?????? ???? ???? ??? ????

صِلِۀ رَحِم رابطه و دیدار با قوم و قبیله و امداد به آن‌ها میباشد. صله رحم از آموزه‌های اخلاقی اسلام میباشد که تأکید متعددی بر اجرا آن گردیده تا جایی که قرآن، شکاف‌کنندگان آن را در شمار ضرر‌کاران و لعنت‌شدگان معرفی می‌نماید. در احادیث، صله رحم تحت عنوان شایسته ترین شغل بعداز ایمان، اولی سخنگوی قیامت، شایسته ترین خصلت مؤمن و مهمترین دلیل زمان بر شدن عُمر معرفی گردیده است. بنابر حدیث قدسی، صله رحم از عفووبخشش خداست و هر که آن را سوراخ نماید، از عفو و بخشش وی محروم خواهد مسجد قبا مشهد ماند.

صله رحم گاهی واجب و گاهی مستحب میباشد. جدا رحم یعنی شکاف صله رحم و عدم رابطه مایحتاج با قبیله، یکی‌از گناهان کبیره میباشد و حتی درباره قبیله بدخُلق یا این که گناه کار نیز مُجاز وجود ندارد. در فرهنگ و تمدن ایرانیان، صله رحم مقام ویژه‌ای داشته و به مناسبت‌های مختلفی مانند عید باستانی، ماه رمضان و عیدهای ملی یا این که مذهبی نمود بیشتری آدرس مسجد قبا مشهد دارااست.

معنی‌شناسی
صله رحم از دو کلمه و واژه «صِلِه» و «رَحِم» درست شده میباشد. «صله» به معنای پیوستن دو چیز میباشد[۱] و «رَحِم» در معنای مکان نوباوه در شکم مامان میباشد.[۲] واژه و کلمه رحم، در «صله رحم» استعاره برای قرابت و خویشاوندی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۳]

صله رحم را به معنای رابطه و دیدار با فامیل و یاری به آن‌ها دانسته‌اند.[۴] بعضا نیز صرفا آن را به معنای احسان و نیکوکاری به قبیله دانسته‌اند.[۵] از صله رحم در مباحثی زیرا کادو، تزویج و شهیدشدن دادن (در دادگاه) و... صحبت به بین آمده شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۶]

برخی از اسم‌ها و صفات معبود مانند رحمان و رحیم از نگاه واژگانی و معنایی با «رَحِم»، هم‌ریشه‌اند. در یک حدیث قدسی آمده میباشد: «اینجانب خدای رحمان هستم؛ رَحِم را خوی کردم و اسم آن را از اسم خویش گرفتم؛ پس هر که صله رحم نماید او‌را به عفووبخشش خود متصل سازم و هر که انقطاع رحم نماید، او‌را از بخشش خود به دور نمایم».[۷]

محدوده قوم
امام رضا(ع)
ما برای زیاد شدن قدمت، وسیله‌ای جز صله رحم نمی‌شناسیم. صله رحم به‌اندازه‌ای در زیاد شدن قدمت مؤثر میباشد که فردی که از عمرش سه سال باقی‌مانده میباشد، خدا به سبب ساز صله رحم سی سال به عمرش میافزاید که جمعاً سی و سه سال میگردد و هر کس از عمرش سی و سه سال مجموع باقی‌مانده میباشد، خدا به منجر انقطاع رحم سی سال از عمرش برمی‌داراست و آن را به سه سال کاهش میدهد.[۸]

اصول کافی، ج۲، ص۱۵۲، ح۱۷.

از حیث عرفی، خویشاوندی دو سیرتکامل میباشد:

خویشاوندی نَسَبی که از روش رابطه خون و رحم پیدا می شود، مانند بابا، مامان، فرزندان، اخوی، خواهر، عمو، عمه، خان دایی، خاله، پدربزرگ و مادربزرگ و فرزندان همۀ افرادی که آن‌ها‌را خویشان نسبی و اَرحام می‌نامند.[۹] صله رحم با این تیم واجب میباشد و در صورتی کادو‌ای داده خواهد شد، باز پس گرفتن آن روا وجود ندارد.
خویشاوندی سببی که از روش وصلت به وجود می آید؛ مانند خویشاوندی در بین زن و شوهر و قوم و قبیله دو طرف. درباره اینکه آیا وجوب صله رحم مشمول این دسته هم می شود یا این که نه،‌ اختلاف لحاظ وجود دارااست.[مستلزم منبع][۱۰]
دربین همگی خویشان، رده والدین در قرآن بسیار پر رنگ‌خیس میباشد و خدا بعداز دستور به پرستش و ایمان به یگانگی خویش، به احسان به پدر و مادر امر میدهد: وَقَضَیٰ رَ بُّک أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیاهُ وَبِالْوَالِدَینِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا یبْلُغَنَّ عِندَک الْکبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ آحادَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْ هُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا کرِ یمًا (ترجمه:خدا تو مقرر کرد که جز اورا نپرستید و به والدین خویش احسان فرمائید. در‌حالتی که یکی‌از آن دو یا این که هر دو در کنار تو به سالخوردگی رسیدند، به آن‌ها (حتی) اُف مگو و پرخاش نکن و با آن‌ها به استعداد کلام بگو.)[اسراء–۲۳][۱۱]

ارحام روضه خوان
فرستاده و اهل بیت(ع): در بعضا احادیث ضمن سفارش به رابطه و صله با اقوام و بستگان، به رابطه و صله با ائمه(ع) نیز پیشنهاد گردیده است. فرستاده(ص) نیز در حدیثی فرمود:«أنا وعلي أبوا هذه الامة» ترجمه: اینجانب و علی، پدران این امتیم.[۱۲]
عالمان فقاهتی: منابع شرعی به صله و رابطه با عالمان شرعی هم سفارش کرده و مشوق فراوانی برای این رابطه ذکر کرده‌اند.[۱۳]
برادران فقاهتی: در درجه بعد از آن صله با برادران فقاهتی مطرح گردیده‌است: اِنّما المِؤمنونَ إخوةٌ.[۱۴] امام راستگو(ع) فرمود: مؤمنان برادران یکدیگر و فرزندان یک بابا و مادرند؛ در حالتی که یکی‌از آنان اندوهگین باشد سایرافراد به خیال وی شب را نمی‌خوابند.[۱۵]
منزلت و مداقه
صله رحم از آموزه‌های گزینه اعتنا در آیه‌ها و احادیث میباشد. توصیه به رعایت حرمت خویشاوندی و انفاق مالی به آنان‌را در آیه‌ها زیادی از قرآن می‌اقتدار روءیت کرد:

وَاتَّقُوا اللهَ الَّذِی تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللهَ کانَ عَلَیکمْ رَقِیبًا (ترجمه:بترسید از خدایی که به اسم وی از یکدیگر در خواست می کنید و از جدا خویشاوندی‌ها پروا فرمایید که معبود مراقب شما میباشد.)[نساء–۱]
وَبِالْوَالِدَینِ إِحْسَانًا وَ ذِی الْقُرْبَیٰ وَ الْیتَامَیٰ وَالْمَسَاکینِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا (ترجمه:به والدین، و خویشاوندان و یتیمان و مستمندان احسان فرمایید، و با عموم [به گویش] خوش حرف بگویید.)[سوره بقره–۸۳]
وَلَا یأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنکمْ وَالسَّعَةِ أَن یؤْتُوا أُولِی الْقُرْبَیٰ وَالْمَسَاکینَ وَ الْمُهَاجِرِینَ فِی سَبِیلِ اللهِ (ترجمه:و سرمایه‌داران شما نباید از دادن [متاع] به بستگان و تهیدستان و مهاجران منش آفریدگار دریغ ورزند.)[سوره فروغ و روشنایی–۲۲] و آیه ها گوناگون دیگر.[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰]
تکرار یک مسئله در قرآن نشانه‌دهنده مداقه آن میباشد. مبنی بر آیه‌ها قرآن، در قیامت از آدم‌ها درباره صله رحم سؤال گردد. قرآن همینطور انقطاع‌کننده رحم را لعنت‌گردیده دانسته و معبود ارعاب کرده که دیده و گوش اورا از فهم حقایق ناتوان می‌سازد.

در احادیث و سیره معاش اهل بیت(ع) نیز التفات فوق‌العاده یاری، حفاظت و محبت به قوم تماما پر‌نور میباشد و به شدت از جدا ارتباط باخویشان نهی شد‌ه‌است. در احادیث شیعه، انقطاع رحم تحت عنوان ادله محرومیت شخص و جامعه از لطف و عفو معبود معرفی شده است.[۲۱] مبنی بر احادیث، صله رحم به قدری در لحاظ معبود التفات دارااست که حتی در‌حالتی که فاسقان رابطه نیکی با اقوام و قوم و قبیله خویش داشته باشند، پروردگار روزی آنها‌را افزون می‌نماید؛ البته در مقابل، در‌صورتی‌که عده ای که اهل نماز و روزه‌اند، در شکل انقطاع رحم، ضمن عذاب آخرت، از قدمت و روزی آنان کاسته می گردد.[۲۲] عنایت پایبندی به صله رحم تا آنجاست که مبنی بر آموزه‌های شرعی و احادیث حتی در صورتی فامیل و بستگان انقطاع رحم کرده و ارتباطی با آدم ندارند وی مجاز به رخنه‌ صله رحم و تقابل به مثل وجود ندارد.[۲۳] [یادداشت ۱] علامه مجلسی در جلد ۷۱ بحارالانوار در خصوص صله رحم ۱۱۰ حدیث و درباره‌ی حقوق و دستمزد والدین و فرزندان ۱۰۲ قصه درین زمینه عده نموده است.

صِلِۀ رَحِم رابطه و دیدار با قوم و قبیله و امداد به آن‌ها میباشد. صله رحم از آموزه‌های اخلاقی اسلام میباشد که تأکید متعددی بر اجرا آن گردیده تا جایی که قرآن، شکاف‌کنندگان آن را در شمار ضرر‌کاران و لعنت‌شدگان معرفی می‌نماید. در احادیث، صله رحم تحت عنوان شایسته ترین شغل بعداز ایمان، اولی سخنگوی قیامت، شایسته ترین خصلت مؤمن و مهمترین دلیل زمان بر شدن عُمر معرفی گردیده است. بنابر حدیث قدسی، صله رحم از عفووبخشش خداست و هر که آن را سوراخ نماید، از عفو و بخشش وی محروم خواهد مسجد قبا مشهد ماند.

صله رحم گاهی واجب و گاهی مستحب میباشد. جدا رحم یعنی شکاف صله رحم و عدم رابطه مایحتاج با قبیله، یکی‌از گناهان کبیره میباشد و حتی درباره قبیله بدخُلق یا این که گناه کار نیز مُجاز وجود ندارد. در فرهنگ و تمدن ایرانیان، صله رحم مقام ویژه‌ای داشته و به مناسبت‌های مختلفی مانند عید باستانی، ماه رمضان و عیدهای ملی یا این که مذهبی نمود بیشتری آدرس مسجد قبا مشهد دارااست.

معنی‌شناسی
صله رحم از دو کلمه و واژه «صِلِه» و «رَحِم» درست شده میباشد. «صله» به معنای پیوستن دو چیز میباشد[۱] و «رَحِم» در معنای مکان نوباوه در شکم مامان میباشد.[۲] واژه و کلمه رحم، در «صله رحم» استعاره برای قرابت و خویشاوندی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۳]

صله رحم را به معنای رابطه و دیدار با فامیل و یاری به آن‌ها دانسته‌اند.[۴] بعضا نیز صرفا آن را به معنای احسان و نیکوکاری به قبیله دانسته‌اند.[۵] از صله رحم در مباحثی زیرا کادو، تزویج و شهیدشدن دادن (در دادگاه) و... صحبت به بین آمده شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۶]

برخی از اسم‌ها و صفات معبود مانند رحمان و رحیم از نگاه واژگانی و معنایی با «رَحِم»، هم‌ریشه‌اند. در یک حدیث قدسی آمده میباشد: «اینجانب خدای رحمان هستم؛ رَحِم را خوی کردم و اسم آن را از اسم خویش گرفتم؛ پس هر که صله رحم نماید او‌را به عفووبخشش خود متصل سازم و هر که انقطاع رحم نماید، او‌را از بخشش خود به دور نمایم».[۷]

محدوده قوم
امام رضا(ع)
ما برای زیاد شدن قدمت، وسیله‌ای جز صله رحم نمی‌شناسیم. صله رحم به‌اندازه‌ای در زیاد شدن قدمت مؤثر میباشد که فردی که از عمرش سه سال باقی‌مانده میباشد، خدا به سبب ساز صله رحم سی سال به عمرش میافزاید که جمعاً سی و سه سال میگردد و هر کس از عمرش سی و سه سال مجموع باقی‌مانده میباشد، خدا به منجر انقطاع رحم سی سال از عمرش برمی‌داراست و آن را به سه سال کاهش میدهد.[۸]

اصول کافی، ج۲، ص۱۵۲، ح۱۷.

از حیث عرفی، خویشاوندی دو سیرتکامل میباشد:

خویشاوندی نَسَبی که از روش رابطه خون و رحم پیدا می شود، مانند بابا، مامان، فرزندان، اخوی، خواهر، عمو، عمه، خان دایی، خاله، پدربزرگ و مادربزرگ و فرزندان همۀ افرادی که آن‌ها‌را خویشان نسبی و اَرحام می‌نامند.[۹] صله رحم با این تیم واجب میباشد و در صورتی کادو‌ای داده خواهد شد، باز پس گرفتن آن روا وجود ندارد.
خویشاوندی سببی که از روش وصلت به وجود می آید؛ مانند خویشاوندی در بین زن و شوهر و قوم و قبیله دو طرف. درباره اینکه آیا وجوب صله رحم مشمول این دسته هم می شود یا این که نه،‌ اختلاف لحاظ وجود دارااست.[مستلزم منبع][۱۰]
دربین همگی خویشان، رده والدین در قرآن بسیار پر رنگ‌خیس میباشد و خدا بعداز دستور به پرستش و ایمان به یگانگی خویش، به احسان به پدر و مادر امر میدهد: وَقَضَیٰ رَ بُّک أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیاهُ وَبِالْوَالِدَینِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا یبْلُغَنَّ عِندَک الْکبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ آحادَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْ هُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا کرِ یمًا (ترجمه:خدا تو مقرر کرد که جز اورا نپرستید و به والدین خویش احسان فرمائید. در‌حالتی که یکی‌از آن دو یا این که هر دو در کنار تو به سالخوردگی رسیدند، به آن‌ها (حتی) اُف مگو و پرخاش نکن و با آن‌ها به استعداد کلام بگو.)[اسراء–۲۳][۱۱]

ارحام روضه خوان
فرستاده و اهل بیت(ع): در بعضا احادیث ضمن سفارش به رابطه و صله با اقوام و بستگان، به رابطه و صله با ائمه(ع) نیز پیشنهاد گردیده است. فرستاده(ص) نیز در حدیثی فرمود:«أنا وعلي أبوا هذه الامة» ترجمه: اینجانب و علی، پدران این امتیم.[۱۲]
عالمان فقاهتی: منابع شرعی به صله و رابطه با عالمان شرعی هم سفارش کرده و مشوق فراوانی برای این رابطه ذکر کرده‌اند.[۱۳]
برادران فقاهتی: در درجه بعد از آن صله با برادران فقاهتی مطرح گردیده‌است: اِنّما المِؤمنونَ إخوةٌ.[۱۴] امام راستگو(ع) فرمود: مؤمنان برادران یکدیگر و فرزندان یک بابا و مادرند؛ در حالتی که یکی‌از آنان اندوهگین باشد سایرافراد به خیال وی شب را نمی‌خوابند.[۱۵]
منزلت و مداقه
صله رحم از آموزه‌های گزینه اعتنا در آیه‌ها و احادیث میباشد. توصیه به رعایت حرمت خویشاوندی و انفاق مالی به آنان‌را در آیه‌ها زیادی از قرآن می‌اقتدار روءیت کرد:

وَاتَّقُوا اللهَ الَّذِی تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللهَ کانَ عَلَیکمْ رَقِیبًا (ترجمه:بترسید از خدایی که به اسم وی از یکدیگر در خواست می کنید و از جدا خویشاوندی‌ها پروا فرمایید که معبود مراقب شما میباشد.)[نساء–۱]
وَبِالْوَالِدَینِ إِحْسَانًا وَ ذِی الْقُرْبَیٰ وَ الْیتَامَیٰ وَالْمَسَاکینِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا (ترجمه:به والدین، و خویشاوندان و یتیمان و مستمندان احسان فرمایید، و با عموم [به گویش] خوش حرف بگویید.)[سوره بقره–۸۳]
وَلَا یأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنکمْ وَالسَّعَةِ أَن یؤْتُوا أُولِی الْقُرْبَیٰ وَالْمَسَاکینَ وَ الْمُهَاجِرِینَ فِی سَبِیلِ اللهِ (ترجمه:و سرمایه‌داران شما نباید از دادن [متاع] به بستگان و تهیدستان و مهاجران منش آفریدگار دریغ ورزند.)[سوره فروغ و روشنایی–۲۲] و آیه ها گوناگون دیگر.[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰]
تکرار یک مسئله در قرآن نشانه‌دهنده مداقه آن میباشد. مبنی بر آیه‌ها قرآن، در قیامت از آدم‌ها درباره صله رحم سؤال گردد. قرآن همینطور انقطاع‌کننده رحم را لعنت‌گردیده دانسته و معبود ارعاب کرده که دیده و گوش اورا از فهم حقایق ناتوان می‌سازد.

در احادیث و سیره معاش اهل بیت(ع) نیز التفات فوق‌العاده یاری، حفاظت و محبت به قوم تماما پر‌نور میباشد و به شدت از جدا ارتباط باخویشان نهی شد‌ه‌است. در احادیث شیعه، انقطاع رحم تحت عنوان ادله محرومیت شخص و جامعه از لطف و عفو معبود معرفی شده است.[۲۱] مبنی بر احادیث، صله رحم به قدری در لحاظ معبود التفات دارااست که حتی در‌حالتی که فاسقان رابطه نیکی با اقوام و قوم و قبیله خویش داشته باشند، پروردگار روزی آنها‌را افزون می‌نماید؛ البته در مقابل، در‌صورتی‌که عده ای که اهل نماز و روزه‌اند، در شکل انقطاع رحم، ضمن عذاب آخرت، از قدمت و روزی آنان کاسته می گردد.[۲۲] عنایت پایبندی به صله رحم تا آنجاست که مبنی بر آموزه‌های شرعی و احادیث حتی در صورتی فامیل و بستگان انقطاع رحم کرده و ارتباطی با آدم ندارند وی مجاز به رخنه‌ صله رحم و تقابل به مثل وجود ندارد.[۲۳] [یادداشت ۱] علامه مجلسی در جلد ۷۱ بحارالانوار در خصوص صله رحم ۱۱۰ حدیث و درباره‌ی حقوق و دستمزد والدین و فرزندان ۱۰۲ قصه درین زمینه عده نموده است.