البته معنای ابتدا تربیت که بیشتر بر پایه عادت بدور میزند از نگاه اسلام به صورت مطلق پذیرفته وجود ندارد؛ چراکه عادت دو قول میباشد:
۱- عادت انفعالی: که بشر زیر اثر کارداران فرنگی و سوای عزم و از روی عادت کاری را اعمال دهد. اینگونه عادتی طاقت فرسا منفور اسلام میباشد و برای اینکه مسلمانی در احکام آیین مبتلا اینسیرتکامل عادت نشود در بالا اکثری از افعال نیت را تحت عنوان رکن آن قرار داده میباشد. تا هر بشر مسلمانی که به آن مبادرت مینماید از روی اعتنا و عزم باشد. البته درصورتی که کسی از روی عادت مبادرت به کاری نماید اسلام ارزشی برای آن قایل وجود ندارد، در صورتیکه امام درستگو (علیهالسّلام) فرمود: «لا تنظروا الی ارتفاع رکوع الرجل و سجوده فان ذلک شی ءٌ اعتاده فلو تَرَکَهُ استوحش لذلک ولکن انظروا الی صحت حدیثه و اداء امانته ؛[۳] به ارتفاع رکوع و سجود شخص نگاه نکنید که آن چیزی میباشد که عادت نموده است و در حالتیکه آن را شکاف نماید وحشت مینماید، بلکه به حقیقت در گفتار و اداء سپرده وی بنگرید.»
اینگونه عادتی در واقعیت بها اخلاقی یک شغل را از در بین می برد و نمیتواند ملاک انسانیت و ایمان باشد.
۲- عادت فعلی: و آن این میباشد که آدم فارغ از آنکه زیر اثر کارداران فرنگی قرار گرفته باشد با عزم و تفویض خودش به ایفا کاری مبادرت کند؟ ازآنجاکه این عمل را مکرر ایفا داده میباشد قادر است به سادگی اجرا دهد. هنرها و فوت و فن از اینسیرتکامل عادتها میباشد. نقش عادت این مفاد سهل وآسانخیس کردن شغل میباشد و بس.
اینگونه عادتی خیر صرفا گزینه پذیرش اسلام میباشد که از حیث عقلی نیز از آن ناگزیریم؛ چون بخش اعظمی از امور را آدم نمیتواند یکباره جاری ساختن دهد بلکه به گذر زمان و تدریج بایستی شماره تلفن مسجد قبا مشهد با آن خو گرفته و عادت نماید. مثل تایپ کردن ما که نیاز به تمرین داراست. علمای خلق نیز که تاکید مینمایند بایستی فضیلت ها به طور کردار و ملکه در آید منظورشان همین نوع عادت میباشد. پس از حیث اسلام تربیت در معنای رشد میباشد، خیر عادت. آدرس مسجد قبا مشهد
۷ - هدف ها تربیت
[بازنویسی]
هر کاری وقتی موثر خواهد بود که اجرا دهنده آن، ابتدا غرض ارزشمندی را در حیث بگیرد، آن گاه با دقت به تجهیزات و شیوه های وصال به آن، نرمافزارریزی نماید.
تربیت نیز که از هدف ها بسیار اساسی خلقت و ارسال رسل و انزال کتاب ها از سوی پروردگار میباشد. نمیتواند سوای مقصود باشد. بر ماست که علاوه بر شناسایی هدف ها تربیت در جهت دفاع آن نرمافزارریزی کنیم. مسجد قبا مشهد
۷.۱ - هدف ها خوب تربیت
عناوینی در قرآن کریم و مهربان و احادیث مطرح گردیده که ناظر به هدف ها تربیت نفس و تزکیه روح میباشد. اما این هدف ها همسطح نیستند. بعضی پیشگفتار برای برخی دیگر میباشد و به تفسیر دیگر برخی هدف ها میانگین میباشند و برخی هدف ها خوب. برای مثالً غرض از عبادت و بندگی علم آموزی تقواست: «و اعبدوا ربکم... لعلکم تتقون»[۴] و مقصود از زهدوتقوا فلاح و رستگاری میباشد: «و اتقوا الله لعلکم تفلحون»[۵] چنانکه غرض از اقامه نماز خاطر پروردگار میباشد: «اقم الصلوة لذکری»[۶] و مقصود از خاطر خدا ادب قلب و طماءنینه روح میباشد: «الا بذکر الله تطمئن القلوب»[۷] و هرگاه آدم به جایگاه باور نفس دست پیدا نماید، به منزلت رضای حق و قرب معبود نایل میگردد: «یا این که ایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربک راضیةً مرضیةً.» [۸]
در صورتیکه گفتیم یک کدام از استعدادهای بسیار اساسی آدم تمایل وی به کمال میباشد. آدم موجودی کمالخواه و واقعیتطلب میباشد و دوست دارااست آحاد کمالات را دارا باشد، و از آن جهت کهاین شایستگی و تمایل به سمت بیغایت میباشد و وجود بیغایت از نگاه معارف شرعی صرفا خدای متعال میباشد که کل کمالات را بالفعل دارااست، میقدرت اظهار کرد که مقصود و مناسب آخری در راه و روش تربیتی اسلام مجاورت شدن هر چه بیشتر به سرچشمه هستی و کمال مطلق (پروردگار) میباشد.
عنایت این قضیه وقتی بیشتر قابل فهم و شعور میباشد که به مسئله گنجایش تکاملی و گستره وجودی بشر دقت کنیم؛ چون معاش و تکامل وجودی بشر محصور به همین معاش عالم وجود ندارد، بلکه قلمرو بسیار بزرگخیس و پهناورتری از آن را مشمول می شود.
آدم دارنده فطرت ویژهای میباشد، و با رعایت آن کنیه برگزیدگان عبد و بنده را به خویش تخصیص داده میباشد. خصوصیتهای فطری و توانائیهای آن قضیهساز هدفی میباشد که آدم برای آن آفریده گردیده است به سیرتکاملای که میتواند سوای هیچ محدودیت هنگامی و مکانی به رویش خویش بپردازد و از مَلک هم مالامالّانخیس گردد.
دور نماهای وصال به آن غرض نیز در فطرت وی گذاشته شدهاست که بایستی با تربیت درست و به موقع شکوفا شود.
میاقتدار خاطرنشان کرد که تک تک موجودات دانا هستی برای فایدهوری آفریده گردیدهاند. کلیه امور و عبادات بشر پیشگفتار و مسئله برای تربیت اوست.
به فرموده امام راحل «ره»: «کل عبادات وسیله میباشد. همگی وسیله این میباشد که آدم این لبابش ظواهر بشود؛ آنچه بالقوه و لّب بشر میباشد به فعلیت رسد. آدم بالقوه آدم بالفعل خواهد شد؛ آدم طبیعی یک بشر الهی بشود؛ هر چه که میبیند حق ببیند. انبیاء هم برای این آمدهاند. کلیه اینها وسیلهاند.»
امام درست گو (علیهالسّلام) این مقاله را بابیان شیوا ذکر نموده است:
«العبودیة جوهرة کنهها الربوبیة فما فقد فی العبودیة وجد فی الربوبیة و ما خفی عن الربوبیة اصیب فی العبودیة؛ [۹] بندگی جوهری میباشد که مبنا و ذات آن ربوبیت میباشد، پس آنچه در جایگاه عبودیت ناپیدا گردد در رده ربوبیت مبرهن خواهد شد و هر مقدار که از مراتب و صفات ربوبیت پوشیده خواهد شد در روند عبودیت جلوهگر گردد.»
این ذکر امام درست گو (علیهالسّلام) در سخن امام راحل تبیین و تعبیروتفسیر بسیار زیبایی یافته میباشد که میفرماید: «هر کس با گام عبودیت سیر نماید و داغ ذلت بندگی را در ناصیه خویش گذارد وصول به عزت ربوبیت پیدا نماید. نحوه به حقایق ربوبیت سیر در مدارج عبودیت میباشد، و آنچه در عبودیت از آنیت و انانیت مفقود گردد در ظل امان ربوبیت آنرا مییابد تا به مقامی رسد که حقتبارک سمع و بصر وی و دست و پای وی خواهد شد. در صورتیکه در حدیث درست و دارای اسم و رسم فی مابین فریقین وارد میباشد و زیرا از تصرفات خویش سپری شد و میهن وجود را یکسره تسلیم حق کرد و منزل را به مالکمنزل واگذار نمود و فانی در عزّ ربوبیت شد مالکمنزل خویش متصرف در کارها خواهد شد، پس تصرفات الهی خواهد شد؛ دیده وی الهی خواهد شد؛ با دیده حق بنگرد و گوش وی الهی گردد؛ با گوش حق بشنود».
امام علی (علیهالسّلام) که خویش از سالکان واصل بهاین مقصود میباشد میفرماید: «ما رایت شیئا الاّ و رایت الله قبله و بعده و معه».
۷.۲ - هدف ها میانی تربیت
وصال به هدف ها تربیت نیاز به واسطه و پیشگفتار داراست که در واقعیت به آنان هدف ها سکو دوم یا این که هدف ها میانی گفته میگردد. علمای رفتار هدف ها میانی را به طور ذیل گروهبندی کردهاند:
۷.۲.۱ - اصلاح ارتباط آدم باایمان
یکی هدف ها بسیار اصلی تربیت از نگاه آیین اصلاح ارتباط آدم با خداست. درصورتی که بشر بهاین مقصود رسد بخش اعظمی از هدف ها دیگر را به سادگی قادر است فتح نماید.
درصورتیکه از امام علی (علیهالسّلام) نقل گردیده است:
«اینجانب اصلح ما بینه و در بین الله اصلح الله ما بینه و فی مابین الناس و اینجانب اصلح فرمان آخرته اصلح الله دستور دنیاه؛ [۱۰] هر که ارتباط خویش و خداوند را اصلاح کند پروردگار نیز ارتباط اورا با عموم اصلاح میکند و هر که شغل آخرتش را اصلاح نماید معبود نیز فعالیت دنیایش را اصلاح مینماید.»
اصلاح در اینجا به این مضمون میباشد که رو به توحید آورده و از بی دینی و بتپرستی غربت گزیند، به مکان عصیان و سرکشی اطاعت و امربرداری را پیشه خویش سازد، و در قبال نعمتها و لطفها خدا متشکر باشد، و به عبادت وی بپردازد، آفریدگار نیز به همین مراد پیامبرانش را مبعوث داشته میباشد تا عموم را به پرستش معبود دعوت نموده و از طاغوت و بی دینی اجتناب کنند.
«و لقد بعثنا فی تمام امة رسولاً ان اعبدوا الله و اجتنبوا الطاغوت»[۱۱]
« و ما ارسلنا اینجانب قبلک اینجانب نبی الا نوحی الیه انه لا اله الا انا فاعبدون»[۱۲]
«اعبدوا الله مالکم مِنْ الهٍ غیره»[۱۳]
«فاتقوا الله و اطیعون»[۱۴]
از نگاه اسلام اصل و شالوده همگی نرم افزارهای تربیتی توحید و یکتاپرستی میباشد و کردار فاضله نیز در ثبات و استمرارش نیاز به اینگونه ضمانت کننده معتبری دارااست و فقط رویکرد رستگاری از لحاظ قرآن نیز در توحید میباشد: «قولوا لا اله الا اللّه تفلحوا»
البته معنای ابتدا تربیت که بیشتر بر پایه عادت بدور میزند از نگاه اسلام به صورت مطلق پذیرفته وجود ندارد؛ چراکه عادت دو قول میباشد:
۱- عادت انفعالی: که بشر زیر اثر کارداران فرنگی و سوای عزم و از روی عادت کاری را اعمال دهد. اینگونه عادتی طاقت فرسا منفور اسلام میباشد و برای اینکه مسلمانی در احکام آیین مبتلا اینسیرتکامل عادت نشود در بالا اکثری از افعال نیت را تحت عنوان رکن آن قرار داده میباشد. تا هر بشر مسلمانی که به آن مبادرت مینماید از روی اعتنا و عزم باشد. البته درصورتی که کسی از روی عادت مبادرت به کاری نماید اسلام ارزشی برای آن قایل وجود ندارد، در صورتیکه امام درستگو (علیهالسّلام) فرمود: «لا تنظروا الی ارتفاع رکوع الرجل و سجوده فان ذلک شی ءٌ اعتاده فلو تَرَکَهُ استوحش لذلک ولکن انظروا الی صحت حدیثه و اداء امانته ؛[۳] به ارتفاع رکوع و سجود شخص نگاه نکنید که آن چیزی میباشد که عادت نموده است و در حالتیکه آن را شکاف نماید وحشت مینماید، بلکه به حقیقت در گفتار و اداء سپرده وی بنگرید.»
اینگونه عادتی در واقعیت بها اخلاقی یک شغل را از در بین می برد و نمیتواند ملاک انسانیت و ایمان باشد.
۲- عادت فعلی: و آن این میباشد که آدم فارغ از آنکه زیر اثر کارداران فرنگی قرار گرفته باشد با عزم و تفویض خودش به ایفا کاری مبادرت کند؟ ازآنجاکه این عمل را مکرر ایفا داده میباشد قادر است به سادگی اجرا دهد. هنرها و فوت و فن از اینسیرتکامل عادتها میباشد. نقش عادت این مفاد سهل وآسانخیس کردن شغل میباشد و بس.
اینگونه عادتی خیر صرفا گزینه پذیرش اسلام میباشد که از حیث عقلی نیز از آن ناگزیریم؛ چون بخش اعظمی از امور را آدم نمیتواند یکباره جاری ساختن دهد بلکه به گذر زمان و تدریج بایستی شماره تلفن مسجد قبا مشهد با آن خو گرفته و عادت نماید. مثل تایپ کردن ما که نیاز به تمرین داراست. علمای خلق نیز که تاکید مینمایند بایستی فضیلت ها به طور کردار و ملکه در آید منظورشان همین نوع عادت میباشد. پس از حیث اسلام تربیت در معنای رشد میباشد، خیر عادت. آدرس مسجد قبا مشهد
۷ - هدف ها تربیت
[بازنویسی]
هر کاری وقتی موثر خواهد بود که اجرا دهنده آن، ابتدا غرض ارزشمندی را در حیث بگیرد، آن گاه با دقت به تجهیزات و شیوه های وصال به آن، نرمافزارریزی نماید.
تربیت نیز که از هدف ها بسیار اساسی خلقت و ارسال رسل و انزال کتاب ها از سوی پروردگار میباشد. نمیتواند سوای مقصود باشد. بر ماست که علاوه بر شناسایی هدف ها تربیت در جهت دفاع آن نرمافزارریزی کنیم. مسجد قبا مشهد
۷.۱ - هدف ها خوب تربیت
عناوینی در قرآن کریم و مهربان و احادیث مطرح گردیده که ناظر به هدف ها تربیت نفس و تزکیه روح میباشد. اما این هدف ها همسطح نیستند. بعضی پیشگفتار برای برخی دیگر میباشد و به تفسیر دیگر برخی هدف ها میانگین میباشند و برخی هدف ها خوب. برای مثالً غرض از عبادت و بندگی علم آموزی تقواست: «و اعبدوا ربکم... لعلکم تتقون»[۴] و مقصود از زهدوتقوا فلاح و رستگاری میباشد: «و اتقوا الله لعلکم تفلحون»[۵] چنانکه غرض از اقامه نماز خاطر پروردگار میباشد: «اقم الصلوة لذکری»[۶] و مقصود از خاطر خدا ادب قلب و طماءنینه روح میباشد: «الا بذکر الله تطمئن القلوب»[۷] و هرگاه آدم به جایگاه باور نفس دست پیدا نماید، به منزلت رضای حق و قرب معبود نایل میگردد: «یا این که ایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربک راضیةً مرضیةً.» [۸]
در صورتیکه گفتیم یک کدام از استعدادهای بسیار اساسی آدم تمایل وی به کمال میباشد. آدم موجودی کمالخواه و واقعیتطلب میباشد و دوست دارااست آحاد کمالات را دارا باشد، و از آن جهت کهاین شایستگی و تمایل به سمت بیغایت میباشد و وجود بیغایت از نگاه معارف شرعی صرفا خدای متعال میباشد که کل کمالات را بالفعل دارااست، میقدرت اظهار کرد که مقصود و مناسب آخری در راه و روش تربیتی اسلام مجاورت شدن هر چه بیشتر به سرچشمه هستی و کمال مطلق (پروردگار) میباشد.
عنایت این قضیه وقتی بیشتر قابل فهم و شعور میباشد که به مسئله گنجایش تکاملی و گستره وجودی بشر دقت کنیم؛ چون معاش و تکامل وجودی بشر محصور به همین معاش عالم وجود ندارد، بلکه قلمرو بسیار بزرگخیس و پهناورتری از آن را مشمول می شود.
آدم دارنده فطرت ویژهای میباشد، و با رعایت آن کنیه برگزیدگان عبد و بنده را به خویش تخصیص داده میباشد. خصوصیتهای فطری و توانائیهای آن قضیهساز هدفی میباشد که آدم برای آن آفریده گردیده است به سیرتکاملای که میتواند سوای هیچ محدودیت هنگامی و مکانی به رویش خویش بپردازد و از مَلک هم مالامالّانخیس گردد.
دور نماهای وصال به آن غرض نیز در فطرت وی گذاشته شدهاست که بایستی با تربیت درست و به موقع شکوفا شود.
میاقتدار خاطرنشان کرد که تک تک موجودات دانا هستی برای فایدهوری آفریده گردیدهاند. کلیه امور و عبادات بشر پیشگفتار و مسئله برای تربیت اوست.
به فرموده امام راحل «ره»: «کل عبادات وسیله میباشد. همگی وسیله این میباشد که آدم این لبابش ظواهر بشود؛ آنچه بالقوه و لّب بشر میباشد به فعلیت رسد. آدم بالقوه آدم بالفعل خواهد شد؛ آدم طبیعی یک بشر الهی بشود؛ هر چه که میبیند حق ببیند. انبیاء هم برای این آمدهاند. کلیه اینها وسیلهاند.»
امام درست گو (علیهالسّلام) این مقاله را بابیان شیوا ذکر نموده است:
«العبودیة جوهرة کنهها الربوبیة فما فقد فی العبودیة وجد فی الربوبیة و ما خفی عن الربوبیة اصیب فی العبودیة؛ [۹] بندگی جوهری میباشد که مبنا و ذات آن ربوبیت میباشد، پس آنچه در جایگاه عبودیت ناپیدا گردد در رده ربوبیت مبرهن خواهد شد و هر مقدار که از مراتب و صفات ربوبیت پوشیده خواهد شد در روند عبودیت جلوهگر گردد.»
این ذکر امام درست گو (علیهالسّلام) در سخن امام راحل تبیین و تعبیروتفسیر بسیار زیبایی یافته میباشد که میفرماید: «هر کس با گام عبودیت سیر نماید و داغ ذلت بندگی را در ناصیه خویش گذارد وصول به عزت ربوبیت پیدا نماید. نحوه به حقایق ربوبیت سیر در مدارج عبودیت میباشد، و آنچه در عبودیت از آنیت و انانیت مفقود گردد در ظل امان ربوبیت آنرا مییابد تا به مقامی رسد که حقتبارک سمع و بصر وی و دست و پای وی خواهد شد. در صورتیکه در حدیث درست و دارای اسم و رسم فی مابین فریقین وارد میباشد و زیرا از تصرفات خویش سپری شد و میهن وجود را یکسره تسلیم حق کرد و منزل را به مالکمنزل واگذار نمود و فانی در عزّ ربوبیت شد مالکمنزل خویش متصرف در کارها خواهد شد، پس تصرفات الهی خواهد شد؛ دیده وی الهی خواهد شد؛ با دیده حق بنگرد و گوش وی الهی گردد؛ با گوش حق بشنود».
امام علی (علیهالسّلام) که خویش از سالکان واصل بهاین مقصود میباشد میفرماید: «ما رایت شیئا الاّ و رایت الله قبله و بعده و معه».
۷.۲ - هدف ها میانی تربیت
وصال به هدف ها تربیت نیاز به واسطه و پیشگفتار داراست که در واقعیت به آنان هدف ها سکو دوم یا این که هدف ها میانی گفته میگردد. علمای رفتار هدف ها میانی را به طور ذیل گروهبندی کردهاند:
۷.۲.۱ - اصلاح ارتباط آدم باایمان
یکی هدف ها بسیار اصلی تربیت از نگاه آیین اصلاح ارتباط آدم با خداست. درصورتی که بشر بهاین مقصود رسد بخش اعظمی از هدف ها دیگر را به سادگی قادر است فتح نماید.
درصورتیکه از امام علی (علیهالسّلام) نقل گردیده است:
«اینجانب اصلح ما بینه و در بین الله اصلح الله ما بینه و فی مابین الناس و اینجانب اصلح فرمان آخرته اصلح الله دستور دنیاه؛ [۱۰] هر که ارتباط خویش و خداوند را اصلاح کند پروردگار نیز ارتباط اورا با عموم اصلاح میکند و هر که شغل آخرتش را اصلاح نماید معبود نیز فعالیت دنیایش را اصلاح مینماید.»
اصلاح در اینجا به این مضمون میباشد که رو به توحید آورده و از بی دینی و بتپرستی غربت گزیند، به مکان عصیان و سرکشی اطاعت و امربرداری را پیشه خویش سازد، و در قبال نعمتها و لطفها خدا متشکر باشد، و به عبادت وی بپردازد، آفریدگار نیز به همین مراد پیامبرانش را مبعوث داشته میباشد تا عموم را به پرستش معبود دعوت نموده و از طاغوت و بی دینی اجتناب کنند.
«و لقد بعثنا فی تمام امة رسولاً ان اعبدوا الله و اجتنبوا الطاغوت»[۱۱]
« و ما ارسلنا اینجانب قبلک اینجانب نبی الا نوحی الیه انه لا اله الا انا فاعبدون»[۱۲]
«اعبدوا الله مالکم مِنْ الهٍ غیره»[۱۳]
«فاتقوا الله و اطیعون»[۱۴]
از نگاه اسلام اصل و شالوده همگی نرم افزارهای تربیتی توحید و یکتاپرستی میباشد و کردار فاضله نیز در ثبات و استمرارش نیاز به اینگونه ضمانت کننده معتبری دارااست و فقط رویکرد رستگاری از لحاظ قرآن نیز در توحید میباشد: «قولوا لا اله الا اللّه تفلحوا»
چرا مسجد برای مراسم ترحیم انتخاب میشود؟