وی بعداز قتل عثمان از اول عده ای بود که دست بیعت به علی(ع) بخشید و انصار را بدان ترغیب کرد.[۲۱] ابوایوب در آحاد مبارزههایی که علی(ع) در آنان مشغول شد، حضور داشت،[۲۲] ولی ابن سعد فقط نهروان[۲۳] و واقدی، صفین را بیان نموده است.[۲۴] رشادتهای اعجاب انگیز ابوایوب را تمامی خاطر کردهاند.[۲۵] در نزاع نهروان، علی(ع) او را به فرماندهی سواره نظام گماشت و قبل از استارت مبارزه، اورا برای احتجاج با خوارج و پند آنها ارسال کرد[۲۶] و وقتی که از او پرسیده شد: با اینکه از صحابه تبارک پیامبری، چه طور در رکاب علی(ع) با اهل قبله قتال می کنی؟ جواب اعطا کرد: پیامبر معبود(ص) از ما عهدوپیمان گرفت که به ملازمت و همراهی علی(ع) با ناکثین و قاسطین و مارقین پیکار کنیم.[۲۷] او به هم پا قیس بن سعد بن عباده به نمایندگی از امیرمومنان(ع) با خوارج به گفتمان پرداخت.[۲۸] وی همینطور در ۳۵ق همدم با گروهی در کوفه شهیدشدن بخشید که حدیث غدیر را از فرستاده(ص) شنیده مسجد قبا مشهد میباشد.[۲۹]
قاضی مدینه از سوی علی(ع)
او بعداز نزاع نهروان از سوی علی(ع) به امارت مدینه گماشته شد[۳۰]، البته بعداز آنکه معاویه در ۴۰ق، بُراز بن ارطاة را با ۳۰۰۰ مرد جنگی به حجاز ارسال کرد، ابوایوب مدینه را رها کرد و در عراق به علی(ع) پیوست. بُراز بعد از هجوم به مدینه و اشغال شهر، منزل اورا به حریق کشید.[۳۱] ابوایوب بعداز شهیدشدن علی(ع) توشه دیگر برای نبرد به سرحدّات رفت. طبری[۳۲] آورده میباشد که یزید بن معاویه در ۴۹ق به قصد نبرد با رومیان رهسپار شد و ابوایوب انصاری را که سالخورده بود، به همپا آدرس مسجد قبا مشهد پیروزی.
رجالشناسان شیعه در توجیه کمپانی وی در پیکار با مشرکان ذیل امر معاویه و پسرش یزید، به رغم هواداری سفت وی از حق خلافت علی(ع) اختلاف دارا هستند. فضل و ادب بن شاذان این شغل اورا غفلت و نادرست در اجتهاد نسبت داده و میافزاید هرچند وی از خلیفه زمانه خویش خشنود نبوده، اما به قصد پیشبرد و تقویت اسلام درین نبردها کمپانی جسته میباشد[۳۶] شاهد این مدعی مشاجراتی میباشد که در بین وی و معاویه چهره داده میباشد،[۳۷] ولی آیت الله خویی[۳۸] خلال رد این عقیده، احتمال میدهد که او بر پایه ی اذن امام معصوم حسن بن علی(ع) شغل رزرو مسجد قبا مشهد کردهباشد.
وی از نبی(ص) و اشخاصی همجون أُبی بن کعب قصه نقل کرده[۳۹] و راویانی مانند ابن عباس، براء بن عازب، جابر بن سمره، مقدام بن معدی کرب، ابوامامه باهلی، زید بن خالد جُهَنی از او احادیثی را نقل کردهاند. ابو ایوب یکی روایان حدیث غدیر میباشد[۴۰] و حدیث مشهور نبوی(ص) به عمار یاسر «ٍتَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَة» میباشد.[۴۱] عده ای از تابعین نیز مانند سعید بن مسیب، عروة بن زبیر و عبدالله بن حنین از وی حدیث شنیده و نقل کردهاند. ابن سعد[۴۲] و مزّی[۴۳] نیز فهرستی از راویان اور شماره تلفن مسجد قبا مشهد آوردهاند.
ابوایوب در تمامی غزوات نبی(ص) کمپانی داشت و مورخان اورا از حاضران در مبارزههای بدر و احد و خندق دانستهاند.[۱۳] او صرفا یک توشه، از آن رو که فرماندهی سپاه مسلمانها را مرد جوانی برعهده داشت، از کمپانی در نبرد اهمال کاری رفت و بعداز آن پیوسته از این فعالیت نادم بود.[۱۴] از ضمن متن ها تاریخی، روح اطاعت، وفاداری و احترام خاص وی به فرستاده(ص) دیده میشود.[۱۵]
به داستان ابن هشام[۱۶] او به فرمان رسول(ص) در اخراج منافقانی که در مسجد مدینه، مسلمان ها را استهزا میکردند و بعضی از آن ها از قبیله او بودند، پیش گام شد. براساس برخی احادیث، آیهای از قرآن[۱۷] در رخداد افک، اشاره به مدح ابوایوب و همسرش داراست.[۱۸] به هنگام محاصره منزل عثمان به وسیله معارضان، مسلمانها نماز را به امامت ابوایوب در مسجد مدینه برپا میداشتند[۱۹] و همو در زمره شهودی بود که در آن ایام از عثمان قسم گرفتند تا از آن پس مبنی بر کتاب خداوند و سنّت رسول(ص) شغل نماید.[۲۰]
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم