(شهیدشدن ۳۶ق) از شهیدان نزاع جمل میباشد. اورا از قوم و قبیله مجاشع یا این که عبدالقیس دانستهاند.بر محور گزارشی، وی با حذیفة بن یمان، صحابی فرستاده(ص)، گفتگویی داشته و این مذاکره در تمایل مسلم به امام علی(ع) تأثیرگذار بوده میباشد. او قبل از استارت نبرد جمل، اصحاب جمل را به قرآن و اطاعت از امام علی(ع) دعوت مسجد قبا مشهد کرد.
معاشطومار، مسلم فرزند عبدلله،[۱] از سپاهیان امام علی(ع) در پیکار جمل بود و عِجْلی[۲] و مُجاشِعی[۳] خوانده گردیدهاست. محمد بن جریر طبری، تاریخنگار اهل سنت در قرن چهارم قمری، اورا از مُجاشِع،[۴] یکیاز طایفههای تمیم[۵] و روضه خوان اثرگذار (درگذشت ۴۱۳ق)، اورا از خویشاوندان عبدالقیس دانسته میباشد.[۶] از ابومخنف، تاریخنگار قرن دوم قمری گفته شده که مامان مسلم با اسم اُمّ ذَریح عَبدِیَّه، شعر سرا شیعه بوده آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۷]
مسلم در سال ۳۵ هجری قمری در شهر مدائن میزیسته [۸] و در پیکار جمل (سال ۳۶ قمری)، در سالهای آغازین جوانی بوده میباشد.[۹] تمایل به امام علی(ع)، بر مبنا آنچه حسن بن محمد دیلمی، محدث شیعه، از مسلم بن عبدالله نقل کرده، گفتگوهای وی با حذیفة بن یمان (درگذشت ۳۷ق)، والی شهر مدائن، سبب رغبت وی به امام علی(ع) گردیده رزرو مسجد قبا مشهد است.[۱۰]
به گفته دیلمی در موعظه القلوب، امام علی(ع) بعد از تایید خلافت، حذیفة بن یمان، از صحابه فرستاده(ص) را بر حکومت مدائن ابقاء کرد. حذیفه به منبر رفته و درضمن سخنرانی خویش، امام علی(ع) را امیرالمؤمنینِ حقیقی و واقعی دانست. مسلم این کلام را کنایه از این دانست که خلفای سهگانه قبل از امام علی(ع)، امیرالمؤمنینِ حقیقی و واقعی نبودهاند. حذیفه به درخواست مسلم بعضا از رویدادهای قبل را اظهار کرد. مثلا اینکه ملقب شدن امام علی(ع) به امیرالمؤمنین از مجال فرستاده(ص) و از جانب جبرئیل و قرائت خلفای سهگانه بهاین کنیه از جانب عموم بوده میباشد.[۱۱] وی همینطور صحیفه ملعونه، ماجرای رَم دادن شتر فرستاده(ص) در گردنه هَرشا، رخداد غدیر و غصب خلافت بوسیله ابوبکر و قدمت بن خطاب را برای مسلم گزارش شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۱۲]
شهید شدن در نبرد جمل
مسلم بن عبدالله در مبارزه جمل، در ۱۰ جمادیالاول سال ۳۶ق به شهیدشدن رسید.[۱۳]
امام علی(ع) قبل از شروع نزاع و برای واپسین اتمام حجت، از یارانش پرسید چه کسی با قرآن به نزد لشکر مقابل میرود؟ مسلم بن عبدالله اعلام شایستگی کرد و روبهروی صف معاند قرار گرفت.[۱۴] او امام علی(ع) را دعوتکننده به قرآن دانست و از آنها خواست به اطاعت خداوند و به شغل به کتاب پروردگار بازگردند.[۱۵]
به نقل از ابن اثیر، تاریخنگار اهل سنت در قرن ۷ هجری قمری، دست راست اورا جدا کردند و وی قرآن را با دست چپ گرفت. دست چپش نیز انقطاع شد و وی قرآن را به سینه گرفت.[۱۶] به گفته محمد بن جریر طبری (درگذشت ۳۱۰ق)، وی به منجر اصابت تیر[۱۷] و سازه بر گزارش روضه خوان موثر، به امر عایشه و هجوم نیزهداران به شهید شدن رسید.[۱۸] امام علی(ع) کیفیت شهید شدن اورا از پیش گفته بود[۱۹] و اورا از اشخاصی دانسته بود که آفریدگار قلبشان را از فروغ و ایمان مالامال نموده است.[۲۰]
مامان مسلم هنگام شهادتش حضور داشت.[۲۱] وی در مرثیهای، عایشه را مامانِ قاتلانِ پسرش خواند.[۲۲]
پانویس
طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۸۷۹م، ج۳، ص۵۲۴.
طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۸۷۹م، ج۳، ص۵۲۴؛ زرکلی، اعلام، ۱۹۸۹م، ج۷، ص۲۲۲.
ابن شهرآشوب، المناقب، انتشارات علامه، ج۳، ص۱۵۵.
خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۱۸۷.
ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۲۲۳.
اثر گذار، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۴۰.
امین، اعیان الشیعه، دارالتعارف، ج۳، ص۴۵۷، به گزارش: ابومخنف؛ حسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۲۱ق، ص۱۸۴.
دیلمی، ارشادوراهنمایی القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۲۳ و ۳۲۴.
اثر گذار، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۴۰.
دیلمی، پند القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۴۱.
دیلمی، راهنمایی القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۲۳ و ۳۲۴.
دیلمی، پند القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۲۸-۳۳۳.
مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ش، ج۲، ص۳۶۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۸۷۹م، ج۳، ص۵۲۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۴۶.
ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۴۶؛ موءثر، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۴۰.
دیلمی، ارشادوراهنمایی القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۴۳.
ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۴۶؛ نگاه فرمایید به: ابن جوزی، تذکرة الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۷۸.
مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ش، ج۲، ص۳۶۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۸۷۹م، ج۳، ص۵۲۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۴۶.
موثر، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۴۰.
ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۴۶.
دیلمی، ارشادوراهنمایی القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۴۲.
طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۸۷۹م، ج۳، ص۵۲۴.
طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۸۷۹م، ج۳، ص۵۲۴.
منابع
ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.
ابن اثیر، علی بن محمد، اللباب فی تهذیب الانساب، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ق.
ابن اعثم، احمد، الفتوح، رسیدگی علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۱۱ق.
ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص اینجانب الامة بذکر خصائص الأئمة، تفحص حسین تقیزاده، قم، المجمع العالمی لاهل البیت(ع)، راءس الطباعة و النشر، ۱۴۲۶ق.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی، المناقب، تصحیح هاشم رسولی و محمدحسین آشتیانی، قم، انتشارات علامه، بیتا.
ابن کثیر، اسماعیل بن قدمت، البدایة و النهایة، بیجا، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
امین، محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، بیتا.
حسون، محمد و امعلی مشکور، اعلام النساء المؤمنات، طهران، اسوه، ۱۴۲۱ق.
خوارزمی، الموفق بن احمد، المناقب، استیناف صاحب و مالک المحمودی، بیجا، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم، ۱۴۱۱ق.
دیلمی، حسن بن محمد، پند القلوب الی الصواب، قم، الشریف الرضی، ۱۴۱۲ق.
زرکلی، خیرالدین، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء اینجانب العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۹م.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تصحیح نخبة اینجانب العلماء، بیروت، منشورات مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۸۷۹م.
مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، بازرسی یوسف اسعد داغر، قم، مؤسسه دارالهجره، ۱۴۰۹ق.
موثر، محمد بن محمد بن نعمان، الجمل و النصره لسید العتره فی حرب البصره، قم، کنگره روضه خوان موءثر، ۱۴۱۳ق.
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم