زیستطومار علمی
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی تحصیلات را از شش سالگی با ورود به مدرسهمنزل شروع کرد و قرآن مهربان، گلستان، تنبیه الغافلین، نِصابُ الصِذکر، گلزار فصل بهار، ابواب الجنان، مَجالِس المُتَقین، تاریخ معجم، دُرّه نادری، تاریخ وَصّاف، اکانت فارسی و برخی کتابهای دیگر را نزد معلمان خویش فراگرفت. وی در سال ۱۳۱۸ش یادگرفتن دروس عربی را شروع کرد و در سال ۱۳۱۹ش به قصد ادامه علم آموزی در دروس حوزوی، وارد مکتب علمیه ملاابراهیم در اردبیل شد و دروس جامع المقدمات، سیوطی، جامی، مُطَوَّل، کناره ملاعبدالله، شمسیه، مَعالِم و شرایع را تا سال ۱۳۲۲ش درهمان مکتب به اتمام رساند و درس دادن دروس مقدماتی علم ها حوزوی یعنی صرف، نحو و منطق را شروع مسجد قبا مشهد کرد.[۴]
علم آموزی در قم و نجف
موسوی اردبیلی در ۱۳۲۲ش به قم رفت و بخشی از کتاب مکاسب مُحَرَّمه، کفایة الاصول بیع مکاسب و جلد دوم کفایه و تفصیل هدایه میبدی رسائل، منظومه، اسفار را خواند. او همزمان به درس دادن معالم، لُمعه دمشقیه و ضوابط سرگرم آدرس مسجد قبا مشهد بود.[۵]
اردبیلی در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ش برای ادامه علم آموزی به نجف رفت و حدود دو سال بومی این شهر بود و علم آموزی اصول فقه، فقه و فلسفه را با اساتید پر اسم و رسم آن مجال مثل خوئی، حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، میلانی، و صدرای بادکوبی خاطر نشان کرد. در سال ۱۳۲۷ش به جهت بیماری پدرش به جمهوری اسلامی ایران برگشت. در کشورایران و در حوزه علمیه قم خلال ادامه علم آموزی و کمپانی در درسهای سید حسین بروجردی، سید محمد داماد، علامه طباطبائی و دروس فقه سری سید محمدرضا گلپایگانی و مرتضی حائری یزدی و سید احمد خوانساری خویش نیز به درس دادن رسائل، مکاسب، کفایة الاصول، منظومه درگیر شد. وی ابعاد به طور محرمانه در مرحله بیرون فقه و اصول نیز درس دادن رزرو مسجد قبا مشهد کرد.[۶]
وی یکبار دیگر در سال ۱۳۶۸ش و بعداز گوشهگیری از قوه قضائیه به قم رجوع و برگشت تا در روزهای آخری قدمت خویش، درگیر درس دادن درس بیرون فقه و تألیف تعدادی کتاب شرعی شماره تلفن مسجد قبا مشهد خواهد شد.
اساتید
سید محمدرضا گلپایگانی
سید احمد خوانساری
مرتضی حائری یزدی
سید محمدباقر سلطانی طباطبائی
میرزا مهدی مازندرانی
علامه طباطبائی
سید ابوالقاسم خویی
سید محسن طباطبائی حکیم
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدهادی میلانی
محمد کاظم شیرازی
محمدکاظم آل یاسین
صدرای بادکوبی
آیتالله بروجردی
سید محمد پژوهشگر داماد.[۷]
تألیفات
فقه القضاء (دوجلد)
فقه الحدود والتعزیرات (چهار جلد)
فقه الدیات
فقه القصاص
فقه الشرکة والتأمین
فقه المضاربة
فقه الشهادات
لبه بر خیارات مکاسب (مخطوط)
یک عصر بدون نقص اصول فقه (مخطوط)
تقریرات دروس آیهها عظام حکیم و خوئی» در فقه و اصول (مخطوط)
الرسائل الفقهیة (شامل مشاجرههای: ربا، تلقیح تصنعی و مصنوعی، ذبیحه اهل کتاب،...)، مخطوط
مقالاتی در تعبیروتفسیر قرآن
خوی (درس دادن در دانش گاه اثرگذار)، مخطوط
چهار جلد اقتصاد (مخطوط)
یک زمان اقتصاد اسلامی بر پایه ی کتاب و سنت (مخطوط)
جمال ابهی (در رد بهائیت)
رساله توضیحالمسائل
مناسک حج
نهج الرشاد
مناسک الحجّ - عربی
استفتاآت[۸]
بقیه کارهای علمی
سید عبدالکریم موسوی در مقطع اقامت در قم در کنار درس دادن فقه و اصول، هر هفته دو روز گردهمایی تعبیر قرآن داشت که تا روزهای انتها این جلسات ادامه داشت. او در تکثیر خبر نامه مدرسه اسلام شرکت کردن داشت. مقاله ها «آیین از حیث قرآن»، «قرآن یا این که آفتابی که غروب ندارد» و «گردباد نوح» از نوشتههای وی درین خبرنامه میباشد. او درین عصر برای تبلیغ به شهرهای ارومیه، مشهد، بندر انزلی، بندر گز، همدان، اردبیل، بابل، بهشهر هجرت کرد.[۹]
عملهای فرهنگی-سیاسی
اقامه نماز آدینه طهران به امامت آیتالله اردبیلی
قبل از انقلاب
موسوی اردبیلی از تاریخ ۱۳۳۹ش در اردبیل سکونت کرد و در سال ۱۳۴۷ش به طهران سفر کرد و امامت جماعت مسجد امیرالمؤمنین(ع) را بر ذمه گرفت. او بعداز اقامت در طهران، درس دادن درس بیرون فقه (کتاب خمس) و جلد نخستین اسفار را شروع کرد و با همفکری آیتالله بهشتی، شهید مطهری، محمد مفتح بازرسی رینگ فکری حول علم ها قرآن را صورت دادند. اردبیلی بعد ها مسجد و کانون توحید را در خیابان درفش تاسیس کرد که سخنرانان کلاسهایی برای جوان ها برگزار میکردند. او همینطور مدرسه ها موعظه و متوسطه موءثر[۱۰] را در طهران تاسیس کرد. تمامی این مرکز ها پایین پوشش مؤسسهای به اسم مؤسسه خیریه مدرسه امیرالمؤمنین(ع) قرار داشت.
شغلهای سیاسی بعداز انقلاب
موسوی اردبیلی به همپا آیتالله بهشتی دردیدار مسئولان قضایی با امام خمینی
آیتالله موسوی اردبیلی در سالهای قبل از انقلاب اسلامی از فعالان و مبارزان علیه رژیم فرمانروا بود. او در روزهای پیش از انقلاب به پاریس و به دیدن امام خمینی رفت و امام نیز او را عضو شورای انقلاب کرد. وی به عنوان مثال هشت روضه خوان این شورا بود. موسوی اردبیلی یک کدام از نمایندگان عموم طهران در مجلس خبرگان قانون اساسی کشور بود. او همینطور مثلا روحانیونی بود که موافق فعالیت تشکیلاتی در حوزه سیاسی بود و به یاروهمدم با آیتالله خامنهای، شهید بهشتی، هاشمی رفسنجانی و محمدجواد باهنر عضو هیأت پنجنفره مؤسسان حزب جمهوری اسلامی شد. کارهای حزبی وی ولی بعداز ورود به دستگاه قضا توقیف شد.[۱۱]
از اسفند ۱۳۵۸ش دادستان آحاد مملکت و از تیر ۱۳۶۰ش تا نقطه پایان حیات امام خمینی مدیریت دیوان خوب میهن بوده، خلال این یکیاز پنج عضو نخستین شورای انقلاب اسلامی، نماینده عموم طهران در شورای پژوهش آخری قانون اساسی ایران، نماینده عموم طهران در عصر اولیه مجلس خبرگان، عضو منصوب رهبری در شورای بازنگری قانون اساسی ایران و امام آدینه موقت طهران تا اوایل فصل زمستان ۱۳۷۲ش بوده میباشد.[۱۲]
زیستطومار علمی
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی تحصیلات را از شش سالگی با ورود به مدرسهمنزل شروع کرد و قرآن مهربان، گلستان، تنبیه الغافلین، نِصابُ الصِذکر، گلزار فصل بهار، ابواب الجنان، مَجالِس المُتَقین، تاریخ معجم، دُرّه نادری، تاریخ وَصّاف، اکانت فارسی و برخی کتابهای دیگر را نزد معلمان خویش فراگرفت. وی در سال ۱۳۱۸ش یادگرفتن دروس عربی را شروع کرد و در سال ۱۳۱۹ش به قصد ادامه علم آموزی در دروس حوزوی، وارد مکتب علمیه ملاابراهیم در اردبیل شد و دروس جامع المقدمات، سیوطی، جامی، مُطَوَّل، کناره ملاعبدالله، شمسیه، مَعالِم و شرایع را تا سال ۱۳۲۲ش درهمان مکتب به اتمام رساند و درس دادن دروس مقدماتی علم ها حوزوی یعنی صرف، نحو و منطق را شروع مسجد قبا مشهد کرد.[۴]
علم آموزی در قم و نجف
موسوی اردبیلی در ۱۳۲۲ش به قم رفت و بخشی از کتاب مکاسب مُحَرَّمه، کفایة الاصول بیع مکاسب و جلد دوم کفایه و تفصیل هدایه میبدی رسائل، منظومه، اسفار را خواند. او همزمان به درس دادن معالم، لُمعه دمشقیه و ضوابط سرگرم آدرس مسجد قبا مشهد بود.[۵]
اردبیلی در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ش برای ادامه علم آموزی به نجف رفت و حدود دو سال بومی این شهر بود و علم آموزی اصول فقه، فقه و فلسفه را با اساتید پر اسم و رسم آن مجال مثل خوئی، حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، میلانی، و صدرای بادکوبی خاطر نشان کرد. در سال ۱۳۲۷ش به جهت بیماری پدرش به جمهوری اسلامی ایران برگشت. در کشورایران و در حوزه علمیه قم خلال ادامه علم آموزی و کمپانی در درسهای سید حسین بروجردی، سید محمد داماد، علامه طباطبائی و دروس فقه سری سید محمدرضا گلپایگانی و مرتضی حائری یزدی و سید احمد خوانساری خویش نیز به درس دادن رسائل، مکاسب، کفایة الاصول، منظومه درگیر شد. وی ابعاد به طور محرمانه در مرحله بیرون فقه و اصول نیز درس دادن رزرو مسجد قبا مشهد کرد.[۶]
وی یکبار دیگر در سال ۱۳۶۸ش و بعداز گوشهگیری از قوه قضائیه به قم رجوع و برگشت تا در روزهای آخری قدمت خویش، درگیر درس دادن درس بیرون فقه و تألیف تعدادی کتاب شرعی شماره تلفن مسجد قبا مشهد خواهد شد.
اساتید
سید محمدرضا گلپایگانی
سید احمد خوانساری
مرتضی حائری یزدی
سید محمدباقر سلطانی طباطبائی
میرزا مهدی مازندرانی
علامه طباطبائی
سید ابوالقاسم خویی
سید محسن طباطبائی حکیم
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدهادی میلانی
محمد کاظم شیرازی
محمدکاظم آل یاسین
صدرای بادکوبی
آیتالله بروجردی
سید محمد پژوهشگر داماد.[۷]
تألیفات
فقه القضاء (دوجلد)
فقه الحدود والتعزیرات (چهار جلد)
فقه الدیات
فقه القصاص
فقه الشرکة والتأمین
فقه المضاربة
فقه الشهادات
لبه بر خیارات مکاسب (مخطوط)
یک عصر بدون نقص اصول فقه (مخطوط)
تقریرات دروس آیهها عظام حکیم و خوئی» در فقه و اصول (مخطوط)
الرسائل الفقهیة (شامل مشاجرههای: ربا، تلقیح تصنعی و مصنوعی، ذبیحه اهل کتاب،...)، مخطوط
مقالاتی در تعبیروتفسیر قرآن
خوی (درس دادن در دانش گاه اثرگذار)، مخطوط
چهار جلد اقتصاد (مخطوط)
یک زمان اقتصاد اسلامی بر پایه ی کتاب و سنت (مخطوط)
جمال ابهی (در رد بهائیت)
رساله توضیحالمسائل
مناسک حج
نهج الرشاد
مناسک الحجّ - عربی
استفتاآت[۸]
بقیه کارهای علمی
سید عبدالکریم موسوی در مقطع اقامت در قم در کنار درس دادن فقه و اصول، هر هفته دو روز گردهمایی تعبیر قرآن داشت که تا روزهای انتها این جلسات ادامه داشت. او در تکثیر خبر نامه مدرسه اسلام شرکت کردن داشت. مقاله ها «آیین از حیث قرآن»، «قرآن یا این که آفتابی که غروب ندارد» و «گردباد نوح» از نوشتههای وی درین خبرنامه میباشد. او درین عصر برای تبلیغ به شهرهای ارومیه، مشهد، بندر انزلی، بندر گز، همدان، اردبیل، بابل، بهشهر هجرت کرد.[۹]
عملهای فرهنگی-سیاسی
اقامه نماز آدینه طهران به امامت آیتالله اردبیلی
قبل از انقلاب
موسوی اردبیلی از تاریخ ۱۳۳۹ش در اردبیل سکونت کرد و در سال ۱۳۴۷ش به طهران سفر کرد و امامت جماعت مسجد امیرالمؤمنین(ع) را بر ذمه گرفت. او بعداز اقامت در طهران، درس دادن درس بیرون فقه (کتاب خمس) و جلد نخستین اسفار را شروع کرد و با همفکری آیتالله بهشتی، شهید مطهری، محمد مفتح بازرسی رینگ فکری حول علم ها قرآن را صورت دادند. اردبیلی بعد ها مسجد و کانون توحید را در خیابان درفش تاسیس کرد که سخنرانان کلاسهایی برای جوان ها برگزار میکردند. او همینطور مدرسه ها موعظه و متوسطه موءثر[۱۰] را در طهران تاسیس کرد. تمامی این مرکز ها پایین پوشش مؤسسهای به اسم مؤسسه خیریه مدرسه امیرالمؤمنین(ع) قرار داشت.
شغلهای سیاسی بعداز انقلاب
موسوی اردبیلی به همپا آیتالله بهشتی دردیدار مسئولان قضایی با امام خمینی
آیتالله موسوی اردبیلی در سالهای قبل از انقلاب اسلامی از فعالان و مبارزان علیه رژیم فرمانروا بود. او در روزهای پیش از انقلاب به پاریس و به دیدن امام خمینی رفت و امام نیز او را عضو شورای انقلاب کرد. وی به عنوان مثال هشت روضه خوان این شورا بود. موسوی اردبیلی یک کدام از نمایندگان عموم طهران در مجلس خبرگان قانون اساسی کشور بود. او همینطور مثلا روحانیونی بود که موافق فعالیت تشکیلاتی در حوزه سیاسی بود و به یاروهمدم با آیتالله خامنهای، شهید بهشتی، هاشمی رفسنجانی و محمدجواد باهنر عضو هیأت پنجنفره مؤسسان حزب جمهوری اسلامی شد. کارهای حزبی وی ولی بعداز ورود به دستگاه قضا توقیف شد.[۱۱]
از اسفند ۱۳۵۸ش دادستان آحاد مملکت و از تیر ۱۳۶۰ش تا نقطه پایان حیات امام خمینی مدیریت دیوان خوب میهن بوده، خلال این یکیاز پنج عضو نخستین شورای انقلاب اسلامی، نماینده عموم طهران در شورای پژوهش آخری قانون اساسی ایران، نماینده عموم طهران در عصر اولیه مجلس خبرگان، عضو منصوب رهبری در شورای بازنگری قانون اساسی ایران و امام آدینه موقت طهران تا اوایل فصل زمستان ۱۳۷۲ش بوده میباشد.[۱۲]
چرا مسجد برای مراسم ترحیم انتخاب میشود؟