قاسم بن مَعْن مسعودی از فقیهان و اصحاب امام راست گو(ع) در شهر کوفه بود. او خلال فقه و حدیث، در علم ها دیگری زیرا شعر، سخن، انساب و ادبیات عرب تبحر داشت. قاسم کتابهایی را در قضیههای متفاوت نوشت. دانش وی در کنار صفات اخلاقیاش سبب ساز گردیده بود که فی مابین عموم از محبوبیت بالایی بهره مند باشد و از وی با کنیه امام خاطر مسجد قبا مشهد نمایند.
قاسم بن معن در حین حکومت مهدی عباسی به قضاوت در شهر کوفه منصوب شد. او خلال شاگردی و نقل داستان از امام راست گو(ع)، از اساتید دیگری زیرا ابوحنیفه، ابان بن تغلب، اعمش و هشام بن عروه به کار گرفت. فضل و ادب بن دکین، ابن الأعرابی، علی بن نصر الجهضمی، معافی بن سلیمان و یحیی بن زیاد الفرّاء النحوی به عنوان مثال شاگردان قاسم بن معن آدرس مسجد قبا مشهد بودند.
بیشتر رجالشناسان شیعه، اظهارنظری درخصوص مذهب و وثاقت قاسم بن معن نکرده و صرفا به شاگردیش از امام درست گو(ع) اشاره کردهاند؛ البته مامقانی اورا امامی مذهب دانسته و اعتقاد دارد که اطلاعاتی درخصوص وثاقتش در دسترس وجود ندارد. بعضا اورا با اشاره به امامی و مجهول الحال بودنش، شخصی ثقه در نقل حدیث قلمداد کردهاند. اهلسنت نیز قاسم را شخصی ثقه و صدوق معرفی رزرو مسجد قبا مشهد کردهاند.
معرفی
قاسم بن معن بن عبدالرحمن فقید،[۱] حکم دهنده[۲] و از اصحاب امام درست گو(ع)[۳] در شهر کوفه[۴] بود. او از نوادگان عبدالله بن مسعود[۵] صحابه فرستاده اسلام(ص)[۶] دانسته گردیدهاست. لقب وی ابوعبدالله بود[۷] و با القابی زیرا الهُذلی،[۸] کوفی[۹] و مسعودی[۱۰] شناخته میشد؛ ولی به مسعودی آوازه داشت[۱۱] به سیرتکاملای که اورده شده میباشد وی در کنار عبدالرحمن بن عبدالله بن عتبة و علی بن حسین مسعودی مولف کتاب مروج الذهب جزو سه نفری میباشد که با کنیه مسعودی شناخته میشد.[۱۲] به همین استدلال بعضی اسم اورا قاسم بن معن مسعودی[۱۳] شماره تلفن مسجد قبا مشهد تیتر کردهاند.
قاسم بن معن فردی محجوب،[۱۴] سخاوتمند[۱۵] و دارنده منزلتی بالا[۱۶] و حتی صاحب و مالک جمیع صفات اخلاقی دانسته گردیده[۱۷] و اورده شده میباشد که شایسته ترین عموم در رعایت آداب بود.[۱۸] او در حین خویش نزد عموم از محبوبیت بالایی منتفع بود؛[۱۹] به سیرتکاملای که در حمد وی شعر نیز سروده شدهاست.[۲۰]
درباره مجال تولدش داده ها دقیقی نیست؛ البته نقل شده میباشد که بعداز سال ۱۰۰ق به عالم آمده میباشد.[۲۱] بر اساس پارهای از گزارشها سال وفات وی در سال ۱۷۵ق یا این که ۱۸۸ق مذکور میباشد.[۲۲] او درحالیکه از جانب هارون عباسی عازم رقه بود در ناحیه رأس العین از جهان رفت.[۲۳]
برادرش ابیعبیدة بن معن نیز از عالمان دانسته گردیدهاست.[۲۴]
دانا به علم ها متعدد
قاسم بن معن را فقیه به علم ها متفاوت قلمداد کردهاند.[۲۵] او ضمن فقاهت[۲۶] و بیان ماجرا،[۲۷] دانا به علومی زیرا حدیث، شعر، صحبت،[۲۸] انساب[۲۹] و ادبیات عرب[۳۰] دانسته گردیدهاست.
جامعیت قاسم بن معن در علم ها متفاوت منجر گردیده بود که برخی او را در کوفه بینظیر دانسته[۳۱] و حتی جزو عالمان چهارگانه در طولهای متفاوت بدانند.[۳۲] تودهای قاسم را به خیال دانشش، بسیار تحسین کرده[۳۳] و به وی کنیه امام دادند[۳۴] و یا این که به خیال و خاطر فقاهتش، امام در فقه معرفی کردند.[۳۵]
نقل شده میباشد قاسم شایسته ترین عموم در دانش حدیث و شعر و فقیهترین عموم در دانش فقه و ادبیات عرب بود[۳۶] و حتی اورا آیتم وثوق عالمان دانش نحو قلمداد کردهاند؛[۳۷] چنانکه فراء[۳۸] و محمد بن زیاد اعرابی[۳۹] از نحویان دارای اسم و رسم را از شاگردان او دانستهاند. مهارتش در ادبیات عرب و دانش نحو منجر گردیده بود که به او کنیه النحوی بدهند[۴۰] و اورا امام در ادبیات[۴۱] نیز معرفی نمایند.
قاسم بن معن مولف کتاب ها در موضوعهای گوناگون[۴۲] برای مثال حدیث دانسته گردیده، البته آثارش نشر پیدا نکرد.[۴۳] کتاب غریب الحدیث، کتاب نوادر اللغه و کتاب النحو[۴۴] و کتاب غریب المصنف اسم بعضا از اثرها وی دانسته گردیدهاست.[۴۵]
قضاوت در کوفه
قاسم بن معن بوسیله مهدی عباسی[۴۶] یا این که منصور عباسی[۴۷] به قضاوت شهر کوفه منصوب شد[۴۸] و تا مجال هارون الرشید درین سمت باقی ماند.[۴۹] آورده شده میباشد که وی در قضاوت عفیف و سختگیر بود.[۵۰] او تا پایان قدمت از این شیوه ارتزاق نکرد.[۵۱] قاسم روزیاش را با بقیه افراد تقسیم میکرد و در روزی سایرافراد سهیم نمیشد.[۵۲] زهدو تقوا وی سبب ساز گردیده بود که بعضا اورا از زاهدان نیز بدانند.[۵۳]
بعضا با استناد به مکاشفه بعضی از صالحان، قاسم را جزو سه نفر از قاضیانی قلمداد کردهاند که در طول خویش، از نجات یافتگان خواهند بود.[۵۴]
اساتید و شاگردان
قاسم بن معن خلال شاگردی و نقل داستان از امام راستگو(ع)،[۵۵] اساتید فراوان دیگری نیز داشت. یکی آنها ابوحنیفه بود؛ به سیرتکاملای که بعضا اورا از اصحاب ابوحنیفه[۵۶] و حتی از مطرح ترین شاگردان[۵۷] و از دوازده نفر اصحاب شناخته گردیده ابوحنیفه[۵۸] دانستهاند. در پارهای از گزارشها، گفتار ابوحنیفه در امر عشقمندیاش به قاسم آمده میباشد.[۵۹] هرچند بعضی معتقدند که وی از همنشینان و دوستان ابوحنیفه بود.[۶۰] بیان شده میباشد که قاسم در پاسخ هر کس او را به نوکری ابوحنیفه جنایتکار کرد، مشایعت با ابوحنیفه را سودمندتر از هم نشینی با دیگر افراد تیتر کرد.[۶۱]
قاسم از افراد دیگری زیرا ابان بن تغلب، الاجلح بن عبدالله الکندی، حجّاج بن أرطاة، سلیمان التّیمی، و عبدالملک بن جُریح، منصور بن المُعتمر، یحیی بن سعید الانصاری.[۶۲] داستان نقل نموده است. منابع اهلسنت به اشخاص دیگری زیرا اعمش، عاصم الاحول، عبدالملک بن عمیر، منصور بن المعتمر، طلحة بن یحیی بن طلحة، داود بن ابی هند، محمد بن عمرو بن علقمة، هشام بن عروه، عبدالرحمن المسعودی،[۶۳] منصور بن المعتمر، حصین بن عبدالرحمن، و بقیه افراد[۶۴] تحت عنوان اساتید قاسم خاطر کردهاند.
قاسم بن معن شاگردان متعددی داشت و اشخاص متعددی از وی ماجرا نقل کردهاند. برخی از آنها عبارتنداز:
صاحب و مالک بن اسماعیل، خلاد بن خالد، فضل و ادب بن دکین،[۶۵] ابن الأعرابی، لیث بن المظفر،[۶۶] ابن مهدی، علی بن نصر الجهضمی، عبداللّه بن ولید العدنی، ابوغسان النهدی، معافی بن سلیمان الرسعنی،[۶۷] عبدالرحمن بن مهدی، أبونعیم، معلّی بن منصور، منجاب بن الحارث،[۶۸] اسماعیل بن أبان الورّاق، آدم بن انسان البغدادی، محمد بن المنذر بن سعید القابوسی، یحیی بن زیاد الفرّاء النحوی و دیگر افراد[۶۹]
مذهب و وثاقت
اکثر رجالیان شیعه راجع به مذهب و وثاقت قاسم بن معن اظهارنظری نکرده و فقط به شاگردیش از امام درست گو(ع) اشاره نمودهاند.[۷۰] مامقانی از عالمان دانش رجال شیعه، او را امامی مذهب دانسته؛ ولی اعتقاد دارد در باب شخصیت وی و ارتباطش با تشیع اطلاعاتی در دسترس وجود ندارد.[۷۱] فقدان داده ها درباره ی قاسم سبب ساز شد که بعضا اورا فردی مجهول[۷۲] یا این که مهمل[۷۳] بدانند. تودهای با اشاره به مجهول الحال بودنش، معتقدند که در نقل حدیث ثقه بوده[۷۴] و حتی از ثقات فاضل به حساب میآید.[۷۵]
اهلسنت به وثاقت قاسم بن معن اذعان کرده[۷۶] و اورا ثقه فاضل،[۷۷] صدوق[۷۸] و حسن الحدیث[۷۹] دانستهاند، به این ترتیب تودهای اورا از علما و فقهای دارای شهرت اهل سنت دانسته[۸۰] و مذهبش را حنفی[۸۱] تیتر کردهاند.
قاسم بن مَعْن مسعودی از فقیهان و اصحاب امام راست گو(ع) در شهر کوفه بود. او خلال فقه و حدیث، در علم ها دیگری زیرا شعر، سخن، انساب و ادبیات عرب تبحر داشت. قاسم کتابهایی را در قضیههای متفاوت نوشت. دانش وی در کنار صفات اخلاقیاش سبب ساز گردیده بود که فی مابین عموم از محبوبیت بالایی بهره مند باشد و از وی با کنیه امام خاطر مسجد قبا مشهد نمایند.
قاسم بن معن در حین حکومت مهدی عباسی به قضاوت در شهر کوفه منصوب شد. او خلال شاگردی و نقل داستان از امام راست گو(ع)، از اساتید دیگری زیرا ابوحنیفه، ابان بن تغلب، اعمش و هشام بن عروه به کار گرفت. فضل و ادب بن دکین، ابن الأعرابی، علی بن نصر الجهضمی، معافی بن سلیمان و یحیی بن زیاد الفرّاء النحوی به عنوان مثال شاگردان قاسم بن معن آدرس مسجد قبا مشهد بودند.
بیشتر رجالشناسان شیعه، اظهارنظری درخصوص مذهب و وثاقت قاسم بن معن نکرده و صرفا به شاگردیش از امام درست گو(ع) اشاره کردهاند؛ البته مامقانی اورا امامی مذهب دانسته و اعتقاد دارد که اطلاعاتی درخصوص وثاقتش در دسترس وجود ندارد. بعضا اورا با اشاره به امامی و مجهول الحال بودنش، شخصی ثقه در نقل حدیث قلمداد کردهاند. اهلسنت نیز قاسم را شخصی ثقه و صدوق معرفی رزرو مسجد قبا مشهد کردهاند.
معرفی
قاسم بن معن بن عبدالرحمن فقید،[۱] حکم دهنده[۲] و از اصحاب امام درست گو(ع)[۳] در شهر کوفه[۴] بود. او از نوادگان عبدالله بن مسعود[۵] صحابه فرستاده اسلام(ص)[۶] دانسته گردیدهاست. لقب وی ابوعبدالله بود[۷] و با القابی زیرا الهُذلی،[۸] کوفی[۹] و مسعودی[۱۰] شناخته میشد؛ ولی به مسعودی آوازه داشت[۱۱] به سیرتکاملای که اورده شده میباشد وی در کنار عبدالرحمن بن عبدالله بن عتبة و علی بن حسین مسعودی مولف کتاب مروج الذهب جزو سه نفری میباشد که با کنیه مسعودی شناخته میشد.[۱۲] به همین استدلال بعضی اسم اورا قاسم بن معن مسعودی[۱۳] شماره تلفن مسجد قبا مشهد تیتر کردهاند.
قاسم بن معن فردی محجوب،[۱۴] سخاوتمند[۱۵] و دارنده منزلتی بالا[۱۶] و حتی صاحب و مالک جمیع صفات اخلاقی دانسته گردیده[۱۷] و اورده شده میباشد که شایسته ترین عموم در رعایت آداب بود.[۱۸] او در حین خویش نزد عموم از محبوبیت بالایی منتفع بود؛[۱۹] به سیرتکاملای که در حمد وی شعر نیز سروده شدهاست.[۲۰]
درباره مجال تولدش داده ها دقیقی نیست؛ البته نقل شده میباشد که بعداز سال ۱۰۰ق به عالم آمده میباشد.[۲۱] بر اساس پارهای از گزارشها سال وفات وی در سال ۱۷۵ق یا این که ۱۸۸ق مذکور میباشد.[۲۲] او درحالیکه از جانب هارون عباسی عازم رقه بود در ناحیه رأس العین از جهان رفت.[۲۳]
برادرش ابیعبیدة بن معن نیز از عالمان دانسته گردیدهاست.[۲۴]
دانا به علم ها متعدد
قاسم بن معن را فقیه به علم ها متفاوت قلمداد کردهاند.[۲۵] او ضمن فقاهت[۲۶] و بیان ماجرا،[۲۷] دانا به علومی زیرا حدیث، شعر، صحبت،[۲۸] انساب[۲۹] و ادبیات عرب[۳۰] دانسته گردیدهاست.
جامعیت قاسم بن معن در علم ها متفاوت منجر گردیده بود که برخی او را در کوفه بینظیر دانسته[۳۱] و حتی جزو عالمان چهارگانه در طولهای متفاوت بدانند.[۳۲] تودهای قاسم را به خیال دانشش، بسیار تحسین کرده[۳۳] و به وی کنیه امام دادند[۳۴] و یا این که به خیال و خاطر فقاهتش، امام در فقه معرفی کردند.[۳۵]
نقل شده میباشد قاسم شایسته ترین عموم در دانش حدیث و شعر و فقیهترین عموم در دانش فقه و ادبیات عرب بود[۳۶] و حتی اورا آیتم وثوق عالمان دانش نحو قلمداد کردهاند؛[۳۷] چنانکه فراء[۳۸] و محمد بن زیاد اعرابی[۳۹] از نحویان دارای اسم و رسم را از شاگردان او دانستهاند. مهارتش در ادبیات عرب و دانش نحو منجر گردیده بود که به او کنیه النحوی بدهند[۴۰] و اورا امام در ادبیات[۴۱] نیز معرفی نمایند.
قاسم بن معن مولف کتاب ها در موضوعهای گوناگون[۴۲] برای مثال حدیث دانسته گردیده، البته آثارش نشر پیدا نکرد.[۴۳] کتاب غریب الحدیث، کتاب نوادر اللغه و کتاب النحو[۴۴] و کتاب غریب المصنف اسم بعضا از اثرها وی دانسته گردیدهاست.[۴۵]
قضاوت در کوفه
قاسم بن معن بوسیله مهدی عباسی[۴۶] یا این که منصور عباسی[۴۷] به قضاوت شهر کوفه منصوب شد[۴۸] و تا مجال هارون الرشید درین سمت باقی ماند.[۴۹] آورده شده میباشد که وی در قضاوت عفیف و سختگیر بود.[۵۰] او تا پایان قدمت از این شیوه ارتزاق نکرد.[۵۱] قاسم روزیاش را با بقیه افراد تقسیم میکرد و در روزی سایرافراد سهیم نمیشد.[۵۲] زهدو تقوا وی سبب ساز گردیده بود که بعضا اورا از زاهدان نیز بدانند.[۵۳]
بعضا با استناد به مکاشفه بعضی از صالحان، قاسم را جزو سه نفر از قاضیانی قلمداد کردهاند که در طول خویش، از نجات یافتگان خواهند بود.[۵۴]
اساتید و شاگردان
قاسم بن معن خلال شاگردی و نقل داستان از امام راستگو(ع)،[۵۵] اساتید فراوان دیگری نیز داشت. یکی آنها ابوحنیفه بود؛ به سیرتکاملای که بعضا اورا از اصحاب ابوحنیفه[۵۶] و حتی از مطرح ترین شاگردان[۵۷] و از دوازده نفر اصحاب شناخته گردیده ابوحنیفه[۵۸] دانستهاند. در پارهای از گزارشها، گفتار ابوحنیفه در امر عشقمندیاش به قاسم آمده میباشد.[۵۹] هرچند بعضی معتقدند که وی از همنشینان و دوستان ابوحنیفه بود.[۶۰] بیان شده میباشد که قاسم در پاسخ هر کس او را به نوکری ابوحنیفه جنایتکار کرد، مشایعت با ابوحنیفه را سودمندتر از هم نشینی با دیگر افراد تیتر کرد.[۶۱]
قاسم از افراد دیگری زیرا ابان بن تغلب، الاجلح بن عبدالله الکندی، حجّاج بن أرطاة، سلیمان التّیمی، و عبدالملک بن جُریح، منصور بن المُعتمر، یحیی بن سعید الانصاری.[۶۲] داستان نقل نموده است. منابع اهلسنت به اشخاص دیگری زیرا اعمش، عاصم الاحول، عبدالملک بن عمیر، منصور بن المعتمر، طلحة بن یحیی بن طلحة، داود بن ابی هند، محمد بن عمرو بن علقمة، هشام بن عروه، عبدالرحمن المسعودی،[۶۳] منصور بن المعتمر، حصین بن عبدالرحمن، و بقیه افراد[۶۴] تحت عنوان اساتید قاسم خاطر کردهاند.
قاسم بن معن شاگردان متعددی داشت و اشخاص متعددی از وی ماجرا نقل کردهاند. برخی از آنها عبارتنداز:
صاحب و مالک بن اسماعیل، خلاد بن خالد، فضل و ادب بن دکین،[۶۵] ابن الأعرابی، لیث بن المظفر،[۶۶] ابن مهدی، علی بن نصر الجهضمی، عبداللّه بن ولید العدنی، ابوغسان النهدی، معافی بن سلیمان الرسعنی،[۶۷] عبدالرحمن بن مهدی، أبونعیم، معلّی بن منصور، منجاب بن الحارث،[۶۸] اسماعیل بن أبان الورّاق، آدم بن انسان البغدادی، محمد بن المنذر بن سعید القابوسی، یحیی بن زیاد الفرّاء النحوی و دیگر افراد[۶۹]
مذهب و وثاقت
اکثر رجالیان شیعه راجع به مذهب و وثاقت قاسم بن معن اظهارنظری نکرده و فقط به شاگردیش از امام درست گو(ع) اشاره نمودهاند.[۷۰] مامقانی از عالمان دانش رجال شیعه، او را امامی مذهب دانسته؛ ولی اعتقاد دارد در باب شخصیت وی و ارتباطش با تشیع اطلاعاتی در دسترس وجود ندارد.[۷۱] فقدان داده ها درباره ی قاسم سبب ساز شد که بعضا اورا فردی مجهول[۷۲] یا این که مهمل[۷۳] بدانند. تودهای با اشاره به مجهول الحال بودنش، معتقدند که در نقل حدیث ثقه بوده[۷۴] و حتی از ثقات فاضل به حساب میآید.[۷۵]
اهلسنت به وثاقت قاسم بن معن اذعان کرده[۷۶] و اورا ثقه فاضل،[۷۷] صدوق[۷۸] و حسن الحدیث[۷۹] دانستهاند، به این ترتیب تودهای اورا از علما و فقهای دارای شهرت اهل سنت دانسته[۸۰] و مذهبش را حنفی[۸۱] تیتر کردهاند.
سوالات مهم قبل از رزرو مسجد قبا مشهد؛ راهنمای کامل برای انتخاب و هماهنگی مراسم