دارای اسم و رسم به امام حسن مجتبی (۳-۵۰ق) دومین امام شیعهها که ۱۰ سال (۴۰-۵۰ق) امام و حدود هفت ماه خلیفه مسلمانها بود. اهلسنت اورا واپسین خلیفه از خلفای اولیه می دانند.حسن بن علی اولیه فرزند امام علی(ع) و فاطمه(س) و اول نوه فرستاده(ص) میباشد. بنابر گزارشهای تاریخی، اسم «حسن» را فرستاده(ص) برای وی برگزید و اورا بسیار دوست داشت. وی هفت سال از قدمت خویش را با فرستاده(ص) هم پا بود و در بیعت رضوان و ماجرای مباهله با مسیحیان نجران حضور مسجد قبا مشهد داشت.
فضیلت ها امام حسن(ع) در منابع شیعه و اهلسنت آمده میباشد. وی یک کدام از اصحاب کسا میباشد که آیه پاک سازی درباره آن ها نازل شد و شیعهها آنها را معصوم میدانند. آیه اطعام، آیه مَوَدَّت، و آیه مُباهله نیز درباره وی و والدین و برادرش نازل گردیدهاست. وی دو توشه مجموع میزان داراییاش را در رویه آفریدگار اعطا کرد و سه توشه نیمی از اموالش را به نیازمندان اعطا کرد. گفتهاند به سبب ساز همین مهربانیها، اورا «کریم ومهربان اهلبیت» خواندهاند. وی ۲۰ یا این که ۲۵ توشه پیاده به حج آدرس مسجد قبا مشهد رفت.
از معاش وی در زمان ابوبکر و قدمت بن خطاب خبر چندانی در دسترس وجود ندارد. به فرمان قدمت تحت عنوان شاهد، در شورای ششنفره گزینش خلیفه سوم حاضر بود. گزارشهایی نیز از کمپانی وی در بعضا نبردها در عصر عثمان وجود دارااست. وی در کودتاهای اواخر خلافت عثمان، به فرمان امام علی(ع) به حفظ از منزل خلیفه پرداخت. در زمان خلافت امام علی(ع) همدم وی به کوفه رفت و در مبارزههای جمل و صفین از فرماندهان سپاه رزرو مسجد قبا مشهد بود.
حسن بن علی در ۲۱ رمضان سال ۴۰ قمری، و بعد از شهید شدن امام علی(ع)، به امامت رسید و در به عبارتی روز، بیشتراز چهل هزار نفر با وی برای خلافت بیعت کردند. معاویه، خلافت اورا نپذیرفت و با لشکری از شام به سوی عراق تکان کرد. امام مجتبی(ع) سپاهی به فرماندهی عبیدالله بن عباس به سمت معاویه ارسال کرد و خویش به یاور یک تیم دیگر به ساباط رفت. معاویه عملکرد کرد با طرح شایعاتی فی مابین سپاهیان امام حسن(ع)، مسئله را برای برقراری صلح مهیا نماید. دراین حالت، امام حسن(ع) گزینه سوءقصد یک کدام از خوارج قرار گرفت و زخمی شد و برای مداوا به مدائن جابجایی شماره تلفن مسجد قبا مشهد یافت.
به طور همزمان، گروهی از سران کوفه به معاویه طومار نوشتند و پیمان دادند حسن بن علی را به او تسلیم نمایند یا این که به قتل برسانند. معاویه نیز طومارهای کوفیان را برای حسن بن علی(ع) ارسال کرد و به وی توصیه صلح بخشید. امام مجتبی(ع) صلح و واگذاری خلافت به معاویه را عهده دار شد بهاین شرط که معاویه مطابق کتاب آفریدگار و سنت نبی(ص) کار کند و برای خویش جانشین انتخاب نکند و تمامی عموم برای مثال شیعه ها علی(ع) در امنیت باشند. بعد ها معاویه به هیچیک از این شرطها شغل نکرد. صلح با معاویه، نارضایتی شماری از یاران امام حسن(ع) را در ادامه داشت و حتی برخی، اورا «مُذلّ المؤمنین» (خوارکننده مؤمنان) خواندند.
وی بعد از ماجرای صلح در سال ۴۱ قمری، به مدینه برگشت و تا نقطه پایان قدمت در آنجا ماند. وی در مدینه مرجعیت علمی را بر ذمه داشت و بنابر برخی گزارشها از مقام اجتماعی بالایی منتفع بود.
زمانی معاویه تصمیم گرفت برای ولایتعهدی پسرش یزید بیعت بگیرد، صد هزار درهم برای جَتوده همسر امام حسن(ع) ارسال کرد تا امام را مسموم نماید. گفتهاند حسن بن علی(ع) ۴۰ روز بعداز مسموم شدن به شهیدشدن رسید. بنابر نقلی، وی وصیت کرده بود کنار قبر فرستاده(ص) دفن گردد البته مروان بن حکم و جمعای از بنیامیه بازدارنده این فعالیت شدند. پیکر وی در گورستان بقیع به خاک ودیعه شد.
آحاد سخنان و مکتوبات امام مجتبی(ع) و اسم ۱۳۸ نفر از افرادی که از وی قصه کردهاند، در کتاب مسند الامام المجتبی(ع) توده گردیدهاست.
شناخت اجمالی
حسن بن علی بن ابیطالب اول فرزند امام علی(ع) و فاطمه(س) و اول نوه نبی اسلام(ص) میباشد.[۱] نسب وی به بنیهاشم و قریش می رسد.[۲]
اسم، لقب، لقبها
نوشتهیعلمیٔ اساسی: فهرست لقبها و کنیههای امام حسن مجتبی(ع)
کلمه و واژه «حَسَن» به معنای پسندیده میباشد. این اسم را رسول(ص) برای وی برگزید.[۳] در روایاتی آمده میباشد، این نامگذاری به امر الهی اعمال شد.[۴] اسمهای حسن و حسین متساوی شَبَّر و شَبیر (یا این که شَبّیر)،[۵] اسم پسران هارون میباشد[۶] که پیش از اسلام نزد عموم عرب سوابقای نداشت.[۷]
لقب اورا «ابومحمد» و «ابوالقاسم» گفتهاند[۸] و برای وی القابی همانند مجتبی (برگزیده) و سَیّد (سرور) و زَکیّ (پاکیزه) برشمردهاند.[۹] القابی نیز مشترک فی مابین حَسَنَین میباشد مثلا «سیّد شباب اهل الجنة» و «ریحانة فرستادهّ الله»[۱۰] و «سبط».[۱۱] در روایتی از فرستاده(ص) آمده میباشد: «حسن یکیاز اسباط میباشد».[۱۲] کلمه و واژه سبط را در احادیث و برخی آیهها قرآن به معنای امام و نَقیبی دانستهاند که از طرف آفریدگار برگزیده گردیده و از نسل پیامبران میباشد.
حسن بن علی دومین امام شیعهها میباشد. وی پس از شهیدشدن امام علی(ع) در ۲۱ رمضان سال ۴۰ق، به امامت رسید و به زمان ۱۰ سال این رده را بر ذمه داشت.[۱۴] روحانی کلینی (درگذشته ۳۲۹ق) در کتاب الکافی تیم احادیث مرتبط با نصب حسن بن علی به امامت را جمع نموده است.[۱۵] مبتنی بر یکیاز این احادیث، امام علی(ع) قبل از شهیدشدن و در حضور فرزندان خویش و بزرگان شیعه، کتاب و سلاح (از ودایع امامت) را به فرزندش حسن اعطا کرد و اظهارکرد که رسول به وی دستور داده که حسن را وصیّ خویش قرار دهد.[۱۶] بنابر روایتی دیگر، امام علی(ع) هنگام تکان به سوی کوفه بعضی از ودایع امامت را نزد اُمسَلمه ودیعت گذاشت و امام حسن(ع) بعد از رجوع از کوفه، آنهارا از او تحویل گرفت.[۱۷] روضه خوان اثرگذار (درگذشته ۴۱۳ق) نیز در کتاب ارشادوراهنمایی گفته میباشد حسن(ع) وصیّ پدرش دربین فرزندان و اصحاب او بوده میباشد.[۱۸] برای وصایت امام مجتبی به حدیث دوازده خلیفه[۱۹]نیز دلیل گردیدهاست.[۲۰] امام حسن(ع) در تعدادی ماه نخستین روزگار امامت، مستقر کوفه و ذمه دار منصب خلافت بود.
زمان کودکی و جوانی
بنابر عهد و پیمان دارای شهرت،[۲۱] به دنیا آمدن امام حسن(ع)، ۱۵ رمضان سال سوم هجری میباشد. کلینی و روحانی طوسی به دنیاآمدن او را سال دوم سفر دانسته میباشد.[۲۲] وی در مدینه متولد شد[۲۳] و رسول در گوش راستش اذان و در گوش چپ وی اقامه اعلامکرد[۲۴] و در هفتمی روز ولادتش، گوسفندی را برای وی عقیقه کرد.[۲۵]
مبتنی بر پارهای از گزارشهای اهلسنت، امام علی(ع) قبل از آنکه نبی(ص) اسم حسن را برای فرزند وی گزینش نماید، اسم حمزه[۲۶] یا این که حرب[۲۷] را برای وی در حیث گرفته بود البته هنگامی رسول از اسم وی پرسید، اذعان کرد در نامگذاری فرزندش، بر فرستاده معبود پیشی نمیگیرد.[۲۸] باقر شریف قرشی از محققان شیعه دلایلی در رد این گزارشها برشمرده میباشد.
دارای اسم و رسم به امام حسن مجتبی (۳-۵۰ق) دومین امام شیعهها که ۱۰ سال (۴۰-۵۰ق) امام و حدود هفت ماه خلیفه مسلمانها بود. اهلسنت اورا واپسین خلیفه از خلفای اولیه می دانند.حسن بن علی اولیه فرزند امام علی(ع) و فاطمه(س) و اول نوه فرستاده(ص) میباشد. بنابر گزارشهای تاریخی، اسم «حسن» را فرستاده(ص) برای وی برگزید و اورا بسیار دوست داشت. وی هفت سال از قدمت خویش را با فرستاده(ص) هم پا بود و در بیعت رضوان و ماجرای مباهله با مسیحیان نجران حضور مسجد قبا مشهد داشت.
فضیلت ها امام حسن(ع) در منابع شیعه و اهلسنت آمده میباشد. وی یک کدام از اصحاب کسا میباشد که آیه پاک سازی درباره آن ها نازل شد و شیعهها آنها را معصوم میدانند. آیه اطعام، آیه مَوَدَّت، و آیه مُباهله نیز درباره وی و والدین و برادرش نازل گردیدهاست. وی دو توشه مجموع میزان داراییاش را در رویه آفریدگار اعطا کرد و سه توشه نیمی از اموالش را به نیازمندان اعطا کرد. گفتهاند به سبب ساز همین مهربانیها، اورا «کریم ومهربان اهلبیت» خواندهاند. وی ۲۰ یا این که ۲۵ توشه پیاده به حج آدرس مسجد قبا مشهد رفت.
از معاش وی در زمان ابوبکر و قدمت بن خطاب خبر چندانی در دسترس وجود ندارد. به فرمان قدمت تحت عنوان شاهد، در شورای ششنفره گزینش خلیفه سوم حاضر بود. گزارشهایی نیز از کمپانی وی در بعضا نبردها در عصر عثمان وجود دارااست. وی در کودتاهای اواخر خلافت عثمان، به فرمان امام علی(ع) به حفظ از منزل خلیفه پرداخت. در زمان خلافت امام علی(ع) همدم وی به کوفه رفت و در مبارزههای جمل و صفین از فرماندهان سپاه رزرو مسجد قبا مشهد بود.
حسن بن علی در ۲۱ رمضان سال ۴۰ قمری، و بعد از شهید شدن امام علی(ع)، به امامت رسید و در به عبارتی روز، بیشتراز چهل هزار نفر با وی برای خلافت بیعت کردند. معاویه، خلافت اورا نپذیرفت و با لشکری از شام به سوی عراق تکان کرد. امام مجتبی(ع) سپاهی به فرماندهی عبیدالله بن عباس به سمت معاویه ارسال کرد و خویش به یاور یک تیم دیگر به ساباط رفت. معاویه عملکرد کرد با طرح شایعاتی فی مابین سپاهیان امام حسن(ع)، مسئله را برای برقراری صلح مهیا نماید. دراین حالت، امام حسن(ع) گزینه سوءقصد یک کدام از خوارج قرار گرفت و زخمی شد و برای مداوا به مدائن جابجایی شماره تلفن مسجد قبا مشهد یافت.
به طور همزمان، گروهی از سران کوفه به معاویه طومار نوشتند و پیمان دادند حسن بن علی را به او تسلیم نمایند یا این که به قتل برسانند. معاویه نیز طومارهای کوفیان را برای حسن بن علی(ع) ارسال کرد و به وی توصیه صلح بخشید. امام مجتبی(ع) صلح و واگذاری خلافت به معاویه را عهده دار شد بهاین شرط که معاویه مطابق کتاب آفریدگار و سنت نبی(ص) کار کند و برای خویش جانشین انتخاب نکند و تمامی عموم برای مثال شیعه ها علی(ع) در امنیت باشند. بعد ها معاویه به هیچیک از این شرطها شغل نکرد. صلح با معاویه، نارضایتی شماری از یاران امام حسن(ع) را در ادامه داشت و حتی برخی، اورا «مُذلّ المؤمنین» (خوارکننده مؤمنان) خواندند.
وی بعد از ماجرای صلح در سال ۴۱ قمری، به مدینه برگشت و تا نقطه پایان قدمت در آنجا ماند. وی در مدینه مرجعیت علمی را بر ذمه داشت و بنابر برخی گزارشها از مقام اجتماعی بالایی منتفع بود.
زمانی معاویه تصمیم گرفت برای ولایتعهدی پسرش یزید بیعت بگیرد، صد هزار درهم برای جَتوده همسر امام حسن(ع) ارسال کرد تا امام را مسموم نماید. گفتهاند حسن بن علی(ع) ۴۰ روز بعداز مسموم شدن به شهیدشدن رسید. بنابر نقلی، وی وصیت کرده بود کنار قبر فرستاده(ص) دفن گردد البته مروان بن حکم و جمعای از بنیامیه بازدارنده این فعالیت شدند. پیکر وی در گورستان بقیع به خاک ودیعه شد.
آحاد سخنان و مکتوبات امام مجتبی(ع) و اسم ۱۳۸ نفر از افرادی که از وی قصه کردهاند، در کتاب مسند الامام المجتبی(ع) توده گردیدهاست.
شناخت اجمالی
حسن بن علی بن ابیطالب اول فرزند امام علی(ع) و فاطمه(س) و اول نوه نبی اسلام(ص) میباشد.[۱] نسب وی به بنیهاشم و قریش می رسد.[۲]
اسم، لقب، لقبها
نوشتهیعلمیٔ اساسی: فهرست لقبها و کنیههای امام حسن مجتبی(ع)
کلمه و واژه «حَسَن» به معنای پسندیده میباشد. این اسم را رسول(ص) برای وی برگزید.[۳] در روایاتی آمده میباشد، این نامگذاری به امر الهی اعمال شد.[۴] اسمهای حسن و حسین متساوی شَبَّر و شَبیر (یا این که شَبّیر)،[۵] اسم پسران هارون میباشد[۶] که پیش از اسلام نزد عموم عرب سوابقای نداشت.[۷]
لقب اورا «ابومحمد» و «ابوالقاسم» گفتهاند[۸] و برای وی القابی همانند مجتبی (برگزیده) و سَیّد (سرور) و زَکیّ (پاکیزه) برشمردهاند.[۹] القابی نیز مشترک فی مابین حَسَنَین میباشد مثلا «سیّد شباب اهل الجنة» و «ریحانة فرستادهّ الله»[۱۰] و «سبط».[۱۱] در روایتی از فرستاده(ص) آمده میباشد: «حسن یکیاز اسباط میباشد».[۱۲] کلمه و واژه سبط را در احادیث و برخی آیهها قرآن به معنای امام و نَقیبی دانستهاند که از طرف آفریدگار برگزیده گردیده و از نسل پیامبران میباشد.
حسن بن علی دومین امام شیعهها میباشد. وی پس از شهیدشدن امام علی(ع) در ۲۱ رمضان سال ۴۰ق، به امامت رسید و به زمان ۱۰ سال این رده را بر ذمه داشت.[۱۴] روحانی کلینی (درگذشته ۳۲۹ق) در کتاب الکافی تیم احادیث مرتبط با نصب حسن بن علی به امامت را جمع نموده است.[۱۵] مبتنی بر یکیاز این احادیث، امام علی(ع) قبل از شهیدشدن و در حضور فرزندان خویش و بزرگان شیعه، کتاب و سلاح (از ودایع امامت) را به فرزندش حسن اعطا کرد و اظهارکرد که رسول به وی دستور داده که حسن را وصیّ خویش قرار دهد.[۱۶] بنابر روایتی دیگر، امام علی(ع) هنگام تکان به سوی کوفه بعضی از ودایع امامت را نزد اُمسَلمه ودیعت گذاشت و امام حسن(ع) بعد از رجوع از کوفه، آنهارا از او تحویل گرفت.[۱۷] روضه خوان اثرگذار (درگذشته ۴۱۳ق) نیز در کتاب ارشادوراهنمایی گفته میباشد حسن(ع) وصیّ پدرش دربین فرزندان و اصحاب او بوده میباشد.[۱۸] برای وصایت امام مجتبی به حدیث دوازده خلیفه[۱۹]نیز دلیل گردیدهاست.[۲۰] امام حسن(ع) در تعدادی ماه نخستین روزگار امامت، مستقر کوفه و ذمه دار منصب خلافت بود.
زمان کودکی و جوانی
بنابر عهد و پیمان دارای شهرت،[۲۱] به دنیا آمدن امام حسن(ع)، ۱۵ رمضان سال سوم هجری میباشد. کلینی و روحانی طوسی به دنیاآمدن او را سال دوم سفر دانسته میباشد.[۲۲] وی در مدینه متولد شد[۲۳] و رسول در گوش راستش اذان و در گوش چپ وی اقامه اعلامکرد[۲۴] و در هفتمی روز ولادتش، گوسفندی را برای وی عقیقه کرد.[۲۵]
مبتنی بر پارهای از گزارشهای اهلسنت، امام علی(ع) قبل از آنکه نبی(ص) اسم حسن را برای فرزند وی گزینش نماید، اسم حمزه[۲۶] یا این که حرب[۲۷] را برای وی در حیث گرفته بود البته هنگامی رسول از اسم وی پرسید، اذعان کرد در نامگذاری فرزندش، بر فرستاده معبود پیشی نمیگیرد.[۲۸] باقر شریف قرشی از محققان شیعه دلایلی در رد این گزارشها برشمرده میباشد.
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم