انتقاد عقلگرایی فلسفی
علامه مجلسی مخالف عقلگرایی فلسفی بود و در اثر ها خویش به بعضی از آرای فلاسفه اعتراض کرد. وی فلاسفه مسلمان را به جهت تبعیت از یونانیان و ول کردن قرآن و احادیث اسلامی شماتت میکرد. علامه مجلسی کاربرد عقل را فقط در شرایطی که مجاز میدانست که دستاوردهای عقل با مبانی فقاهتی سازگار مسجد قبا مشهد باشند.[۳۶]
وی در آثارش آرای فلاسفه مسلمان را به عیب گیری کشیده و بعضی از این آرا را مخالف ضروریات آئین دانسته میباشد. یقین به حدوث هنگامی دانا، دنیوی بودن ملائکه، دنیوی بودن معراج و معاد جسمانی مثلا آرای مجلسی میباشد که در آنان به مخالفت با فلاسفه پرداخته میباشد. علامه مجلسی دراین آرا حیث خویش را مستند به احادیث کرده و مخالفت تفکر فلاسفه با احادیث را نکوهیده میباشد.[۳۷] نظر ها وی ابعاد گزینه اعتراض برخی از متخصصان فلسفه اسلامی قرار گرفت؛ برای مثال علامه طباطبایی با اعتراض بر پندارهای علامه مجلسی اورا گرفتار تناقض میدانست و ورود علامه مجلسی به مباحث عمیق عقلانی را خطایی از سوی وی آنالیز آدرس مسجد قبا مشهد می کرد.[۳۸]
با اینکه علامه مجلسی خویش در برخی آثارش به ادلههای عقلانی و فلسفی پرداخته البته زمانی که رویکرد وصال به معرفت در اصول آیین را رسیدگی مینماید، کاربرد برهان عقلی را انکار نموده است. به لحاظ علامه با دقت به مشکلات عقل استناد به آن در کارها آئین روا وجود ندارد. وی در جایی از اثرها خویش عامل نقلی را برای اخذ اصول آیین دارای اعتبار دانسته میباشد. این لحاظ مخالف حیث بیشتر علمای مسلمان میباشد که منش اخذ اصول آئین را عقل رزرو مسجد قبا مشهد می دانند.[۳۹]
مخالفت با صوفیه
علامه همچون بعضا دیگر از فقیهان آن بعدازظهر، در اثر ها خویش به عیب گیری نحوه صوفیه پرداخت و تفکرها و عادات و آدابشان را بر خلاف با تعالیم امامان شیعه محاسبه نموده است.[۴۰] عدم پایبندی به احکام شرعی، اشاعه یافتن آداب و آئینهای غیرشرعی از قبیل رینگهای بیان و سماع و تعبیر و تفسیر داخل گرایانه از آئین و متن ها فقهی مثلا مسائل آیتم عیب گیری علامه مجلسی در خلق و خوی و درنگ صوفیان شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۴۱]
چنانکه از بعضی نوشتههای علامه مجلسی برمیآید و برخی نویسندگان معاصر نیز بر آن تأکید کردهاند علامه با ریاضت و تهذیب نفس، در صورتیکه همدم با رعایت آداب فقهی و عده میان ظواهر و درون آئین باشد مخالفتی نداشته میباشد و قضیه مهم برای او پایبندی به احکام فقهی بوده میباشد. از همین روست که بعضی از علمای شیعه مانند روحانی صفیالدین اردبیلی، سید علی بن طاووس، احمد بن فهد حلی، شهید ثانی، روحانی بهائی و پدرش محمدتقی مجلسی را از صوفیه امامیه دانسته و آنهارا ستوده (و بین صوفیه شیعه و صوفیهای که از اهل سنت تقلید کردهاند فرق گذاشته) و خویش در جاهایی از اثرها خویش به ارائه تفاسیری عرفانی از روایات امامان دست یازیده میباشد.[۴۲]
مجلسی در منصب روحانی الاسلامی
علامه مجلسی از سال ۱۰۹۸ در طول فرمانروا سلیمان صفوی و در حالی که ۶۱ ساله بود به منصب روحانی الاسلامی رسید. پس از مرگ این فرمانروا و جانشینی پادشاه حسین، مجلسی از سوی سلطان تازه بر منصب روحانی الاسلامی ابقا شد.[۴۳] روضه خوان الاسلام در زمانه صفویان خلال اخذ وجوهات فقاهتی به رسیدگی بر اجرای احکام فقهی و دستگاه قضاوت، اداره کارها مدرسه ها و مساجد و زیارتگاهها و گزینش ائمه آدینه و بقیه مسائل مذهبی مملکت میپرداخت.[۴۴]
انتقادها از علامه
اقدامات علامه مجلسی در سمت روضه خوان الاسلام در زمان سلطنت سلطان شاه حسین صفوی برخوردهای گوناگون و متضادی را در بین محققان و تاریخ نگاران درپی داشته میباشد. گروهی از تاریخ نگاران علاوه بر اشاره به توان زیاد علامه مجلسی در سالهای حکومت پاد شاه حسین، اورا همانند فقیهی متعصب تصویر کردهاند که به آزار رسانی مجموعههای اقلیت مذهبی میپرداخت. دراین روزگار سلاطین صفوی بیش تر از پیش به فقهای شیعه مجاورت گردیده بودند و از بالا به دست آوردن اقتدار آن ها در قبال بقیه تیمهای فقهی مانند صوفیه یا این که حکما و فلاسفه تامین میکردند.[۴۵]
اتهام سختگیری و تعصب
علامه مجلسی در مراسم تاجگذاری پاد شاه حسین صفوی حضور داشت و از او خواست فرامینی در جهت شکستن بت هندیان بومی در اصفهان، نهی کردن شرابخواری، جلوگیری کردن کبوتر بازی و توقف پیکارهای طایفهای، صادر نماید.[۴۶]پاد شاه نیز عهده دار شد و میگساری را ممنوع و همه بادهفروشیها را مهندم کرد.[۴۷] این اقدامات معمولاً از سوی نویسندگان شیعه اقدماتی در جهت اصلاحات مذهبی و جنگ با مفاسد اجتماعی چک شدهاست[۴۸] ولی بعضی از محققان غربی پارهای از این اقدامات مانند ممانعت شرابخواری و کبوتربازی یا این که محصور کردن هندیان را نکوهیده و آن را مثالای از سختگیریهای بیمنفعتای دانستهاند که به مخالفتهای وسیع اجتماعی انجامید.[۴۹]
انتقاد عقلگرایی فلسفی
علامه مجلسی مخالف عقلگرایی فلسفی بود و در اثر ها خویش به بعضی از آرای فلاسفه اعتراض کرد. وی فلاسفه مسلمان را به جهت تبعیت از یونانیان و ول کردن قرآن و احادیث اسلامی شماتت میکرد. علامه مجلسی کاربرد عقل را فقط در شرایطی که مجاز میدانست که دستاوردهای عقل با مبانی فقاهتی سازگار مسجد قبا مشهد باشند.[۳۶]
وی در آثارش آرای فلاسفه مسلمان را به عیب گیری کشیده و بعضی از این آرا را مخالف ضروریات آئین دانسته میباشد. یقین به حدوث هنگامی دانا، دنیوی بودن ملائکه، دنیوی بودن معراج و معاد جسمانی مثلا آرای مجلسی میباشد که در آنان به مخالفت با فلاسفه پرداخته میباشد. علامه مجلسی دراین آرا حیث خویش را مستند به احادیث کرده و مخالفت تفکر فلاسفه با احادیث را نکوهیده میباشد.[۳۷] نظر ها وی ابعاد گزینه اعتراض برخی از متخصصان فلسفه اسلامی قرار گرفت؛ برای مثال علامه طباطبایی با اعتراض بر پندارهای علامه مجلسی اورا گرفتار تناقض میدانست و ورود علامه مجلسی به مباحث عمیق عقلانی را خطایی از سوی وی آنالیز آدرس مسجد قبا مشهد می کرد.[۳۸]
با اینکه علامه مجلسی خویش در برخی آثارش به ادلههای عقلانی و فلسفی پرداخته البته زمانی که رویکرد وصال به معرفت در اصول آیین را رسیدگی مینماید، کاربرد برهان عقلی را انکار نموده است. به لحاظ علامه با دقت به مشکلات عقل استناد به آن در کارها آئین روا وجود ندارد. وی در جایی از اثرها خویش عامل نقلی را برای اخذ اصول آیین دارای اعتبار دانسته میباشد. این لحاظ مخالف حیث بیشتر علمای مسلمان میباشد که منش اخذ اصول آئین را عقل رزرو مسجد قبا مشهد می دانند.[۳۹]
مخالفت با صوفیه
علامه همچون بعضا دیگر از فقیهان آن بعدازظهر، در اثر ها خویش به عیب گیری نحوه صوفیه پرداخت و تفکرها و عادات و آدابشان را بر خلاف با تعالیم امامان شیعه محاسبه نموده است.[۴۰] عدم پایبندی به احکام شرعی، اشاعه یافتن آداب و آئینهای غیرشرعی از قبیل رینگهای بیان و سماع و تعبیر و تفسیر داخل گرایانه از آئین و متن ها فقهی مثلا مسائل آیتم عیب گیری علامه مجلسی در خلق و خوی و درنگ صوفیان شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۴۱]
چنانکه از بعضی نوشتههای علامه مجلسی برمیآید و برخی نویسندگان معاصر نیز بر آن تأکید کردهاند علامه با ریاضت و تهذیب نفس، در صورتیکه همدم با رعایت آداب فقهی و عده میان ظواهر و درون آئین باشد مخالفتی نداشته میباشد و قضیه مهم برای او پایبندی به احکام فقهی بوده میباشد. از همین روست که بعضی از علمای شیعه مانند روحانی صفیالدین اردبیلی، سید علی بن طاووس، احمد بن فهد حلی، شهید ثانی، روحانی بهائی و پدرش محمدتقی مجلسی را از صوفیه امامیه دانسته و آنهارا ستوده (و بین صوفیه شیعه و صوفیهای که از اهل سنت تقلید کردهاند فرق گذاشته) و خویش در جاهایی از اثرها خویش به ارائه تفاسیری عرفانی از روایات امامان دست یازیده میباشد.[۴۲]
مجلسی در منصب روحانی الاسلامی
علامه مجلسی از سال ۱۰۹۸ در طول فرمانروا سلیمان صفوی و در حالی که ۶۱ ساله بود به منصب روحانی الاسلامی رسید. پس از مرگ این فرمانروا و جانشینی پادشاه حسین، مجلسی از سوی سلطان تازه بر منصب روحانی الاسلامی ابقا شد.[۴۳] روضه خوان الاسلام در زمانه صفویان خلال اخذ وجوهات فقاهتی به رسیدگی بر اجرای احکام فقهی و دستگاه قضاوت، اداره کارها مدرسه ها و مساجد و زیارتگاهها و گزینش ائمه آدینه و بقیه مسائل مذهبی مملکت میپرداخت.[۴۴]
انتقادها از علامه
اقدامات علامه مجلسی در سمت روضه خوان الاسلام در زمان سلطنت سلطان شاه حسین صفوی برخوردهای گوناگون و متضادی را در بین محققان و تاریخ نگاران درپی داشته میباشد. گروهی از تاریخ نگاران علاوه بر اشاره به توان زیاد علامه مجلسی در سالهای حکومت پاد شاه حسین، اورا همانند فقیهی متعصب تصویر کردهاند که به آزار رسانی مجموعههای اقلیت مذهبی میپرداخت. دراین روزگار سلاطین صفوی بیش تر از پیش به فقهای شیعه مجاورت گردیده بودند و از بالا به دست آوردن اقتدار آن ها در قبال بقیه تیمهای فقهی مانند صوفیه یا این که حکما و فلاسفه تامین میکردند.[۴۵]
اتهام سختگیری و تعصب
علامه مجلسی در مراسم تاجگذاری پاد شاه حسین صفوی حضور داشت و از او خواست فرامینی در جهت شکستن بت هندیان بومی در اصفهان، نهی کردن شرابخواری، جلوگیری کردن کبوتر بازی و توقف پیکارهای طایفهای، صادر نماید.[۴۶]پاد شاه نیز عهده دار شد و میگساری را ممنوع و همه بادهفروشیها را مهندم کرد.[۴۷] این اقدامات معمولاً از سوی نویسندگان شیعه اقدماتی در جهت اصلاحات مذهبی و جنگ با مفاسد اجتماعی چک شدهاست[۴۸] ولی بعضی از محققان غربی پارهای از این اقدامات مانند ممانعت شرابخواری و کبوتربازی یا این که محصور کردن هندیان را نکوهیده و آن را مثالای از سختگیریهای بیمنفعتای دانستهاند که به مخالفتهای وسیع اجتماعی انجامید.[۴۹]
چرا مسجد برای مراسم ترحیم انتخاب میشود؟