نقشآفرینی در توقف نبرد صفین
اشعث در نبرد صفین:
اى گردآوری مسلمان، ديديد كه ديروز بر شما چه سپری شد، و چه اندازه از (دليران) عرب نابود شدند. به خداوند قسم و سوگند اینجانب بدين عمرى كه به خواست آفریدگار سپرى كردهام هیچ گاه روزى چنين (صعب) نديده بودم.هان، حاضران به غايبان گشوده گويند: به راستى در حالتیکه ما فردا از پيكار گشوده نايستيم نسل عرب يكسره نيست و نابود گردد و حُحافظه موقتَتهايى كه بايد نگه داشته آيد پاراگراف تباه مسجد قبا مشهد خواهد شد.[۲۲]
اشعث در پیکار صفین در سپاه امام علی(ع) بود و سر گروهی سپاهیان قبایل کنده و ربیعه را بر ذمه داشت.[۲۳] به نقل از نصر بن مزاحم، امام علی(ع) سر گروهی این قبایل را از وی گرفت و به حسان بن مخدوج واگذار کرد، ولی بعضا از اصحاب یمنی امام علی(ع)، این عمل را به صلاح ندانستند. در فیض در میان لشکریان امام علی(ع) اختلاف زمین خورد. معاویه در صدد جذب اشعث برآمد ولی امام علی(ع) فرماندهی جبهه راست سپاه را به وی سپرد.[۲۴] زمانی که لشکریان معاویه شریعه فرات را بر سپاه امام علی(ع) بستند، اشعث آنجا را از احاطه لشکر شام بیرون آدرس مسجد قبا مشهد کرد.[۲۵]
نوشتهعلمیٔ مهم: طومار امام علی به اشعث بن قیس
به نقل از منابع تاریخی، اشعث در لیلة الهریر که تعداد متعددی کشته شدند و برد سپاه امام علی(ع) مجاورت بود،[۲۶] ادامه نبرد را به صلاح ندانست.[۲۷] معاویه بعد از اگاهی بوسیله جاسوسانش از موضع اشعث امر کرد قرآنها را بر نیزه نمایند و خواهان حکمیت شوند.[۲۸] بعداز آنکه لشکر معاویه قرآنها را بر نیزه کردند، اشعث به امام علی(ع) اعتراض کرد[۲۹] و از وی خواست توصیه دعوت به کتابالله را بپذیرد.[۳۰] بیان شده اشعث قبل از نبرد صفین زمانی که طومار امام علی به وی رسید تصمیم گرفت که به معاویه بپیوندد البته یارانش اورا از این شغل پشیمان رزرو مسجد قبا مشهد کردند.[۳۱]
دفاع از حکمیت ابوموسی اشعری
اشعث در پیکار صفین لحاظ معاویه را درباره قرار دادن یک حَکَم از شام و دیگری از عراق پسندید.[۳۲] وی با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و خودش ابوموسی اشعری را توصیه بخشید.[۳۳] به نقل از یعقوبی مورخ قرن سوم، هنگام تایپ کردن صلحطومار در میان نمایندگان دو سپاه بر رمز کنیه امیرالمؤمنین برای امام علی(ع) اختلاف شد و اشعث خواهان محو آن در صلحطومار شماره تلفن مسجد قبا مشهد شوید.[۳۴]
اشعث اعتقاد و باور داشت که قبل از شروع مجدد مبارزه با معاویه بایستی با خوارج نهروان جنگید،[۳۵] البته بعد از پیکار نهروان که امام علی(ع) یارانش را به نبرد با معاویه فراخواند، خستگی از پیکار را عذر و بهانه کرد. گفته وی در سپاه امام علی(ع) نیز تأثیر گذاشت و به همین منجر امام علی(ع) از نزاع با معاویه پشیمان و راهی کوفه شد.[۳۶]
ملازمت با ابنملجم در قتل امام علی(ع)
مطابق منابع تاریخی، اشعث از ماجرای شهید شدن امام علی(ع) دور اندیشی داشته میباشد. به نقل از یعقوبی وقتی که ابنملجم برای کشتن امام علی (ع) از مصر به کوفه رفت، یک ماه در خانه اشعث اقامت گزید و شمشیرش را فراهم میکرد.[۳۷] بنابر گزارشی، اشعث از ابنملجم خواست قبل از دمیدن صبح در هدف خویش یعنی قتل امام علی(ع) مبادرت نماید تا نزد عموم رسوا نشود.[۳۸] اشعث بعداز ضربه ابنملجم، فرزندش قیس را ارسال کرد تا حالت امام علی(ع) را به او گزارش نماید.[۳۹] روایتی از امام راستگو(ع) نیز حاکی از نقش اشعث در شهیدشدن امام علی(ع) میباشد.[۴۰] با این حالا گزارشی تاریخی وجود دارااست که اشعث وقتی که از قصد ابنملجم مرادی با خبر شد آن را به استحضار امام علی(ع) رساند.[۴۱] چنانکه در منابع تاریخی آمده میباشد، اشعث امام علی(ع) را به مرگ ترساندن کرده بود.[۴۲] اورده شده امام علی(ع) به وی پشت گرمی نداشته[۴۳] و اورا لعنت کرده و منافق خطاب نموده است.[۴۴] به گفته مرتضی مطهری، اشعث مردی پستفطرت بود که شیوه عدل و داد علی(ع) را نمیپسندید و با معاویه سروسرّی داشت.[۴۵] او همینطور اشعث را یک شاهزاده اشرافی می داند که روی به عبارتی تعصبات قومی با امام علی(ع) مخالفت می کرد و از پشت به وی شمشیر میزد.[۴۶]
فرزندان
بعضا از اشخاص فامیل اشعث عبارتند از:
محمد بن اشعث، از اشخاص زیاد بن ابیه و ابنزیاد بود که در دستگیری حجر بن عدی،[۴۷] هانی بن عروه[۴۸] و مسلم بن عقیل[۴۹] نقش داشت. همینطور بر محور روایتی که در الکافی از امام درست گو(ع) اورده شده، محمد بن اشعث در شهید شدن امام حسین(ع) نیز نقش داشته میباشد.[۵۰]
قیس بن اشعث، از عده ای بود که به امام حسین(ع) طومار نوشت و اورا به کوفه دعوت کرد، البته به لشکر شام پیوست.[۵۱]
جعده دختر اشعث، همسر امام حسن مجتبی بود که به نقل از منابع، به تحریک معاویة بن ابیسفیان، امام حسن را مسموم کرد.[۵۲]
عبدالرحمن بن محمد (درگذشت: ۹۵ق) نوه اشعث، در بالا از حامیان بنیامیه بود ولی به تدریج از معارضان آنها شد و علیه آن ها کودتا کرد.[۵۳]
پانویس
نتیجهالاسلام، نهج البلاغه، ۱۴۰۵ق، ج۵، ص۸۰۳.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۳۳.
ابنحجر، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۳۹؛ ابناثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۸.
ابناثیر، اسد الغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۸.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۳۳.
برای مثال نگاه فرمایید به: ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۳۳؛ ابناثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۸-۱۱۹؛ ابنحجر، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۳۹-۲۴۰.
برای مثال نگاه نمائید به: بخاری درست البخاری، ۱۴۲۲ق، ج۹، ص۸ باب القسامه.
نقشآفرینی در توقف نبرد صفین
اشعث در نبرد صفین:
اى گردآوری مسلمان، ديديد كه ديروز بر شما چه سپری شد، و چه اندازه از (دليران) عرب نابود شدند. به خداوند قسم و سوگند اینجانب بدين عمرى كه به خواست آفریدگار سپرى كردهام هیچ گاه روزى چنين (صعب) نديده بودم.هان، حاضران به غايبان گشوده گويند: به راستى در حالتیکه ما فردا از پيكار گشوده نايستيم نسل عرب يكسره نيست و نابود گردد و حُحافظه موقتَتهايى كه بايد نگه داشته آيد پاراگراف تباه مسجد قبا مشهد خواهد شد.[۲۲]
اشعث در پیکار صفین در سپاه امام علی(ع) بود و سر گروهی سپاهیان قبایل کنده و ربیعه را بر ذمه داشت.[۲۳] به نقل از نصر بن مزاحم، امام علی(ع) سر گروهی این قبایل را از وی گرفت و به حسان بن مخدوج واگذار کرد، ولی بعضا از اصحاب یمنی امام علی(ع)، این عمل را به صلاح ندانستند. در فیض در میان لشکریان امام علی(ع) اختلاف زمین خورد. معاویه در صدد جذب اشعث برآمد ولی امام علی(ع) فرماندهی جبهه راست سپاه را به وی سپرد.[۲۴] زمانی که لشکریان معاویه شریعه فرات را بر سپاه امام علی(ع) بستند، اشعث آنجا را از احاطه لشکر شام بیرون آدرس مسجد قبا مشهد کرد.[۲۵]
نوشتهعلمیٔ مهم: طومار امام علی به اشعث بن قیس
به نقل از منابع تاریخی، اشعث در لیلة الهریر که تعداد متعددی کشته شدند و برد سپاه امام علی(ع) مجاورت بود،[۲۶] ادامه نبرد را به صلاح ندانست.[۲۷] معاویه بعد از اگاهی بوسیله جاسوسانش از موضع اشعث امر کرد قرآنها را بر نیزه نمایند و خواهان حکمیت شوند.[۲۸] بعداز آنکه لشکر معاویه قرآنها را بر نیزه کردند، اشعث به امام علی(ع) اعتراض کرد[۲۹] و از وی خواست توصیه دعوت به کتابالله را بپذیرد.[۳۰] بیان شده اشعث قبل از نبرد صفین زمانی که طومار امام علی به وی رسید تصمیم گرفت که به معاویه بپیوندد البته یارانش اورا از این شغل پشیمان رزرو مسجد قبا مشهد کردند.[۳۱]
دفاع از حکمیت ابوموسی اشعری
اشعث در پیکار صفین لحاظ معاویه را درباره قرار دادن یک حَکَم از شام و دیگری از عراق پسندید.[۳۲] وی با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و خودش ابوموسی اشعری را توصیه بخشید.[۳۳] به نقل از یعقوبی مورخ قرن سوم، هنگام تایپ کردن صلحطومار در میان نمایندگان دو سپاه بر رمز کنیه امیرالمؤمنین برای امام علی(ع) اختلاف شد و اشعث خواهان محو آن در صلحطومار شماره تلفن مسجد قبا مشهد شوید.[۳۴]
اشعث اعتقاد و باور داشت که قبل از شروع مجدد مبارزه با معاویه بایستی با خوارج نهروان جنگید،[۳۵] البته بعد از پیکار نهروان که امام علی(ع) یارانش را به نبرد با معاویه فراخواند، خستگی از پیکار را عذر و بهانه کرد. گفته وی در سپاه امام علی(ع) نیز تأثیر گذاشت و به همین منجر امام علی(ع) از نزاع با معاویه پشیمان و راهی کوفه شد.[۳۶]
ملازمت با ابنملجم در قتل امام علی(ع)
مطابق منابع تاریخی، اشعث از ماجرای شهید شدن امام علی(ع) دور اندیشی داشته میباشد. به نقل از یعقوبی وقتی که ابنملجم برای کشتن امام علی (ع) از مصر به کوفه رفت، یک ماه در خانه اشعث اقامت گزید و شمشیرش را فراهم میکرد.[۳۷] بنابر گزارشی، اشعث از ابنملجم خواست قبل از دمیدن صبح در هدف خویش یعنی قتل امام علی(ع) مبادرت نماید تا نزد عموم رسوا نشود.[۳۸] اشعث بعداز ضربه ابنملجم، فرزندش قیس را ارسال کرد تا حالت امام علی(ع) را به او گزارش نماید.[۳۹] روایتی از امام راستگو(ع) نیز حاکی از نقش اشعث در شهیدشدن امام علی(ع) میباشد.[۴۰] با این حالا گزارشی تاریخی وجود دارااست که اشعث وقتی که از قصد ابنملجم مرادی با خبر شد آن را به استحضار امام علی(ع) رساند.[۴۱] چنانکه در منابع تاریخی آمده میباشد، اشعث امام علی(ع) را به مرگ ترساندن کرده بود.[۴۲] اورده شده امام علی(ع) به وی پشت گرمی نداشته[۴۳] و اورا لعنت کرده و منافق خطاب نموده است.[۴۴] به گفته مرتضی مطهری، اشعث مردی پستفطرت بود که شیوه عدل و داد علی(ع) را نمیپسندید و با معاویه سروسرّی داشت.[۴۵] او همینطور اشعث را یک شاهزاده اشرافی می داند که روی به عبارتی تعصبات قومی با امام علی(ع) مخالفت می کرد و از پشت به وی شمشیر میزد.[۴۶]
فرزندان
بعضا از اشخاص فامیل اشعث عبارتند از:
محمد بن اشعث، از اشخاص زیاد بن ابیه و ابنزیاد بود که در دستگیری حجر بن عدی،[۴۷] هانی بن عروه[۴۸] و مسلم بن عقیل[۴۹] نقش داشت. همینطور بر محور روایتی که در الکافی از امام درست گو(ع) اورده شده، محمد بن اشعث در شهید شدن امام حسین(ع) نیز نقش داشته میباشد.[۵۰]
قیس بن اشعث، از عده ای بود که به امام حسین(ع) طومار نوشت و اورا به کوفه دعوت کرد، البته به لشکر شام پیوست.[۵۱]
جعده دختر اشعث، همسر امام حسن مجتبی بود که به نقل از منابع، به تحریک معاویة بن ابیسفیان، امام حسن را مسموم کرد.[۵۲]
عبدالرحمن بن محمد (درگذشت: ۹۵ق) نوه اشعث، در بالا از حامیان بنیامیه بود ولی به تدریج از معارضان آنها شد و علیه آن ها کودتا کرد.[۵۳]
پانویس
نتیجهالاسلام، نهج البلاغه، ۱۴۰۵ق، ج۵، ص۸۰۳.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۳۳.
ابنحجر، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۳۹؛ ابناثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۸.
ابناثیر، اسد الغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۸.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۳۳.
برای مثال نگاه فرمایید به: ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۳۳؛ ابناثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۸-۱۱۹؛ ابنحجر، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۳۹-۲۴۰.
برای مثال نگاه نمائید به: بخاری درست البخاری، ۱۴۲۲ق، ج۹، ص۸ باب القسامه.
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم