مسجد، نام جای و در لغت به معنای مکان سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته می گردد که منزلت عبادت و خضوع میباشد. هر یک سری واژه و کلمه مسجد در امر چهار دیواری خاصی به شغل میرود که برای عبادت ایجاد شده است، البته در اسلام تمامی زمین، تمیز و پاکیزه میباشد و قادر است سجدهگاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
نبی اکرم(ص) در حدیثی بعداز ذکر فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، به عبارتی جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد میباشد».
کلمه مسجد، با صیغههای گوناگون 29 توشه در قرآن به عمل رفته و در بیشتر موردها، مراد مسجد الحرام میباشد که تحت عنوان اولیه مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت عموم ایجاد شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُتوشهَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اول منزلای که برای عموم قرار داده شدهاست، منزلای میباشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان میباشد».
مهمترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانها میباشد. مسجد محیطی، میباشد که آدم چرک نباید وارد آن گردد و دور و اطراف و زمین آن بایستی مسجد قبا مشهد از هر سیرتکامل زشتی محفوظ باشد.
مسجد خلال مرکزیت برای عبادت، محلی برای علامت دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» چهت نیل به هدف ها الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و بعداز آن، مکانی برای یاد دادن و تعلّم بود.
درین نوشته، کارایی بر این میباشد که خلال شناخت بیشتر با مقام و آداب مسجد، وظایف شخص در قبال مسجد و نقش مفید آن را در معاش تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. انشاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در فرهنگ وتمدن اهل بیت(ع) مهمانمنزل پروردگار در زمین، رده نزول خیرات و برکات آسمانی، منزل تدبیر و عبادت، عشق و علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و عفووبخشش، تجلیگاه پردیس در زمین و تفریحگاه موحّدان میباشد.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولین گام برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه شالودهگذاری کرد که اول مقر علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و تحت عنوان راس یادگرفتن معارف اسلامی و آدم سازی و راس حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
1. منزل معبود
آفریدگار متعال می فرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز وی نخوانید»؛ یعنی کلیه چیز در مساجد برای خداست و مسجد می بایست مکان تبلیغ بهاهای الهی باشد.
پیامبر خداوند(ص) فرمود: «در تورات درج شده میباشد آدرس مسجد قبا مشهد که: منزلهای اینجانب روی زمین، مساجد می باشند. آفرین به هر که خویش را در منزلاش پاکیزه نماید و آنگاه برای دیدارم به منزلام بیاید. مطلع باشید بر صاحبخانه میباشد که میهمان را گرامی داراست؛ آن ها که در ظلماتهای شب به مساجد می روند، بشارت باد بر آنها به نوروروشنایی براق در روز قیامت».[6]
امام درستگو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ چون مساجد، منزلهای پروردگار در روی زمین میباشند. هر کس پاکیزه وارد آن ها گردد، معبود اورا از گناهانش تمیز مینماید و اورا در زمره زائران خودش مینویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده میباشد: «مساجد منزلهای اینجانب در زمین می باشند. مساجد برای اهل اسمان نورافشانی مینمایند؛ همانطور که ستارگان برای اهل زمین میدرخشند».[8]
2. منزل پرهیزکاران
پیامبر معبود(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، منزل هر پرهیزکار میباشد».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، منزل پرهیزکاران میباشد و رزرو مسجد قبا مشهد هر که مسجد منزلاش باشد، آفریدگار آسایش، ادب و عبور از صراط را برای وی ضمانت مینماید».[10]
3. منزل مؤمن
از نبی اکرم(ص) نقل گردیده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، منزل هر مؤمن میباشد».
4. رده پیامبران
نبی گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، مقام پیامبران میباشد».
5. برگزیدگان جای
فرستاده آفریدگار(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] شایسته ترین جای ها مسجد میباشد و بدترین آنان بازار میباشد».
6. دوست داستنیترین جای
امام علی(ع) فرمود: «هر که بخواهد به مسجد وارد گردد، با وقار و آرامش وارد خواهد شد؛ زیرا مساجد، منزلهای معبود و دوستداشتنیترین زمینها نزد خداست و دوستداشتنیترین شخص پیش آفریدگار، کسی میباشد که نخستین از کلیه وارد مسجد و بعداز تمامی، از آن بیرون خواهد شد».[14]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای اینجانب عالی از نشستن در فردوس میباشد؛ چون در فردوس خشنودی خودم مهیا می شود و در مسجد خشنودی خداوند به دست می آید».[15]
و در ذکر دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوستداشتنیترین جا پیش پروردگار مساجد، و مبغوضترین زمین پیش خداوند بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از آن جا که مساجد در اسلام رده بسیار مهمی دارا هستند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید متعددی شدهاست. رسول اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر کس مسجد بسازد، در شرایطیکه چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، معبود برای وی در فردوس منزلای میسازد».
اما هنگامی ساختن مسجد گران بها میباشد و این کلیه اجر دارااست که غرض از تشکیل داد آن، اعلای واژه و کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ و تمدن اسلام ناب و مدرسه پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ البته درحالتی که غرض غیر الهی و شیطانی باشد، خیر صرفا قیمت و ثوابی ندارد، بلکه آفریننده آن مؤاخذه گردد. از این رو، معبود از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را تشکیل داد، به این شکل خاطر مینماید:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز در آغاز مبتنی بر زهدوتقوا سازه شماره تلفن مسجد قبا مشهد گردیده، سزاوارتر میباشد که در آن به نماز قیام کنی؛ زیرا دراین مسجد عده ای میباشند که دوست داراهستند منزه و پاک شوند و معبود پاکیزگان را دوست دارااست».
ولی معبود به افرادی که با هدف های دیگر مسجد ساختند، خیر فقط ثوابی نمیدهد، بلکه با آن ها به شدّت واکنش مینماید و آنهارا منافق به شمار میاورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان افرادیاند که مسجدی ساختند به خواسته زیان رساندن به رسول و مؤمنان و تقویت بی دینی و ساخت تفرقه بین مؤمنان و کمینگاه برای افرادی که باایمان و پیامبرش نزاع کرده بودند، و آنها قسم حافظه مینمایند که نظری جز خوبی نداشتهایم امّا پروردگار مدرک می دهد که لاف میگویند».
آنگاه معبود اضافه مینماید:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ زمان در آن مسجد نماز اقامه مکن یا این که هیچ وقت در آن مسجد نایست».
از این نشانهها بر میاید که «مسجدسازی» می بایست بر طبق تقوای الهی نهادگذاری گردد و مقصود این باشد که پروردگار در آنجا عبادت و گرانقدر داشته گردد و محل اجتماع عده ای باشد که عشق داراهستند به سوی پروردگار تکان نمایند و خویش را تمیز و پاکیزه سازند و خودسازی نمایند و هدف ها الهی را در آنجا به انجام درآورند. و مسجد بایستی مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانها باشد و عایدی اسلام و مسلمین در آن آیتم دقت قرار گیرد، خیر اینکه محلّ باندبازی و تفرقه و ضرر و زیان رساندن به مسلمان ها و موجب بدبینی به آفریدگار باشد و در آن بی دینی و الحاد و بی دینی تقویت خواهد شد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً می فرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ سلطانِآیینَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمتاعُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد معبود را آباد نمایند، با آنکه خویش شاهد بی دینی خویشتناند؛ چه اینکه انجام آن ها بیاجز و فسخ میباشد و خویش در دوزخ و جهنم جاوداناند».
بعد از آن میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآیینَ[21](؛
«مسجدهای آفریدگار را فقط کسی آباد مینماید که به آفریدگار و روز جزا ایمان دارااست، نماز به پا نماید، زکات دهد و جز از معبود نترسد. باشد که آن ها از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که خواسته، عمران ظاهری وجود ندارد بلکه این کلمه بر عمران معنوی نیز دلالت دارااست که به عبارتی آباد نگاهداشتن مساجد و حضور در آن ها برای ادای نماز و شغل های سودمند میباشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته میباشد: «عمارت مسجد، آمدن و نشستن در آن میباشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و پسندیده کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز تلاوت و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز میفرماید: «آیه مضمون وسیعی داراست و کلیه کارها را مشمول میگردد».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو لحاظ از فرستاده اکرم(ص) نقل مینماید که پروردگار فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، منزلهای اینجانب در زمین میباشند و در بین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان اینجانب قرار داراهستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی پیامبر معبود(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد تلاش کن که اجر آن از حیطه معبود، پردیس میباشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چه گونه آباد کنیم؟
نبی(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند صحبت نگویید، کلام فسخ و کلام اشتباه نزنید و خرید و فروش و خریدوفروش نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، تلاش کن یاوه و بیهوده نگویی و درحالتی که این یکسری فرمان را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را سرزنش و ملامت نکن».[25]
امام راست گو(ع) از نبی اکرم(ص) نقل مینماید که فرمود: «زیرا معبود گران قدر و گران قدر ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا این که روستا) در نافرمانی وی زیادهروی کردهاند، البته دربین آنها سه بدن مسلمان (حقیقی) میباشد، خطاب فرماید: «ای گناهکاران و عده ای که از امرهای اینجانب رمز برتافتهاید! درصورتیکه در بین شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریم ومهرباناند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد منرا آباد میگردانند، و در سحرگاهان استغفار مینمایند، عذابم را بر شما فرود میآوردم».
مرحوم نوری در تحت حدیث سابق الذکر مینویسد: «حدیث درین معنی صحت دارد که خواسته از عمران مساجد، دایر نگاهداشتن آنها توسط نماز، دعا، خاطر خداوند، قرائت قرآن و جز اینهاست، خیر تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی بشر نمیتواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی بایستی فریضه نماز را در منزل بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد گردیدهاست که اتاقی را برای نماز و سر و نیاز تخصیص دهد؛ همانگونه که امروزه نمازخانههایی را در اداره ها، هواپیماها و .... تخصیص دادهاند. امام درستگو(ع) در طومارای به فردی به اسم مسمع نوشت: «دوست دارم که یک کدام از اتاقهای مقام را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در خانه خویش اتاقی را که خیر خرد بود و خیر تعالی، منحصر به فرد نمازش قرار داده بود».[28]
ولی پرنور میباشد کهاین دستور نباید موجب گردد که بشر حضور کمتری در مساجد پیدا نماید. از اینرو، بر حضور در مساجد همگانی، به خصوص مساجدی که خصوصیت خاص داراهستند، بسیار تأکید و اجرهای متعددی برای نماز قرائت در در آنها گفته شده میباشد.
9. اثر ها رفتن به مسجد
امام درستگو(ع) فرمود: «اینجانب مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] هر کس به طرف مسجد گام بردارد، پایش را بر خیس و بی آبی نمیگذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای وی تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر عده ای که در ظلمت شب به طرف مساجد می روند به نوری که در روز قیامت برای آنها پیدا می گردد».[30]
در ذکر دیگری فرمود: «کسی که برای کمپانی در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر میدارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته گردد و به به عبارتی اندازه درجاتش بالا رود و در حالتی که در آن درحال حاضر بمیرد، معبود هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار وی فرایند و انیس تنهایی وی باشند و تاوقتیکه برانگیخته خواهد شد، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
نبی اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خدا در مقابل هر نفسی که می کشی، یک سکو در پردیس به تو عطا مینماید و ملائکه بر تو سلام میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو منزه مینمایند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت میباشد، مگر آنکه حدثی از وی رمز زند ». پهنا شد: ای نبی آفریدگار! حدث چیست؟ فرمود: «غایب بودن کردن».[33]
11. اجر نماز در مسجد
رسول اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد اینجانب (مسجد النبی(ص)) پیش خداوند، هم اندازه ده هزار نماز در مساجد دیگر میباشد، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، مساوی صد هزار رکعت میباشد».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «اجر نماز در بیتالمقدس، مساوی هزار رکعت نماز میباشد و نماز در مسجد اعظم (جامع)، موازی صد نماز میباشد و نماز در مسجد محله و خویشان ،اجر 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده موازی نماز میباشد و نماز در منزل، به اندازه یک نماز اجر داراست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار توصیه گردیدهاست که نماز را در مسجد بخوانند و عالی از تمامی مسجدها، مسجد الحرام میباشد و آنگاه مسجد رسول اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، بعد مسجد بیت المقدس، آنگاه مسجد جامع هر شهر و آنگاه مسجد محله و بعداز مسجد محله، مسجد بازار میباشد».
و آنگاه میفرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب میباشد و اهالی مسجد در حالتیکه عذری نداشته باشد، مکروه میباشد در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بیتوجهی به مسجد
در حدیثی از رسول اکرم(ص) آمده میباشد که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهل یک محل مسجد وجود ندارد، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «کسی که در مسجد ندای نماز را بشنود و فارغ از انگیزه از آن بیرون خواهد شد، منافق میباشد، مگر اینکه قصد بازگشت داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده میباشد: «مستحب میباشد بشر با هر کس در مسجد حاضر نمیشود، خوراک نخورد و در امور با وی مشاوره نکند و اهل یک محل وی نشود و از وی زن نگیرد و به وی زن ندهد».[39]
و از امام راستگو(ع) آورده شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد پروردگار گلایه کردند. معبود به آنان وحی کرد: به عزت و جلالم قسم که نمازشان را نپذیرم و عدل و داد آن ها را فی مابین عموم آشکار نسازم و عفووبخشش اینجانب به آنها نرسد و در بهشتم در مجاورت خود قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «کسی که بخواهد وارد مسجد گردد، با ادب و ادب وارد گردد؛ چون مساجد، منزلهای پروردگار و دوستداشتنیترین محلها پیش پروردگار میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) اورده شده که فرمودهاند: «عالی آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، آغاز با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ بیرون شوی».[42]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با پاکی، و هر کس سوای آن وارد خواهد شد، مسجد معاند وی خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«نبی هنگامی که باطن مسجد میشد، اینگونه میفرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به اسم معبود، خدایا! بر محمد و آلش سلام بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای بخشش خویش را برایم گشوده کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام درست گو(ع) فرمود: «هر گاه باطن مسجد شدی، ستایش و تشکر آفریدگار بگو و بر فرستاده صلوات بفرست».[45] فرستاده اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این میباشد که هنگامی در مسجد مینشینی، رو به قبله باشی».[47] نبی معبود(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده میباشد، مگر نماز قرائت یا این که بیان بیان کردن، پیدانش بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در ذکر دیگری از آن حضرت آمده میباشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن سازه گذاشته گردیدهاند».
طبق این ذکر، مساجد مکانی برای آشنایی، شناساندن و فراگیری قرآن و حقایق آن و اجرای نرم افزارها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعد از ظهر رسول اکرم(ص) و امامان(ع) اینگونه بود.
بدین ترتیب بایستی مساجد را عملاً تکریم و احترام آنها را نگهداری کنیم و درحد اقتدار از آنها سود برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و منزلهای خداوند وجود ندارد، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَکبیرِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد گردیدهایم؛ چون مساجد، منزلهای خدا در روی زمین به شمار میایند».
در مکان دیگر فرمود: هر که مسجد را گرامی و از افکندن آب دهن و بینی در آن دوری نماید، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل شود که خوشحال میباشد و طومار اعمالش به دست راستش داده میگردد».[51]
3. شغل های ناروا در مسجد
امام راست گو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خویش را از خریدوفروش بدور نگهدارید».
نبی اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای اشخاص جُنب و حایض، روا وجود ندارد».[53]
در ذکر دیگری فرمود: «حرف ناروا در مسجد، حسنات را میخورد؛ آن سیرتکامل که ستوران علفها را می خورند».[54]
و فرمود: «مَن اسمَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که سوای عذروبهانه در مسجد بخوابد، خدا اورا به بلایی گرفتار مینماید که از میان رفتنی وجود ندارد».
امیداست با فایدهگیری هر چه بیشتر از دستورهای گران بها مدرسه اهل بیت(ع)، روز آپ تو دیت شاهد پررونقخیس شدن مساجد باشیم. انشاء الله
مسجد، نام جای و در لغت به معنای مکان سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته می گردد که منزلت عبادت و خضوع میباشد. هر یک سری واژه و کلمه مسجد در امر چهار دیواری خاصی به شغل میرود که برای عبادت ایجاد شده است، البته در اسلام تمامی زمین، تمیز و پاکیزه میباشد و قادر است سجدهگاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
نبی اکرم(ص) در حدیثی بعداز ذکر فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، به عبارتی جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد میباشد».
کلمه مسجد، با صیغههای گوناگون 29 توشه در قرآن به عمل رفته و در بیشتر موردها، مراد مسجد الحرام میباشد که تحت عنوان اولیه مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت عموم ایجاد شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُتوشهَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اول منزلای که برای عموم قرار داده شدهاست، منزلای میباشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان میباشد».
مهمترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانها میباشد. مسجد محیطی، میباشد که آدم چرک نباید وارد آن گردد و دور و اطراف و زمین آن بایستی مسجد قبا مشهد از هر سیرتکامل زشتی محفوظ باشد.
مسجد خلال مرکزیت برای عبادت، محلی برای علامت دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» چهت نیل به هدف ها الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و بعداز آن، مکانی برای یاد دادن و تعلّم بود.
درین نوشته، کارایی بر این میباشد که خلال شناخت بیشتر با مقام و آداب مسجد، وظایف شخص در قبال مسجد و نقش مفید آن را در معاش تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. انشاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در فرهنگ وتمدن اهل بیت(ع) مهمانمنزل پروردگار در زمین، رده نزول خیرات و برکات آسمانی، منزل تدبیر و عبادت، عشق و علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و عفووبخشش، تجلیگاه پردیس در زمین و تفریحگاه موحّدان میباشد.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولین گام برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه شالودهگذاری کرد که اول مقر علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و تحت عنوان راس یادگرفتن معارف اسلامی و آدم سازی و راس حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
1. منزل معبود
آفریدگار متعال می فرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز وی نخوانید»؛ یعنی کلیه چیز در مساجد برای خداست و مسجد می بایست مکان تبلیغ بهاهای الهی باشد.
پیامبر خداوند(ص) فرمود: «در تورات درج شده میباشد آدرس مسجد قبا مشهد که: منزلهای اینجانب روی زمین، مساجد می باشند. آفرین به هر که خویش را در منزلاش پاکیزه نماید و آنگاه برای دیدارم به منزلام بیاید. مطلع باشید بر صاحبخانه میباشد که میهمان را گرامی داراست؛ آن ها که در ظلماتهای شب به مساجد می روند، بشارت باد بر آنها به نوروروشنایی براق در روز قیامت».[6]
امام درستگو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ چون مساجد، منزلهای پروردگار در روی زمین میباشند. هر کس پاکیزه وارد آن ها گردد، معبود اورا از گناهانش تمیز مینماید و اورا در زمره زائران خودش مینویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده میباشد: «مساجد منزلهای اینجانب در زمین می باشند. مساجد برای اهل اسمان نورافشانی مینمایند؛ همانطور که ستارگان برای اهل زمین میدرخشند».[8]
2. منزل پرهیزکاران
پیامبر معبود(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، منزل هر پرهیزکار میباشد».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، منزل پرهیزکاران میباشد و رزرو مسجد قبا مشهد هر که مسجد منزلاش باشد، آفریدگار آسایش، ادب و عبور از صراط را برای وی ضمانت مینماید».[10]
3. منزل مؤمن
از نبی اکرم(ص) نقل گردیده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، منزل هر مؤمن میباشد».
4. رده پیامبران
نبی گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، مقام پیامبران میباشد».
5. برگزیدگان جای
فرستاده آفریدگار(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] شایسته ترین جای ها مسجد میباشد و بدترین آنان بازار میباشد».
6. دوست داستنیترین جای
امام علی(ع) فرمود: «هر که بخواهد به مسجد وارد گردد، با وقار و آرامش وارد خواهد شد؛ زیرا مساجد، منزلهای معبود و دوستداشتنیترین زمینها نزد خداست و دوستداشتنیترین شخص پیش آفریدگار، کسی میباشد که نخستین از کلیه وارد مسجد و بعداز تمامی، از آن بیرون خواهد شد».[14]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای اینجانب عالی از نشستن در فردوس میباشد؛ چون در فردوس خشنودی خودم مهیا می شود و در مسجد خشنودی خداوند به دست می آید».[15]
و در ذکر دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوستداشتنیترین جا پیش پروردگار مساجد، و مبغوضترین زمین پیش خداوند بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از آن جا که مساجد در اسلام رده بسیار مهمی دارا هستند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید متعددی شدهاست. رسول اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر کس مسجد بسازد، در شرایطیکه چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، معبود برای وی در فردوس منزلای میسازد».
اما هنگامی ساختن مسجد گران بها میباشد و این کلیه اجر دارااست که غرض از تشکیل داد آن، اعلای واژه و کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ و تمدن اسلام ناب و مدرسه پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ البته درحالتی که غرض غیر الهی و شیطانی باشد، خیر صرفا قیمت و ثوابی ندارد، بلکه آفریننده آن مؤاخذه گردد. از این رو، معبود از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را تشکیل داد، به این شکل خاطر مینماید:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز در آغاز مبتنی بر زهدوتقوا سازه شماره تلفن مسجد قبا مشهد گردیده، سزاوارتر میباشد که در آن به نماز قیام کنی؛ زیرا دراین مسجد عده ای میباشند که دوست داراهستند منزه و پاک شوند و معبود پاکیزگان را دوست دارااست».
ولی معبود به افرادی که با هدف های دیگر مسجد ساختند، خیر فقط ثوابی نمیدهد، بلکه با آن ها به شدّت واکنش مینماید و آنهارا منافق به شمار میاورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان افرادیاند که مسجدی ساختند به خواسته زیان رساندن به رسول و مؤمنان و تقویت بی دینی و ساخت تفرقه بین مؤمنان و کمینگاه برای افرادی که باایمان و پیامبرش نزاع کرده بودند، و آنها قسم حافظه مینمایند که نظری جز خوبی نداشتهایم امّا پروردگار مدرک می دهد که لاف میگویند».
آنگاه معبود اضافه مینماید:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ زمان در آن مسجد نماز اقامه مکن یا این که هیچ وقت در آن مسجد نایست».
از این نشانهها بر میاید که «مسجدسازی» می بایست بر طبق تقوای الهی نهادگذاری گردد و مقصود این باشد که پروردگار در آنجا عبادت و گرانقدر داشته گردد و محل اجتماع عده ای باشد که عشق داراهستند به سوی پروردگار تکان نمایند و خویش را تمیز و پاکیزه سازند و خودسازی نمایند و هدف ها الهی را در آنجا به انجام درآورند. و مسجد بایستی مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانها باشد و عایدی اسلام و مسلمین در آن آیتم دقت قرار گیرد، خیر اینکه محلّ باندبازی و تفرقه و ضرر و زیان رساندن به مسلمان ها و موجب بدبینی به آفریدگار باشد و در آن بی دینی و الحاد و بی دینی تقویت خواهد شد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً می فرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ سلطانِآیینَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمتاعُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد معبود را آباد نمایند، با آنکه خویش شاهد بی دینی خویشتناند؛ چه اینکه انجام آن ها بیاجز و فسخ میباشد و خویش در دوزخ و جهنم جاوداناند».
بعد از آن میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآیینَ[21](؛
«مسجدهای آفریدگار را فقط کسی آباد مینماید که به آفریدگار و روز جزا ایمان دارااست، نماز به پا نماید، زکات دهد و جز از معبود نترسد. باشد که آن ها از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که خواسته، عمران ظاهری وجود ندارد بلکه این کلمه بر عمران معنوی نیز دلالت دارااست که به عبارتی آباد نگاهداشتن مساجد و حضور در آن ها برای ادای نماز و شغل های سودمند میباشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته میباشد: «عمارت مسجد، آمدن و نشستن در آن میباشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و پسندیده کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز تلاوت و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز میفرماید: «آیه مضمون وسیعی داراست و کلیه کارها را مشمول میگردد».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو لحاظ از فرستاده اکرم(ص) نقل مینماید که پروردگار فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، منزلهای اینجانب در زمین میباشند و در بین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان اینجانب قرار داراهستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی پیامبر معبود(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد تلاش کن که اجر آن از حیطه معبود، پردیس میباشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چه گونه آباد کنیم؟
نبی(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند صحبت نگویید، کلام فسخ و کلام اشتباه نزنید و خرید و فروش و خریدوفروش نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، تلاش کن یاوه و بیهوده نگویی و درحالتی که این یکسری فرمان را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را سرزنش و ملامت نکن».[25]
امام راست گو(ع) از نبی اکرم(ص) نقل مینماید که فرمود: «زیرا معبود گران قدر و گران قدر ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا این که روستا) در نافرمانی وی زیادهروی کردهاند، البته دربین آنها سه بدن مسلمان (حقیقی) میباشد، خطاب فرماید: «ای گناهکاران و عده ای که از امرهای اینجانب رمز برتافتهاید! درصورتیکه در بین شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریم ومهرباناند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد منرا آباد میگردانند، و در سحرگاهان استغفار مینمایند، عذابم را بر شما فرود میآوردم».
مرحوم نوری در تحت حدیث سابق الذکر مینویسد: «حدیث درین معنی صحت دارد که خواسته از عمران مساجد، دایر نگاهداشتن آنها توسط نماز، دعا، خاطر خداوند، قرائت قرآن و جز اینهاست، خیر تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی بشر نمیتواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی بایستی فریضه نماز را در منزل بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد گردیدهاست که اتاقی را برای نماز و سر و نیاز تخصیص دهد؛ همانگونه که امروزه نمازخانههایی را در اداره ها، هواپیماها و .... تخصیص دادهاند. امام درستگو(ع) در طومارای به فردی به اسم مسمع نوشت: «دوست دارم که یک کدام از اتاقهای مقام را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در خانه خویش اتاقی را که خیر خرد بود و خیر تعالی، منحصر به فرد نمازش قرار داده بود».[28]
ولی پرنور میباشد کهاین دستور نباید موجب گردد که بشر حضور کمتری در مساجد پیدا نماید. از اینرو، بر حضور در مساجد همگانی، به خصوص مساجدی که خصوصیت خاص داراهستند، بسیار تأکید و اجرهای متعددی برای نماز قرائت در در آنها گفته شده میباشد.
9. اثر ها رفتن به مسجد
امام درستگو(ع) فرمود: «اینجانب مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] هر کس به طرف مسجد گام بردارد، پایش را بر خیس و بی آبی نمیگذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای وی تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر عده ای که در ظلمت شب به طرف مساجد می روند به نوری که در روز قیامت برای آنها پیدا می گردد».[30]
در ذکر دیگری فرمود: «کسی که برای کمپانی در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر میدارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته گردد و به به عبارتی اندازه درجاتش بالا رود و در حالتی که در آن درحال حاضر بمیرد، معبود هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار وی فرایند و انیس تنهایی وی باشند و تاوقتیکه برانگیخته خواهد شد، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
نبی اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خدا در مقابل هر نفسی که می کشی، یک سکو در پردیس به تو عطا مینماید و ملائکه بر تو سلام میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو منزه مینمایند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت میباشد، مگر آنکه حدثی از وی رمز زند ». پهنا شد: ای نبی آفریدگار! حدث چیست؟ فرمود: «غایب بودن کردن».[33]
11. اجر نماز در مسجد
رسول اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد اینجانب (مسجد النبی(ص)) پیش خداوند، هم اندازه ده هزار نماز در مساجد دیگر میباشد، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، مساوی صد هزار رکعت میباشد».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «اجر نماز در بیتالمقدس، مساوی هزار رکعت نماز میباشد و نماز در مسجد اعظم (جامع)، موازی صد نماز میباشد و نماز در مسجد محله و خویشان ،اجر 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده موازی نماز میباشد و نماز در منزل، به اندازه یک نماز اجر داراست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار توصیه گردیدهاست که نماز را در مسجد بخوانند و عالی از تمامی مسجدها، مسجد الحرام میباشد و آنگاه مسجد رسول اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، بعد مسجد بیت المقدس، آنگاه مسجد جامع هر شهر و آنگاه مسجد محله و بعداز مسجد محله، مسجد بازار میباشد».
و آنگاه میفرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب میباشد و اهالی مسجد در حالتیکه عذری نداشته باشد، مکروه میباشد در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بیتوجهی به مسجد
در حدیثی از رسول اکرم(ص) آمده میباشد که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهل یک محل مسجد وجود ندارد، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «کسی که در مسجد ندای نماز را بشنود و فارغ از انگیزه از آن بیرون خواهد شد، منافق میباشد، مگر اینکه قصد بازگشت داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده میباشد: «مستحب میباشد بشر با هر کس در مسجد حاضر نمیشود، خوراک نخورد و در امور با وی مشاوره نکند و اهل یک محل وی نشود و از وی زن نگیرد و به وی زن ندهد».[39]
و از امام راستگو(ع) آورده شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد پروردگار گلایه کردند. معبود به آنان وحی کرد: به عزت و جلالم قسم که نمازشان را نپذیرم و عدل و داد آن ها را فی مابین عموم آشکار نسازم و عفووبخشش اینجانب به آنها نرسد و در بهشتم در مجاورت خود قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «کسی که بخواهد وارد مسجد گردد، با ادب و ادب وارد گردد؛ چون مساجد، منزلهای پروردگار و دوستداشتنیترین محلها پیش پروردگار میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) اورده شده که فرمودهاند: «عالی آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، آغاز با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ بیرون شوی».[42]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با پاکی، و هر کس سوای آن وارد خواهد شد، مسجد معاند وی خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«نبی هنگامی که باطن مسجد میشد، اینگونه میفرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به اسم معبود، خدایا! بر محمد و آلش سلام بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای بخشش خویش را برایم گشوده کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام درست گو(ع) فرمود: «هر گاه باطن مسجد شدی، ستایش و تشکر آفریدگار بگو و بر فرستاده صلوات بفرست».[45] فرستاده اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این میباشد که هنگامی در مسجد مینشینی، رو به قبله باشی».[47] نبی معبود(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده میباشد، مگر نماز قرائت یا این که بیان بیان کردن، پیدانش بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در ذکر دیگری از آن حضرت آمده میباشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن سازه گذاشته گردیدهاند».
طبق این ذکر، مساجد مکانی برای آشنایی، شناساندن و فراگیری قرآن و حقایق آن و اجرای نرم افزارها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعد از ظهر رسول اکرم(ص) و امامان(ع) اینگونه بود.
بدین ترتیب بایستی مساجد را عملاً تکریم و احترام آنها را نگهداری کنیم و درحد اقتدار از آنها سود برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و منزلهای خداوند وجود ندارد، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَکبیرِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد گردیدهایم؛ چون مساجد، منزلهای خدا در روی زمین به شمار میایند».
در مکان دیگر فرمود: هر که مسجد را گرامی و از افکندن آب دهن و بینی در آن دوری نماید، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل شود که خوشحال میباشد و طومار اعمالش به دست راستش داده میگردد».[51]
3. شغل های ناروا در مسجد
امام راست گو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خویش را از خریدوفروش بدور نگهدارید».
نبی اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای اشخاص جُنب و حایض، روا وجود ندارد».[53]
در ذکر دیگری فرمود: «حرف ناروا در مسجد، حسنات را میخورد؛ آن سیرتکامل که ستوران علفها را می خورند».[54]
و فرمود: «مَن اسمَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که سوای عذروبهانه در مسجد بخوابد، خدا اورا به بلایی گرفتار مینماید که از میان رفتنی وجود ندارد».
امیداست با فایدهگیری هر چه بیشتر از دستورهای گران بها مدرسه اهل بیت(ع)، روز آپ تو دیت شاهد پررونقخیس شدن مساجد باشیم. انشاء الله
سوالات مهم قبل از رزرو مسجد قبا مشهد؛ راهنمای کامل برای انتخاب و هماهنگی مراسم