در آیه ها و احادیث، گاه برای اشاره به کعبه، شهر مکه و ناحیه مقبره نیز به فعالیت رفته میباشد.[۶]
شرایط جغرافیایی و حدود مسجد
مسجدالحرام، در شهر مکه ایالات متحده عربی سعودی دربین کوه‌های ابوقبیس، اجیاد، هندی و قدمت واقع میباشد.[مستلزم منبع][۷]
حدود کنونی مسجدالحرام: از شرق به کوه ابوقبیس، از غرب به کوه قدمت و خیابان شبیکه، از شمال به خیابان شامیه و کوه هندی و از جنوب به خیابان اجیاد و مسفله محصور میگردد.[مستلزم منبع][۸]
حدود مقبره تا مسجدالحرام در نقاط متفاوت، گوناگون میباشد: از تنعیم تا مسجدالحرام ۶۱۵۰ متر، از جِعرانه تا مسجد ۱۸۰۰۰ متر، از مسیر طائف در نقطه هُدی تا مسجدالحرام ۱۵۵۰۰ متر، از مسیر لیث تا مسجد ۱۷۰۰۰ متر و از روش جده تا مسجدالحرام ۱۱۰۰۰ متر مسافت میباشد.

مسجد الحرام
فضیلت ها مسجدالحرام
مسجدالحرام از دیرباز برای مردمان حجاز متشخص بوده میباشد. به حیث تاریخی استحضار دقیقی از این که از چه فرصت اینگونه موقعیتی پیدا نموده است، در چنگ وجود ندارد. بنابر احادیث محلی و مذهبی، این محل از فرصت پیدایش زمین با شخصیت بوده میباشد. در احادیث اسلامی، مسجدالحرام بافضیلت‌ترین جای روی زمین میباشد.[۹]
بنابر حدیثی منسوب به فرستاده اکرم(ص) مسجدالحرام قدیم‌ترین مسجد زمین میباشد و حتی قبل از مسجدالاقصی نهاد گذاشته گردیده‌است.[۱۰]
در حدیث شد رحال، که بنابر آن رسول اکرم(ص) فرموده میباشد: «مهاجرت مکنید جز برای زیارت سه مسجد....» یکی این مساجد، مسجدالحرام میباشد.
بنابر احادیث محلی، قبر هفتاد فرستاده برای مثال هود و پارسا و اسماعیل در مسجدالحرام میباشد.[۱۱] همینطور مبنی بر احادیث، تعدادی از دختران اسماعیل(ع) و نیز شماری از انبیا در حجر اسماعیل مدفون‌اند.[۱۲]
در آموزه‌های اسلامی احکام شرعی و معنوی ویژه‌ای برای مسجدالحرام و مکه اوضاع و احوال گردیده است. برای مثال، نزاع در مسجدالحرام و بلکه بقاع مکه گناه بزرگی میباشد مگر به قصد نگهبانی.[۱۳] عباداتی برای مثال نماز در مسجدالحرام بسیار بیشتر از جای ‌های دیگر، دارنده اثرات معنوی و دنیوی شمرده شد‌ه‌است.[۱۴]
تاریخچه
مسجد الحرام، حوادث، تغییرات، تجدید بنا‌ها و توسعه و گسترش‌های زیادی داشته که در منابع تاریخی و روایی تصویب گردیده‌اند[۱۵]و مهم‌ترین آن ها عبارتند از:

زمان قبل از اسلام
قبل از اسلام، پیرامون کعبه را مسجدالحرام می‌گفته‌اند که حدودی تقریبی داشته‌میباشد.[۱۶]
مسجد در روزگار قبل از اسلام، حصار و دیوار و بنای دیگری جز کعبه نداشته میباشد. این که از چه مجال محوطه خاطر گردیده تحت عنوان مسجد برگزیده شد، گزارشی تاریخی از آن در مشت وجود ندارد و صرفا در منابع روایی از آن حرف رفته میباشد. بنابر این منابع، جای فعلی مسجدالحرام برای بنای کعبه، قبل از آفرینش آدم برگزیده و کعبه به دست ملایک ساخته شد.[۱۷]
بعضا احادیث سازه یا این که مرمت کعبه را به بشر(ع)نسبت می دهند.[۱۸] بعد از وی، ابراهیم و اسماعیل(ع)آن را تجدید بنا کردند.[۱۹]
در روایتی از رسول اکرم(ص) بنای مسجد به ابراهیم(ع) منسوب شده میباشد. درین قصه، مسجدالحرام، قدیم‌ترین مسجد بر زمین میباشد.[۲۰]
تا قبل از قُصَی ‌بن کِلاب‌ بن مُرَّة‌ بن کَعْب، جد چهارم رسول اکرم(ص) و پیشوای قریش، عموم مکه در اطراف مسجد منزل نمی‌ساخته‌اند و مسافت‌ای را رعایت می‌کرده‌اند. در حین قصی، وی عموم را به منزل‌سازی در مجاورت کعبه با مسافت‌ای به‌اندازه طواف کعبه ترغیب کرد.[۲۱]
زمان خلفای چهارگانه
اول تغییر تحول در مساحت مسجد در طی خلیفه دوم رویداد. وی برخی منزل‌های محیط مسجد را خرید و به مسجد ملحق کرد و دیواری کوتاه پیرامون مسجد کشید[۲۲]و دستورداد تا از آن پس شبها بر دیوار لامپ بگذارند تا محوطه مسجد پر‌نور خواهد شد.[۲۳]
خلیفه سوم نیز به سبب ساز بسیار شدن تعداد زائران مسجدالحرام، منزل‌های فضا مسجد را وخیم و به مسجد ملحق کرد و برای مسجد رواق و فضای مسقّف ایجاد کرد.[۲۴]
زمان اموی
ولید بن عبدالملک اموی(حکومت: ۸۶- ۹۶ق.)، بر مساحت مسجد الحرام به مقدار ۱۷۲۵ متر ادامه داد و مسجد را تجدید بنا کرد. وی رواق‌هایی در نزدیکی مسجد ایجاد کرد و آنان‌را با ردیف‌هایی بزرگ سرپا نگاه داشت. این ستونها به طور زیبایی تزیین شد و در نصیب‌هایی از آن ها طلا جواهرات به فعالیت رفت. ولید ناودان منزل معبود را نیز از طلا جواهرات ایجاد کرد که تاکنون به همین اسم آوازه داراست.[۲۵]