دختر ابوطالب خواهر امام علی(ع)، صحابی رسول(ص) و از راویان حدیث غدیر و حدیث ثَقَلین میباشد. به گفته تاریخنگاران، معراج رسول از منزل امهانی استارت شد. بعداز فتح مکه نیز فرستاده(ص) افرادی که در منزل امهانی پناهنده گردیده بودند را اعطا کرد. بعضی مورخان، مسلمان شدن امهانی را بعداز فتح مکه دانستهاند؛ البته بر مبنا روایتی که حاکم نعمان مغربی از فرستاده(ص) نقل کرده وی همواره یکتاپرست بوده میباشد. وی همینطور از راویان اختلاف حضرت فاطمه(س) و ابوبکر در ماجرای فدک مسجد قبا مشهد میباشد.
فرزند امهانی، جَعدَة بن هُبَیرَه کارگزار امام علی(ع) در خراسان بوده میباشد. معرفی، امهانی دختر ابوطالب و فاطمه بنت اسد و خواهر امام علی(ع) میباشد.[۱] از ابنعباس آورده شده که فرستاده اکرم(ص) اورا اُمِّهانی خطاب نموده است.[۲] اسم وی فاخِته و به گفته برخی جُمانه و هند بوده آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۳]
به نقل از، ابنعبدالبر از صحابهنگاران اهلسنت، امهانی بعداز فتح مکه، اسلام آورده میباشد؛[۴] البته مبنی بر روایتی در کتاب تفصیل الاخبار، حکم دهنده نعمان از رسول(ص) بیان شده، وی همواره یکتاپرست بوده میباشد.[۵]هانی، قدمت، یوسف و جَعدَه، فرزندان امهانی می باشند.[۶] همسر وی، هُبَيْرَة بن ابیوهب از اشخاصی بود که فرستاده(ص) را آزار میاعطا رزرو مسجد قبا مشهد کرد.[۷]
مقام امهانی نزد رسول، به نقل از ابنسعد در کتاب الطبقات الکبری، رسول(ص) در شب معراج در منزل امهانی اقامت داشت و بعداز رجوع از معراج نیز به منزل امهانی رفته میباشد.[۸] همینطور در لیلةالمبیت رسول(ص) تا سَحَر در منزل امهانی اقامت داشته و از آنجا مهاجرت به طرف مدینه را شروع نموده است.[۹][منبع بهتری نیاز میباشد] ابنهشام در السیرة النبویه، به عفووبخشش دو نفر از مشرکان به وسیله فرستاده(ص)، در روز فتح مکه، که در منزل امهانی پناهنده گردیده بودند، اشاره نموده شماره تلفن مسجد قبا مشهد است.[۱۰]
در روایتی از فرستاده(ص)، امهانی از شایسته ترین زنان[۱۱] و اهل پردیس[۱۲] معرفی شدهاست. یک کدام از درهای مسجدالحرام نیز به اسم باب امهانی بوده میباشد؛[۱۳] ولی این باب در پیشرفت اولیه زمانه سعودی (۱۳۶۹-۱۳۷۵ق.) برداشته شد.[۱۴]
خواستگاری رسول از امهانی
به نقل از ابنسعد در کتاب «الطبقات الکبری»، رسول(ص) دو توشه از امهانی خواستگاری کرد؛ توشه نخستین پیش از ازدواجش با هبیره بود و توشه دوم بعد از فتح مکه که امهانی اسلام آورد و اسلام میان وی و هبیره طلاق انداخت.[۱۵] به نقل از ابنسعد، امهانی هر دو توشه درخواست فرستاده را نپذیرفت. وی توشه نخستین سازه به مناسبات بستگانای، با هبیره وصلت کرد و توشه دوم علاوه بر اظهار عشق و علاقهاش به فرستاده برای اینکه به آن حضرت آزاری نرسانند، درخواست اورا رد کرد.[۱۶] با این درحال حاضر، در کتاب رجال بَرْقی، امهانی از همسران نبی(ص) معرفی شدهاست.[۱۷]
بعضا تاریخنگاران معتقدند هبیره شوهر امهانی، بعداز فتح مکه به نجران فرار و گریز کرد و در آنجا در هم اکنون کُفر درگذشت.[۱۸] بعضی نیز گفتهاند هبیره در مبارزه خندق مقتول میباشد.[۱۹]
امهانی در حکومت امام علی(ع)
روضه خوان اثر گذار در کتاب الجَمَل طومارای از امام علی(ع) به امهانی آورده که در آن به رخدادهای پیکار جَمَل و آخر و عاقبت طَلْحه و زُبیر اشاره گردیده است.[۲۰] همینطور وی در الاختصاص داستانی از واکنش امام علی(ع) با امهانی در استعمال از بیتالمال بیان مینماید که موجب اندوه امهانی میشود و امام علی(ع) این عکس العمل را ناشی از اعتنا به برقراری عدل و داد میداند.[۲۱] جَعدَه فرزند امهانی، کارگزار امام علی(ع) در خراسان بود و در مبارزه صِفَّین نیز در سپاه امام حضور داشته میباشد.[۲۲]
رده رجالی امهانی
احادیث زیادی در منابع شیعه و اهلسنت از امهانی نقل گردیدهاست. بعضی، تعداد آنان را ۱۱۲ حدیث گفتهاند.[۲۳] قُندوزی در یَنابیع المَوَدّه، امهانی را از راویان حدیث ثقلین دانسته میباشد.[۲۴] همینطور اورا از حاضران در حَجّةالوداع و راویان اتفاق غدیر دانستهاند.[۲۵] امهانی از راویان اختلاف فاطمه(س) دختر فرستاده(ص) و ابوبکر در ماجرای فدک نیز بوده میباشد.[۲۶]
زیر نویس
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۹۶۳.
حاکم نعمان، تفصیل الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۶۶و۱۶۷.
کراجکی، کنزالفوائد، ۱۴۱۰ق، ص۲۰۶.
ابنهشام، السیرة النبویة، بیروت، ج۲، ص۴۱۱.
محمدی ریشهری، موسوعة الامام الحسین(ع)، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۳۳۱.
محمدی ریشهری، موسوعة الامام الحسین(ع)، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۳۳۲؛ حکم کننده نعمان، گستردن الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۰.
خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
تاریخ عمارة و اسماء ابواب المسجد الحرام، مکه مکرمه، ص۱۱۴.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
برقی، رجال برقی،۱۴۳۰ق، ص۳۷۸.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۱۹۶۳.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۲۴۲.
روحانی اثر گذار، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۹۷.
روحانی موءثر، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۱۵۱.
حکم کننده نعمان، تفصیل الاخبار، ۱۴۱۴ق. ج۳، ص۲۴۴.
غروی نائینی، محدثات شیعه، ۱۳۷۵ش، ص۳۳۹.
قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۲۳.
سید بن طاووس، الطرائف، ۱۴۰۰، ص۱۴۰و ۱۴۱؛ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۸.
بلاذری، فتوح البلدان، ۱۹۵۶م، ج۱، ص۳۵-۳۶.
منابع
ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
ابنهشام، عبدالملک بن هشام، السیرة النبویة، بیروت، دارالمعرفة، بیتا.
امینی، عبدالحسین، الغدیر، قم، راءس الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق.
برقی، احمد بن محمد، رجال برقی، قم، مؤسسة الامام الصادق(ع)، ۱۴۳۰ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، قاهره، مکتبة النهضة المصریة، ۱۹۵۶م.
تاریخ عمارة و اسماء ابواب المسجد الحرام، مکه مکرمه، جامعة امالقری-راس ابخاث الحج، بیتا.
خرگوشی نیشابوری، عبدالملک بن محمد، مناحل الشفا و مناهل الصفا بتحقیق کتاب شرف المصطفی، مکه، دارالبشائر الاسلامیة، ۱۴۲۴ق.
سید بن طاووس، علی بن موسی، الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف، قم، خیام، ۱۴۰۰ق.
روحانی اثر گذار، محمد بن محمد، الجمل و النصرة لسید العترة فی الحرب البصرة، قم، کنگره روضه خوان موءثر، ۱۴۱۳ق.
دختر ابوطالب خواهر امام علی(ع)، صحابی رسول(ص) و از راویان حدیث غدیر و حدیث ثَقَلین میباشد. به گفته تاریخنگاران، معراج رسول از منزل امهانی استارت شد. بعداز فتح مکه نیز فرستاده(ص) افرادی که در منزل امهانی پناهنده گردیده بودند را اعطا کرد. بعضی مورخان، مسلمان شدن امهانی را بعداز فتح مکه دانستهاند؛ البته بر مبنا روایتی که حاکم نعمان مغربی از فرستاده(ص) نقل کرده وی همواره یکتاپرست بوده میباشد. وی همینطور از راویان اختلاف حضرت فاطمه(س) و ابوبکر در ماجرای فدک مسجد قبا مشهد میباشد.
فرزند امهانی، جَعدَة بن هُبَیرَه کارگزار امام علی(ع) در خراسان بوده میباشد. معرفی، امهانی دختر ابوطالب و فاطمه بنت اسد و خواهر امام علی(ع) میباشد.[۱] از ابنعباس آورده شده که فرستاده اکرم(ص) اورا اُمِّهانی خطاب نموده است.[۲] اسم وی فاخِته و به گفته برخی جُمانه و هند بوده آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۳]
به نقل از، ابنعبدالبر از صحابهنگاران اهلسنت، امهانی بعداز فتح مکه، اسلام آورده میباشد؛[۴] البته مبنی بر روایتی در کتاب تفصیل الاخبار، حکم دهنده نعمان از رسول(ص) بیان شده، وی همواره یکتاپرست بوده میباشد.[۵]هانی، قدمت، یوسف و جَعدَه، فرزندان امهانی می باشند.[۶] همسر وی، هُبَيْرَة بن ابیوهب از اشخاصی بود که فرستاده(ص) را آزار میاعطا رزرو مسجد قبا مشهد کرد.[۷]
مقام امهانی نزد رسول، به نقل از ابنسعد در کتاب الطبقات الکبری، رسول(ص) در شب معراج در منزل امهانی اقامت داشت و بعداز رجوع از معراج نیز به منزل امهانی رفته میباشد.[۸] همینطور در لیلةالمبیت رسول(ص) تا سَحَر در منزل امهانی اقامت داشته و از آنجا مهاجرت به طرف مدینه را شروع نموده است.[۹][منبع بهتری نیاز میباشد] ابنهشام در السیرة النبویه، به عفووبخشش دو نفر از مشرکان به وسیله فرستاده(ص)، در روز فتح مکه، که در منزل امهانی پناهنده گردیده بودند، اشاره نموده شماره تلفن مسجد قبا مشهد است.[۱۰]
در روایتی از فرستاده(ص)، امهانی از شایسته ترین زنان[۱۱] و اهل پردیس[۱۲] معرفی شدهاست. یک کدام از درهای مسجدالحرام نیز به اسم باب امهانی بوده میباشد؛[۱۳] ولی این باب در پیشرفت اولیه زمانه سعودی (۱۳۶۹-۱۳۷۵ق.) برداشته شد.[۱۴]
خواستگاری رسول از امهانی
به نقل از ابنسعد در کتاب «الطبقات الکبری»، رسول(ص) دو توشه از امهانی خواستگاری کرد؛ توشه نخستین پیش از ازدواجش با هبیره بود و توشه دوم بعد از فتح مکه که امهانی اسلام آورد و اسلام میان وی و هبیره طلاق انداخت.[۱۵] به نقل از ابنسعد، امهانی هر دو توشه درخواست فرستاده را نپذیرفت. وی توشه نخستین سازه به مناسبات بستگانای، با هبیره وصلت کرد و توشه دوم علاوه بر اظهار عشق و علاقهاش به فرستاده برای اینکه به آن حضرت آزاری نرسانند، درخواست اورا رد کرد.[۱۶] با این درحال حاضر، در کتاب رجال بَرْقی، امهانی از همسران نبی(ص) معرفی شدهاست.[۱۷]
بعضا تاریخنگاران معتقدند هبیره شوهر امهانی، بعداز فتح مکه به نجران فرار و گریز کرد و در آنجا در هم اکنون کُفر درگذشت.[۱۸] بعضی نیز گفتهاند هبیره در مبارزه خندق مقتول میباشد.[۱۹]
امهانی در حکومت امام علی(ع)
روضه خوان اثر گذار در کتاب الجَمَل طومارای از امام علی(ع) به امهانی آورده که در آن به رخدادهای پیکار جَمَل و آخر و عاقبت طَلْحه و زُبیر اشاره گردیده است.[۲۰] همینطور وی در الاختصاص داستانی از واکنش امام علی(ع) با امهانی در استعمال از بیتالمال بیان مینماید که موجب اندوه امهانی میشود و امام علی(ع) این عکس العمل را ناشی از اعتنا به برقراری عدل و داد میداند.[۲۱] جَعدَه فرزند امهانی، کارگزار امام علی(ع) در خراسان بود و در مبارزه صِفَّین نیز در سپاه امام حضور داشته میباشد.[۲۲]
رده رجالی امهانی
احادیث زیادی در منابع شیعه و اهلسنت از امهانی نقل گردیدهاست. بعضی، تعداد آنان را ۱۱۲ حدیث گفتهاند.[۲۳] قُندوزی در یَنابیع المَوَدّه، امهانی را از راویان حدیث ثقلین دانسته میباشد.[۲۴] همینطور اورا از حاضران در حَجّةالوداع و راویان اتفاق غدیر دانستهاند.[۲۵] امهانی از راویان اختلاف فاطمه(س) دختر فرستاده(ص) و ابوبکر در ماجرای فدک نیز بوده میباشد.[۲۶]
زیر نویس
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۹۶۳.
حاکم نعمان، تفصیل الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۶۶و۱۶۷.
کراجکی، کنزالفوائد، ۱۴۱۰ق، ص۲۰۶.
ابنهشام، السیرة النبویة، بیروت، ج۲، ص۴۱۱.
محمدی ریشهری، موسوعة الامام الحسین(ع)، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۳۳۱.
محمدی ریشهری، موسوعة الامام الحسین(ع)، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۳۳۲؛ حکم کننده نعمان، گستردن الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۰.
خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
تاریخ عمارة و اسماء ابواب المسجد الحرام، مکه مکرمه، ص۱۱۴.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
برقی، رجال برقی،۱۴۳۰ق، ص۳۷۸.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۱۹۶۳.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۲۴۲.
روحانی اثر گذار، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۹۷.
روحانی موءثر، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۱۵۱.
حکم کننده نعمان، تفصیل الاخبار، ۱۴۱۴ق. ج۳، ص۲۴۴.
غروی نائینی، محدثات شیعه، ۱۳۷۵ش، ص۳۳۹.
قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۲۳.
سید بن طاووس، الطرائف، ۱۴۰۰، ص۱۴۰و ۱۴۱؛ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۸.
بلاذری، فتوح البلدان، ۱۹۵۶م، ج۱، ص۳۵-۳۶.
منابع
ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
ابنهشام، عبدالملک بن هشام، السیرة النبویة، بیروت، دارالمعرفة، بیتا.
امینی، عبدالحسین، الغدیر، قم، راءس الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق.
برقی، احمد بن محمد، رجال برقی، قم، مؤسسة الامام الصادق(ع)، ۱۴۳۰ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، قاهره، مکتبة النهضة المصریة، ۱۹۵۶م.
تاریخ عمارة و اسماء ابواب المسجد الحرام، مکه مکرمه، جامعة امالقری-راس ابخاث الحج، بیتا.
خرگوشی نیشابوری، عبدالملک بن محمد، مناحل الشفا و مناهل الصفا بتحقیق کتاب شرف المصطفی، مکه، دارالبشائر الاسلامیة، ۱۴۲۴ق.
سید بن طاووس، علی بن موسی، الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف، قم، خیام، ۱۴۰۰ق.
روحانی اثر گذار، محمد بن محمد، الجمل و النصرة لسید العترة فی الحرب البصرة، قم، کنگره روضه خوان موءثر، ۱۴۱۳ق.
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم