قبةالصخره
قبةالصخره (به عربی: قبةالصخرة المشرفة) یکی کهنترین و مهمترین اثر ها معماری اسلامی پس از مسجدالاقصی در بیتالمقدس میباشد که در سال ۶۹۱ میلادی بهامر عبدالملک بن مروان، خلیفهٔ اموی سازه مسجد قبا مشهد شوید.
قبةالصخره نزد مسلمانها مقدس میباشد. همینطور یک کدام از سابقترین مثالهای اساسی هنر معماری فرهنگ و تمدن اسلامی به حساب میآید. عامه گمان مینمایند که مسجدالاقصی به عبارتی قبةالصخره میباشد. سوالهای بیجواب اکثری دربارهٔ این سازه وجود داراست؛ مثلا، در اصلً معلوم وجود ندارد مقصود از ایجاد کرد آن چه بوده و چه کاربردی (از جملهً، مسجد نبوده) داشتهمیباشد. همینطور، معین وجود ندارد چرا این جای برای تشکیل داد آن تعیین شدهاست. یکی نظریاتی که مطرح گردیده، این میباشد که با غرض بالا بردن منزلت فقاهتی بیتالمقدس و ذیل آوردن مداقه کعبه آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۱]
قبةالصخره از جانب دیگری هم حائز اهمیت میباشد؛ کتیبههای قرآنی که بر روی این سازه حک گردیدهاند، سابقترین متن ها باقی مانده از قرآن میباشند که میاقتدار بهطور ظریف تاریخشان را معلوم کرد. این کتیبهها همینطور تفاوتهای اندکی با قرآنی که امروزه چاپ رزرو مسجد قبا مشهد می گردد داراهستند.[۲]
جای ها
صخرهٔ مقدس
صخرهٔ مقدس که در ذیل این گنبد جای دارد، سنگی میباشد که برای ادیان اسلام، مسیحیت و یهودیت گزینه احترام میباشد. در احادیث اسلامی آمده میباشد که در شب معراج محمّد بن عبدالله پیغمبر اسلام از روی این صخره سوار بر بُراق شد و به معراج رفت. در سفرنامهٔ ناصرخسرو داعیه شدهاست که بههنگام ورود محمّد به مسجد، صخرهٔ مقدس پیش پایش از زمین ازجا پرید و بعداز عروجش، آن سنگ دیگر روی زمین شماره تلفن مسجد قبا مشهد برنگشت.[۳]
ارتفاع صخره از شمال به جنوب ۶/۱۷ متر و پهنا آن از مشرق به مغرب چهارده متر و طول آن یک تا دو متر میباشد.[۳]
طرح وکتور درون گنبد قبهالصخره
گنبد طلایی
گنبد طلایی قبه صحیح بر روی صخره قرار گرفته میباشد. در صحن صخره، هشت چاه وجود داراست.
بنای قبه که بر روی این صخره واقع گردیده، مابین سالهای ۶۹۱ – ۶۹۲ میلادی بهامر خلیفهٔ اموی عبدالملک بن مروان ایجاد شده است. او برای اینکه بتواند هزینه و هزینه های این عمارت را تأمین کند، امرکرد تا خراج و مالیات هفت سال کشور مصر را بدین عمل تخصیص دهند. قبهٔ المشرفه در بالاترین نقطهٔ سازه جای دارد.[۳]
قبه الشریفه در راس صورت عدد ۸ واقع و ارتفاع ضلع آن ۲۰٬۵۹ متر و ارتفاعش ۹٬۵۰ متر هست.[۴]
گنبد طلایی و بقاع شریف
گنبد طلایی قبه حدوداً در وسطٔ بقعه شریف واقع شده، سه متر و نیم از کف و صحن بقعه شریف برتر میباشد و با هشت پلکان از چهار طرف به صحن مقبره مربوط می گردد، این پلکانها را در اصطلاح موازین مینامند. ارتفاع برخی از این پلکانها زیاد بوده و با محاذات ردیفها و طاقهایی بر روی آن ها، چشم اندازٔ دروازههایی را پیدا مینماید که در حوالی مرتبه چشم میگردد. بهنحوی که فرد از زیر شم مینماید که از دروازهٔ بزرگی بایستی وارد مسجد خواهد شد. در جستجوی انگیزه تاسیس این جايگاه اینگونه بهحیث میرسد که برای نگهداری وضعیت طبیعی صخره مقدس که قلهٔ کوه بوده و برای تبدیل شیب تند دور و اطراف آن به یک سطح مسطح و صاف سازه شده است.
گنبد طلایی در طول حکومت مسیحیان
در سال ۱۰۹۹ میلادی، مسیحیان این گنبد [قبه] را به کلیسا تبدیل نمودند و بر روی صخره، جایگاهی برای «قربانی» قرار دادند، ولی صلاحالدین ایوبی بعد از فتح اورشلیم اثر ها مسیحیان را از میان پیروزی و گنبد را تزیین نمود و دیوارها را با سنگ مرمر پوشانید و آن را بیتالمقدس نامید. در روزگار پادشاهان سلاطین ایوبی و ممالیک مصر و خلفای عثمانی به تعمیر و نوسازی ساختمان مسجد مداقه فراوانی دادند، چنانکه تاثیر هنر معماری اسلامی در مسجد به فراوانی چشم می شود.
صورت قبةالصخره
خلاف دیگر مساجد عالم، و اماکن و ساختمانهای مساجد و اماکن مقدس که معمولاً مستطیل صورت میباشند، صورت قبه الصخره از یک هشت ضلعی منظم تشکل شده که ارتفاع هرمورد از اضلاع آن ۲۰/۱۹ متر و قطر آن ۸۶/۵۴ متر میباشد.
همینطور ساختمان قبةالصخره گشوده هم برخلاف ساختمانهای مساجد معمول صرفا دارنده یک گنبد تعالی هست که قطر آن ۲۳/۷۷ متر و ارتفاعش ۲۱ متر می باشد. طول ساختمان از کف تا انتهای گنبد ۳۳ متر میباشد.
داخل قبةالصخره
نمایی از باطن سازه (۱۹۱۴)
در درون ساختمان دو ستون ردیف بر روی دو دایرهٔ متحدالمرکز جایدارد. در دایرهٔ تعالی هشت ردیف تعالی میباشد که فی مابین آنان نیز ۱۶ ردیف با قطر کمتر بر روی به عبارتی دایره محورگذاری شدهاست.
بر روی دایرهٔ خرد که باطن دایرهٔ ذکر شده جایدارد، چهار ردیف گران قدر در چهارگوشه و دربین آن ها نیز جمعاً دوازده ردیف بی آلایش درنظرگرفته شده میباشد. گنبد بر روی ردیفهای این دایره تاسیس شده است. فواصل در میان این ردیفها بهامداد محجری چوبی و مشبک با طول متجاوز از یک متر محدود گردیده است. در واقعیت این محجر بهمراد محفوظ داشتن صخرهٔ مقدس تاسیس شده است و صرفا در قسمتی که صورت در درست شده میاقتدار وارد محوطهٔ صخره مقدس گردیده و به آن دست مالید.
باطن قبةالصخره (۲۰۱۴)
در کنار یک کدام از ردیفها و در بخش جنوبی صخرهٔ مقدس، محیطای ایجاد شده است که با نردبانی فلزی به سقف گنبد متصل میشود که بهنمادٔ محل تکان نبی اسلام محمّد برای معراج سماوی ذکر شده در تفاسیر میباشد.
سطح بیرونی گنبد طلایی
سطح بیرونی گنبد مطلّا (مُذَهَب) میباشد و از نوعی آلیاژ اختصاصی پوشیده شدهاست که دائماً به زرد رنگ می درخشد. قبةالصخره چهار در ورودی داراست که در چهار سمت:
شمال
جنوب
شرق
غرب
راه و روشپله ورودی مسجد الصخره
قرار دارا هستند. معمولاً صرفا درِ غربی برای ورود و خروج نمازگزاران گشوده میباشد. درِ جنوبی به اسم بابالمکه و در شرقی به اسم بابالقضاء دارای شهرت میباشد.
مسجد الصخره
درون این صخره غاری وجود دارااست که نسبتاًً ده نفر میتوانند در آن نماز بخوانند و به همین جهت این محوطه را «مسجد صخره» مینامند.
کف مسجد الصخره نزدیک به ۳ متر زیرخیس از کف «قبةالصخره» میباشد. باطن مسجد الصخره با برق پرنور می گردد. «صخرهٔ مقدس» و «مسجد الصخره» در باطن آن قراردارد، در واقعیت یک قطعه سنگ واحد بزرگی میباشد که اصولا قلهٔ کوهی بوده میباشد و لذا سطح بیرونی آن بهشکل هرمی از کف «قبةالصخره» بهاندازهٔ یک متر و نیم برتر بوده و برآمده است. این صخره که دشوار میباشد دارنده رنگ سپید مایل به کرم و نسبتاًً مانند نوعی مرمر به حیث می رسد. در تاثیر زمینلرزهٔ سال ۱۰۶۷، تَرکی بر روی صخره ساخت شد که همفعلا قابل مشاهدهمیباشد.
قبةالصخره
قبةالصخره (به عربی: قبةالصخرة المشرفة) یکی کهنترین و مهمترین اثر ها معماری اسلامی پس از مسجدالاقصی در بیتالمقدس میباشد که در سال ۶۹۱ میلادی بهامر عبدالملک بن مروان، خلیفهٔ اموی سازه مسجد قبا مشهد شوید.
قبةالصخره نزد مسلمانها مقدس میباشد. همینطور یک کدام از سابقترین مثالهای اساسی هنر معماری فرهنگ و تمدن اسلامی به حساب میآید. عامه گمان مینمایند که مسجدالاقصی به عبارتی قبةالصخره میباشد. سوالهای بیجواب اکثری دربارهٔ این سازه وجود داراست؛ مثلا، در اصلً معلوم وجود ندارد مقصود از ایجاد کرد آن چه بوده و چه کاربردی (از جملهً، مسجد نبوده) داشتهمیباشد. همینطور، معین وجود ندارد چرا این جای برای تشکیل داد آن تعیین شدهاست. یکی نظریاتی که مطرح گردیده، این میباشد که با غرض بالا بردن منزلت فقاهتی بیتالمقدس و ذیل آوردن مداقه کعبه آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۱]
قبةالصخره از جانب دیگری هم حائز اهمیت میباشد؛ کتیبههای قرآنی که بر روی این سازه حک گردیدهاند، سابقترین متن ها باقی مانده از قرآن میباشند که میاقتدار بهطور ظریف تاریخشان را معلوم کرد. این کتیبهها همینطور تفاوتهای اندکی با قرآنی که امروزه چاپ رزرو مسجد قبا مشهد می گردد داراهستند.[۲]
جای ها
صخرهٔ مقدس
صخرهٔ مقدس که در ذیل این گنبد جای دارد، سنگی میباشد که برای ادیان اسلام، مسیحیت و یهودیت گزینه احترام میباشد. در احادیث اسلامی آمده میباشد که در شب معراج محمّد بن عبدالله پیغمبر اسلام از روی این صخره سوار بر بُراق شد و به معراج رفت. در سفرنامهٔ ناصرخسرو داعیه شدهاست که بههنگام ورود محمّد به مسجد، صخرهٔ مقدس پیش پایش از زمین ازجا پرید و بعداز عروجش، آن سنگ دیگر روی زمین شماره تلفن مسجد قبا مشهد برنگشت.[۳]
ارتفاع صخره از شمال به جنوب ۶/۱۷ متر و پهنا آن از مشرق به مغرب چهارده متر و طول آن یک تا دو متر میباشد.[۳]
طرح وکتور درون گنبد قبهالصخره
گنبد طلایی
گنبد طلایی قبه صحیح بر روی صخره قرار گرفته میباشد. در صحن صخره، هشت چاه وجود داراست.
بنای قبه که بر روی این صخره واقع گردیده، مابین سالهای ۶۹۱ – ۶۹۲ میلادی بهامر خلیفهٔ اموی عبدالملک بن مروان ایجاد شده است. او برای اینکه بتواند هزینه و هزینه های این عمارت را تأمین کند، امرکرد تا خراج و مالیات هفت سال کشور مصر را بدین عمل تخصیص دهند. قبهٔ المشرفه در بالاترین نقطهٔ سازه جای دارد.[۳]
قبه الشریفه در راس صورت عدد ۸ واقع و ارتفاع ضلع آن ۲۰٬۵۹ متر و ارتفاعش ۹٬۵۰ متر هست.[۴]
گنبد طلایی و بقاع شریف
گنبد طلایی قبه حدوداً در وسطٔ بقعه شریف واقع شده، سه متر و نیم از کف و صحن بقعه شریف برتر میباشد و با هشت پلکان از چهار طرف به صحن مقبره مربوط می گردد، این پلکانها را در اصطلاح موازین مینامند. ارتفاع برخی از این پلکانها زیاد بوده و با محاذات ردیفها و طاقهایی بر روی آن ها، چشم اندازٔ دروازههایی را پیدا مینماید که در حوالی مرتبه چشم میگردد. بهنحوی که فرد از زیر شم مینماید که از دروازهٔ بزرگی بایستی وارد مسجد خواهد شد. در جستجوی انگیزه تاسیس این جايگاه اینگونه بهحیث میرسد که برای نگهداری وضعیت طبیعی صخره مقدس که قلهٔ کوه بوده و برای تبدیل شیب تند دور و اطراف آن به یک سطح مسطح و صاف سازه شده است.
گنبد طلایی در طول حکومت مسیحیان
در سال ۱۰۹۹ میلادی، مسیحیان این گنبد [قبه] را به کلیسا تبدیل نمودند و بر روی صخره، جایگاهی برای «قربانی» قرار دادند، ولی صلاحالدین ایوبی بعد از فتح اورشلیم اثر ها مسیحیان را از میان پیروزی و گنبد را تزیین نمود و دیوارها را با سنگ مرمر پوشانید و آن را بیتالمقدس نامید. در روزگار پادشاهان سلاطین ایوبی و ممالیک مصر و خلفای عثمانی به تعمیر و نوسازی ساختمان مسجد مداقه فراوانی دادند، چنانکه تاثیر هنر معماری اسلامی در مسجد به فراوانی چشم می شود.
صورت قبةالصخره
خلاف دیگر مساجد عالم، و اماکن و ساختمانهای مساجد و اماکن مقدس که معمولاً مستطیل صورت میباشند، صورت قبه الصخره از یک هشت ضلعی منظم تشکل شده که ارتفاع هرمورد از اضلاع آن ۲۰/۱۹ متر و قطر آن ۸۶/۵۴ متر میباشد.
همینطور ساختمان قبةالصخره گشوده هم برخلاف ساختمانهای مساجد معمول صرفا دارنده یک گنبد تعالی هست که قطر آن ۲۳/۷۷ متر و ارتفاعش ۲۱ متر می باشد. طول ساختمان از کف تا انتهای گنبد ۳۳ متر میباشد.
داخل قبةالصخره
نمایی از باطن سازه (۱۹۱۴)
در درون ساختمان دو ستون ردیف بر روی دو دایرهٔ متحدالمرکز جایدارد. در دایرهٔ تعالی هشت ردیف تعالی میباشد که فی مابین آنان نیز ۱۶ ردیف با قطر کمتر بر روی به عبارتی دایره محورگذاری شدهاست.
بر روی دایرهٔ خرد که باطن دایرهٔ ذکر شده جایدارد، چهار ردیف گران قدر در چهارگوشه و دربین آن ها نیز جمعاً دوازده ردیف بی آلایش درنظرگرفته شده میباشد. گنبد بر روی ردیفهای این دایره تاسیس شده است. فواصل در میان این ردیفها بهامداد محجری چوبی و مشبک با طول متجاوز از یک متر محدود گردیده است. در واقعیت این محجر بهمراد محفوظ داشتن صخرهٔ مقدس تاسیس شده است و صرفا در قسمتی که صورت در درست شده میاقتدار وارد محوطهٔ صخره مقدس گردیده و به آن دست مالید.
باطن قبةالصخره (۲۰۱۴)
در کنار یک کدام از ردیفها و در بخش جنوبی صخرهٔ مقدس، محیطای ایجاد شده است که با نردبانی فلزی به سقف گنبد متصل میشود که بهنمادٔ محل تکان نبی اسلام محمّد برای معراج سماوی ذکر شده در تفاسیر میباشد.
سطح بیرونی گنبد طلایی
سطح بیرونی گنبد مطلّا (مُذَهَب) میباشد و از نوعی آلیاژ اختصاصی پوشیده شدهاست که دائماً به زرد رنگ می درخشد. قبةالصخره چهار در ورودی داراست که در چهار سمت:
شمال
جنوب
شرق
غرب
راه و روشپله ورودی مسجد الصخره
قرار دارا هستند. معمولاً صرفا درِ غربی برای ورود و خروج نمازگزاران گشوده میباشد. درِ جنوبی به اسم بابالمکه و در شرقی به اسم بابالقضاء دارای شهرت میباشد.
مسجد الصخره
درون این صخره غاری وجود دارااست که نسبتاًً ده نفر میتوانند در آن نماز بخوانند و به همین جهت این محوطه را «مسجد صخره» مینامند.
کف مسجد الصخره نزدیک به ۳ متر زیرخیس از کف «قبةالصخره» میباشد. باطن مسجد الصخره با برق پرنور می گردد. «صخرهٔ مقدس» و «مسجد الصخره» در باطن آن قراردارد، در واقعیت یک قطعه سنگ واحد بزرگی میباشد که اصولا قلهٔ کوهی بوده میباشد و لذا سطح بیرونی آن بهشکل هرمی از کف «قبةالصخره» بهاندازهٔ یک متر و نیم برتر بوده و برآمده است. این صخره که دشوار میباشد دارنده رنگ سپید مایل به کرم و نسبتاًً مانند نوعی مرمر به حیث می رسد. در تاثیر زمینلرزهٔ سال ۱۰۶۷، تَرکی بر روی صخره ساخت شد که همفعلا قابل مشاهدهمیباشد.
آدرس مسجد قبا مشهد و راهنمای مراجعه به این مسجد