پایبندی به احکام فقاهتی در باطنیگری
برخی از فرقهها و مذاهبی که باطنی خوانده می شوند، پایبندی به احکام فقهی را در قوانینی، مایحتاج نمیدانند. برای مثال، گزارش کردهاند که اسماعیلیانِ اول و قرمطیان و نزاریان پایبندی به احکام دینی را برای عده ای که به امام و حقایق باطنی معرفت داشتند، مایحتاج مسجد قبا مشهد نمیدانستند.[۱۹]
مثالهایی از تأویلهای باطنیان
فهرست پایین مثالهایی از تأویلهایی را دربرگرفته میباشد که باطنیگرایان در زمینهی آیهها قران مطرحکردهاند:
«روزی که افق را در هم میپیچیم».[۲۰] تأویل: روزی که شریعت را فسخ کنیم.[۲۱]
«بعد از آن هفت عرش را در دو روز پديد آورد. و در هر آسمانى كارش را به آن وحى كرد.»[۲۲] تأویل: هفت مدیر برای دو عصر سلسله ظاهری و باطنی منصوب کرد و منفعت هرکدام را غیروابسته اعطا کرد.[۲۳]
[دعای نوح]: «جز بر گمراهى ستمكاران ميفزا» در آیه ۲۴ سوره نوح تأویل محیالدین عربی: خدایا عده ای را که به نفسشان ستم کرده و به جایگاه فناء فی الله رسیدهاند، جز معرفتت که موجب حیرانی بشر بی نقص در ذات تو آدرس مسجد قبا مشهد می شود میفزا.[۲۴]
منشأ باطنیگری
بعضا ریشه باطنیگری در اسماعیلیه را تفکر غالیان شیعه در قرن دوم میدانند. احتمال دادهاند اول مسلمانی که مشرب باطنی داشته و آیهها قرآن را تأویل میکرده، مُغیرة بن سعید (درگذشت ۱۱۹ق)، رهبر مغیریه بوده میباشد. همینطور می گویند ابوالخَطّاب (درگذشت ۱۳۸ق) بنیانگذار فرقة خَطّابیه اولیه کسی میباشد که بین مسلمانها نهضتی با مختصات باطنی تأسیس رزرو مسجد قبا مشهد کرد.[۲۵]
باطنیگری جانور در تصوف را نیز به قرن دوم قمری و ظهور اول صوفیان نسبت میدهند؛ یعنی اشخاصی زیرا حسن بصری، ابوهاشم کوفی (درگذشته ۱۵۰ق)، سفیان ثوری (درگذشته ۱۶۱ق) و ابراهیم ادهم شماره تلفن مسجد قبا مشهد (درگذشته ۱۶۲ق).[۲۶]
اتهام باطنیگری
در زمان تاریخ اسلام، «باطنیگری» بهتیتر اتهامی مذهبی یا این که سیاسی برای تخطئه معارضان مذهبی یا این که حذف معارضان سیاسی به فعالیت رفته میباشد. از جمله، ابنتیمیه شیعهها، صوفیان و فیلسوفان را باطنیه مینامید.[۲۷] همینطور اشخاصی به جرم باطنیگری کشته میشدند که از مشهورترینهایشان حسنک وزیر، وزیر پاد شاه محمود غزنوی، میباشد که با هدف ها سیاسی به دار آویخته شد.[۲۸]
پانویس
دادبه، «باطنیه»، ص۱۹۶؛ دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۴.
گنون، نگرشی به مشرب باطنی اسلام و دین دائو، ۱۳۸۷ش، ص۲۲، ۲۴، ۳۲.
گنون، نگرشی به مشرب باطنی اسلام و آئین دائو، ۱۳۸۷ش، ص۳۲.
دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۴.
دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش، ص۱۶۱-۱۶۲.
انصاری، «باطنینگری در تشیع و تصوف در گفتوگو با حسن انصاری»، وبگاه رسیدگیهای تاریخی.
معرفت، التأویل، ۱۴۱۲ق، ص۳۷-۴۴.
معرفت، التأویل، ۱۴۱۲ق، ص۳۳-۳۵.
معرفت، التأویل، ۱۴۱۲ق، ص۶۲-۶۷.
سوره الرحمن، آیه۹.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۴، ص۳۰۹.
گنون، نگرشی به مشرب باطنی اسلام و دین دائو، ۱۳۸۷ش، ص۲۱-۲۲.
گنون، نگرشی به مشرب باطنی اسلام و آئین دائو، ۱۳۸۷ش، ص۲۱-۲۲.
دفتری، «باطنیه»، ص۵۵۴.
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم