بیعت عَقَبه، به بیعت عموم یثرب با پیامبر خداوند(ص)، قبل از مسافرت آن حضرت اشاره دارااست. دو بیعت در میان عموم مدینه و فرستاده اکرم (ص) ایفا شد که اولین در سال دوازدهم و دومین در سال سیزدهم بعثت بود و هر دو به بیعت عقبه دارای شهرت میباشد. بعضا بیعت اولیه را بیعت النساء و بیعت دوم را بیعت الحرب نامیدهاند اما بیشتر مورخان بیعت نساء را بعداز فتح مکه دانستهاند. این دو بیعت، پیشگفتار مهاجرت رسول(ص) و مسلمانها از مکه به مدینه را مسجد قبا مشهد آماده نمود.
انگیزه اسمگذاری
عَقَبه در لغت به معنای گردنه،[۱] راهی میباشد که از آن به قله کوه میروند.[۲] ازآنجاکه دو بیعت فرستاده(ص) و عموم یثرب در عقبهای (گردنه) دربین منا و مکه، مجاورت مِنا به وقوع پیوست، این دو بیعت به بیعت عقبه دارای شهرت آدرس مسجد قبا مشهد گردیدهاند.
مسافت این جای با مکه حدود پنج کیلومتر میباشد.[۳]
مقدمات بیعت
زیرا ابوطالب و خدیجه (در سال دهم بعثت) از عالم رفتند، فرستاده معبود (ص) از یک سو کسی را که از وی نگهبانی نماید نداشت و از سوی دیگر سختگیری مشرکان بر وی بیشتر گردیده بود،[۴]در سال یازدهم بعثت، آن حضرت با شش بدن از عموم یثرب (مدینه) روبرو شد. محل این ملاقات را برخی مجاورت آن عقبه[۵]و برخی در منا رزرو مسجد قبا مشهد نوشتهاند.
[۶] این شش بدن از قوم و قبیله خزرج بودند.[۷] نبی آفریدگار از نام و نشان آنها سؤال کرد و آن ها خویش را از عموم خزرج معرفی کردند؛ رسول(ص) پرسید که شما از هم پیمانان و دوستان یهودید و جواب مثبت شنید. بعد با وی به مصاحبه گردهمایی، اسلام را بر آنها عرضه داشت و برایشان قرآن خواند. داده ها دور از همای که عموم یثرب از یهودیان درباره ظهور پیامبری در مکه به دست آورده بودند موجب اعتنا آنها به حضرت محمد (ص) شد و این آرزو را تشکیل داد که با حضور وی در یثرب بتوانند از ادامه دشمنی و نزاع فی مابین دو بستگان اوس و خزرج پیشگیری نمایند. اینان زیرا به مدینه بازگشتند، قصه ظهور فرستاده را با شماره تلفن مسجد قبا مشهد عموم گفتند.
بیعت نخستین عقبه
این بیعت در سال دوازدهم بعثت، در موسم حج شکل گرفت. دوازده بدن از هفت خانواده دو خاندان اوس و خزرج در عقبه با رسول(ص) دیدار کردند و اسلام آورده و با فرستاده پروردگار(ص) بیعت نمودند. از قبیلۀ خزرج، اَسعَد بن زُرارة، عَوف بن حارث و برادرش مُعاذ، ذَکوان بن عبدقیس، رافع بن صاحب، عبادة بن صامت، ابی عبدالرحمن یزید بن ثَعلَبَة، عباس بن عبادة بن نَضلَة، عُقبَة بن عامر بن نابی، قُطبَة بن عامر بن حدیده و از قبیلة اوس، ابوالهیثم بن تَهَّیان، عُوَیم بن ساعدة دراین بیعت کمپانی داشتند.[۸]
موردها بیعت اولیه عقبه
در پرستش خداوند شریکی برای وی نگیرند.
دزدی و زنا نکنند.
فرزندان خویش را نکشند.
تهمت نزنند.
فرستاده معبود(ص) را در آنچه به نه و صلاح میباشد نافرمانی نکنند.
در حالتی که به این بیعت وفا کردند، فردوس از آن آنها خواهد بود و در شرایطی که بر خلاف نمودند، با خداست که آنها را ببخشد یا این که عذاب نماید. بعضا این بیعت را بیعت النساء گفتهاند اما با اعتنا به آیه ۱۲ سوره ممتحنه، بیعت نساء، بیعت رسول با زنان بعداز فتح مکه میباشد.[۹]
اولی مبادرت رسول(ص) پس از این بیعت
بعد از این بیعت بود که پیامبر خداوند(ص) مُصعب بن عُمیر، را یاور آن ها ارسال کرد تا به آنها قرآن یاد دادن دهد.[۱۰] ولی برخی مورخان ارسال کردن مصعب را پس از بیعت دوم نوشتهاند.[۱۱]
بیعت دوم عقبه
بیعت دوم در عقبه که به بیعت الحرب هم جهانی شد در موسم حج سال سیزدهم بعثت، در درۀ سمت راست از مِنیٰ به سوی گردنه که امروز محل مسجد البیعه میباشد، واقع شد. در امسال هفتاد مرد یا این که هفتاد و دو مرد و دو زن در عقبه حاضر شدند، و از آن سو عباس بن عبدالمطلب عموی فرستاده، نیز با پیامبر خداوند(ص) حاضر شد. یثربیان یکی از یک کدام از یا این که دو عدد دو عدد نزد نبی (ص) میآمدند. اول نفر رافع بن صاحب بن عَجْلان (از بنی زُرَیق) بود که نزد رسول (ص) رفت.
عباس به حاضران اعلام کرد: محمد از ماست و تا آنجا که توانستهایم از وی پشتیبانی کردهایم. فعلا وی میخواهد نزد شما بیاید. در شرایطی که اقتدار نگهبانی اورا دارید، چه عالی، وگرنه اورا نزد ما رها فرمائید. گفتند: با وی بیعت (و پیمان) میکنیم که با هر کس نزاع نماید بجنگیم و با کسی که آشتی نماید، در آشتی باشیم.
بیان شده بَراء بن مَعرور یا این که ابوالهیثم بن تهّیان یا این که اسعد بن زراره از اولیه بیعتکنندگان بودند.[۱۲]
بیعت عَقَبه، به بیعت عموم یثرب با پیامبر خداوند(ص)، قبل از مسافرت آن حضرت اشاره دارااست. دو بیعت در میان عموم مدینه و فرستاده اکرم (ص) ایفا شد که اولین در سال دوازدهم و دومین در سال سیزدهم بعثت بود و هر دو به بیعت عقبه دارای شهرت میباشد. بعضا بیعت اولیه را بیعت النساء و بیعت دوم را بیعت الحرب نامیدهاند اما بیشتر مورخان بیعت نساء را بعداز فتح مکه دانستهاند. این دو بیعت، پیشگفتار مهاجرت رسول(ص) و مسلمانها از مکه به مدینه را مسجد قبا مشهد آماده نمود.
انگیزه اسمگذاری
عَقَبه در لغت به معنای گردنه،[۱] راهی میباشد که از آن به قله کوه میروند.[۲] ازآنجاکه دو بیعت فرستاده(ص) و عموم یثرب در عقبهای (گردنه) دربین منا و مکه، مجاورت مِنا به وقوع پیوست، این دو بیعت به بیعت عقبه دارای شهرت آدرس مسجد قبا مشهد گردیدهاند.
مسافت این جای با مکه حدود پنج کیلومتر میباشد.[۳]
مقدمات بیعت
زیرا ابوطالب و خدیجه (در سال دهم بعثت) از عالم رفتند، فرستاده معبود (ص) از یک سو کسی را که از وی نگهبانی نماید نداشت و از سوی دیگر سختگیری مشرکان بر وی بیشتر گردیده بود،[۴]در سال یازدهم بعثت، آن حضرت با شش بدن از عموم یثرب (مدینه) روبرو شد. محل این ملاقات را برخی مجاورت آن عقبه[۵]و برخی در منا رزرو مسجد قبا مشهد نوشتهاند.
[۶] این شش بدن از قوم و قبیله خزرج بودند.[۷] نبی آفریدگار از نام و نشان آنها سؤال کرد و آن ها خویش را از عموم خزرج معرفی کردند؛ رسول(ص) پرسید که شما از هم پیمانان و دوستان یهودید و جواب مثبت شنید. بعد با وی به مصاحبه گردهمایی، اسلام را بر آنها عرضه داشت و برایشان قرآن خواند. داده ها دور از همای که عموم یثرب از یهودیان درباره ظهور پیامبری در مکه به دست آورده بودند موجب اعتنا آنها به حضرت محمد (ص) شد و این آرزو را تشکیل داد که با حضور وی در یثرب بتوانند از ادامه دشمنی و نزاع فی مابین دو بستگان اوس و خزرج پیشگیری نمایند. اینان زیرا به مدینه بازگشتند، قصه ظهور فرستاده را با شماره تلفن مسجد قبا مشهد عموم گفتند.
بیعت نخستین عقبه
این بیعت در سال دوازدهم بعثت، در موسم حج شکل گرفت. دوازده بدن از هفت خانواده دو خاندان اوس و خزرج در عقبه با رسول(ص) دیدار کردند و اسلام آورده و با فرستاده پروردگار(ص) بیعت نمودند. از قبیلۀ خزرج، اَسعَد بن زُرارة، عَوف بن حارث و برادرش مُعاذ، ذَکوان بن عبدقیس، رافع بن صاحب، عبادة بن صامت، ابی عبدالرحمن یزید بن ثَعلَبَة، عباس بن عبادة بن نَضلَة، عُقبَة بن عامر بن نابی، قُطبَة بن عامر بن حدیده و از قبیلة اوس، ابوالهیثم بن تَهَّیان، عُوَیم بن ساعدة دراین بیعت کمپانی داشتند.[۸]
موردها بیعت اولیه عقبه
در پرستش خداوند شریکی برای وی نگیرند.
دزدی و زنا نکنند.
فرزندان خویش را نکشند.
تهمت نزنند.
فرستاده معبود(ص) را در آنچه به نه و صلاح میباشد نافرمانی نکنند.
در حالتی که به این بیعت وفا کردند، فردوس از آن آنها خواهد بود و در شرایطی که بر خلاف نمودند، با خداست که آنها را ببخشد یا این که عذاب نماید. بعضا این بیعت را بیعت النساء گفتهاند اما با اعتنا به آیه ۱۲ سوره ممتحنه، بیعت نساء، بیعت رسول با زنان بعداز فتح مکه میباشد.[۹]
اولی مبادرت رسول(ص) پس از این بیعت
بعد از این بیعت بود که پیامبر خداوند(ص) مُصعب بن عُمیر، را یاور آن ها ارسال کرد تا به آنها قرآن یاد دادن دهد.[۱۰] ولی برخی مورخان ارسال کردن مصعب را پس از بیعت دوم نوشتهاند.[۱۱]
بیعت دوم عقبه
بیعت دوم در عقبه که به بیعت الحرب هم جهانی شد در موسم حج سال سیزدهم بعثت، در درۀ سمت راست از مِنیٰ به سوی گردنه که امروز محل مسجد البیعه میباشد، واقع شد. در امسال هفتاد مرد یا این که هفتاد و دو مرد و دو زن در عقبه حاضر شدند، و از آن سو عباس بن عبدالمطلب عموی فرستاده، نیز با پیامبر خداوند(ص) حاضر شد. یثربیان یکی از یک کدام از یا این که دو عدد دو عدد نزد نبی (ص) میآمدند. اول نفر رافع بن صاحب بن عَجْلان (از بنی زُرَیق) بود که نزد رسول (ص) رفت.
عباس به حاضران اعلام کرد: محمد از ماست و تا آنجا که توانستهایم از وی پشتیبانی کردهایم. فعلا وی میخواهد نزد شما بیاید. در شرایطی که اقتدار نگهبانی اورا دارید، چه عالی، وگرنه اورا نزد ما رها فرمائید. گفتند: با وی بیعت (و پیمان) میکنیم که با هر کس نزاع نماید بجنگیم و با کسی که آشتی نماید، در آشتی باشیم.
بیان شده بَراء بن مَعرور یا این که ابوالهیثم بن تهّیان یا این که اسعد بن زراره از اولیه بیعتکنندگان بودند.[۱۲]
آدرس مسجد قبا مشهد و راهنمای مراجعه به این مسجد