?????? ???? ???? ??? ????

ابوقَتادَه، حارث بن رِبعی بن رافع انصاری (د ۳۸ق یا این که ۴۰ق) یکی‌از بزرگان انصار و اصحاب نبی(ص). وی یکی‌از سپاهیان لشکر فرستاده (ص) بوده که به «عجمُ فرستاده الله» آوازه یافته بود و در بیشتر نزاع‌ها در رکاب نبی(ص) جنگید، او در حین حکومت امام علی(ع) در نبردهای جمل، صفین و نهروان کمپانی نمود. ابوقتاده از رسول(ص) و برخی دیگر داستان مسجد قبا مشهد نموده است.

اسم و لقب
لقب او ابوقتاده میباشد ولی درباره اسم وی اختلاف میباشد. بعضی آن را نعمان یا این که عمرو ضبط کرده‌اند. نسب پدرش را به طور رِبعی بن بَلْدَمَة (یا این که تَلْذَمَة) بن خِناس بن سِنان بن عُبَيد بن عَدِيّ بن غَنْم بن كَعْب بن سَلَمَة نیز آدرس مسجد قبا مشهد آورده‌اند.[۱]

حضور در غزوه‌ها و سریه‌ها
ابوقتاده یکی نیروهای سواره‌نظام لشکر فرستاده(ص) بوده که به «عجمُ پیامبر الله» آوازه یافته بود.[۲] گفته‌اند که پیامبر اکرم(ص) در غزوه غابه که ابوقتاده، مسعده را به انتقام خون محرز بن نضله از اصحاب نبی معبود به قتل رساند، او‌را سوارکار خویش رزرو مسجد قبا مشهد خواند.[۳]

او در اکثر وقت ها غزوات و سرایا کمپانی داشته البته حضور وی در مبارزه بدر گزینه اختلاف میباشد. ابن اثیر علاوه بر اشاره به‌این اختلاف لحاظ، اعتقاد دارد که او در آحاد پیکار‌های فرستاده(ص)، ازجمله غزوه بدر، یار و همدم فرستاده اسلام(ص) شماره تلفن مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۴]

طبرانی نیز داستان کرده در شبی که فردایش پیکار بدر رویداد، ابوقتاده دربان و پاسدار رسول اکرم(ص) بوده میباشد.[۵]

به جز نزاع بدر، در اینکه او در غزوه احد و نزاع‌های سپس در رکاب حضرت بوده میباشد واقعه لحاظ وجود داراست؛[۶] حتی گفته‌اند زیرا در نزاع احد از غم شدید فرستاده(ص) به باعث اخلاق و اجرا معاندان و مثله کردن شهدای اسلام ناخشنود گردیده و خواست قریش را ناسزا گوید، حضرت او‌را از این شغل جلوگیری کردن کرد و به وقار و بردباری امر اعطا کرد.[۷]

ابوقتاده در مبارزه‌ها غالباً از سواران لشکر بوده[۸] و‌ گاه فرماندهی دسته را ذمه ‌دار بوده میباشد.[۹]

مأموریت ویژه
در سال ۴ هجری از سوی نبی(ص) به هم پا چهار سوار دیگر مأمور از در میان برداشتن ابورافع سلّام بن ابی الحقیق شوید که گروهی از خویشاوندان غَطفان و اعراب همجوار را با انتخاب مشوق‌های تبارک برای نزاع با آن حضرت تحریک می کرد، ابوقتاده این مأموریت را با توفیق ایفا بخشید.[۱۰]

زمانه خلفا
ابوقتاده بعداز وفات نبی اکرم(ص) در جریان قتل صاحب بن نویره در سپاه خالد بن ولید بود و زیرا تعرض و تجاوز خالد را یقین داشت، نزد ابوبکر رفته قسم و سوگند حافظه کرد که دیگر پایین درفش خالد به نزاع و جهاد نخواهد رفت.[۱۱] این موضع‌گیری او در کتاب ها کلامی امامیه زیرا الشافی سید مرتضی[۱۲] آیتم اعتنا قرار گرفته میباشد.

گفته‌اند که ابوقتاده در فتح کشور ایران در دوران قدمت نقش مهمی داشته میباشد.[۱۳]

حکومت امیرالمؤمنین (ع)
در زمان خلافت حضرت علی(ع) او در پیکار‌های جمل و صفین در رکاب آن حضرت بود[۱۴] و در جریان جمل به هنگام ورود حضرت به بصره در شمار سواران هم پا او بود.[۱۵]

در نبرد با خوارج نیز ابوقتاده از سران لشکر حضرت بود و فرماندهی اشخاص پیاده را برعهده داشت.[۱۶] او چندی نیز در حین آن حضرت قاضی مکه بود.[۱۷]

نقل داستان
ابوقتاده جز فرد رسول (ص) از معاذ و قدمت بن خطاب نیز ماجرا نموده است.

انس بن صاحب، سعید بن مسیب، عطاء بن یسار، علی بن ریاح، عبدالله بن ریاح و توده‌ای دیگر، به عنوان مثال پسرانش اثبات و عبدالله از وی قصه کرده‌اند.[۱۸] روایات بخش اعظمی از وی در کتاب ها حدیث همانند صحاح سته[۱۹] و مسند احمد بن حنبل [۲۰] نقل گردیده است.

درگذشت
بعضا سال درگذشت اورا ۳۸ق و برخی دیگر ۴۰ق نوشته‌اند و نیز گفته‌اند که او در کوفه وفات یافت و حضرت علی(ع) بر وی نماز گزارد،[۲۱] ولی عهد به وفات وی در مدینه مشهورتر میباشد.[۲۲]

ابوقتاده در ۷۰ سالگی دیده از عالم فروبست.[۲۳]

تغییر‌و تحول در تعداد امامان
به‌گفته علی محمدی هوشیار، جریان احمد الحسن مسائل ضروری و مسلم در مذهب تشیع را مقصود قرار داده میباشد؛ مثلا تغییر و تحول در تعداد ائمه معصوم، تغییر و تحول معنی و محدوده پاکی، و نیز مصادره مضمون‌ مهدویت و قائمیت.[۵۹] محمدی هوشیار همینطور گفته میباشد که رهروان احمد الحسن معتقدند او قائم میباشد و با چاقو قیام خواهد کرد و به‌زمان هشت ماه عموم را قتل‌عام خواهد کرد و بر این پایه در صورتی‌که آن‌ها در زمین اقتدار پیدا نمایند، به‌مقطع هشت ماه متواتر دست به کشتار میزنند.[۶۰] بنابر آنچه محمدی هوشیار در کتاب خویش و به‌نقل از استفتائات احمد الحسن آورده، او خلال با شخصیت نشمردن اموال معارضان، تصاحب فرآورده آنها‌را روا خوانده مسجد قبا مشهد میباشد.[۶۱]

استناد به روایات ضعیف و حمله به دانش رجال
به‌گفته نصرت‌الله آیتی در کتاب ناقوس گمراهی، بیشتر احادیث آیتم استناد احمد الحسن در راستای ثابت ادعاهایش، از نگاه سندی ضعیف و غیرقابل اعتمادند، و آن‌ها برای آنکه خویش را از عیب گیری سندی در حفاظت نگه دارا‌هستند، دانش رجال را بدعت می‌شمرند. او ادعاهایی برای مثال بهره مند بودن امام دوازدهم از همسر و فرزند، تحقق بیشتر علامت‌های ظهور، و نیز ورود آدم‌ها به آستانه ظهور را از چنین مدعاها آدرس مسجد قبا مشهد برمی‌شمرد.[۶۲]

احمد الحسن دانش رجال را ساخته و پرداخته علمای معاصر، و همینطور یکی‌از بدعت‌های فقاهتی خوانده،[۶۳] و محمدی هوشیار، در جواب به او گفته میباشد که با اعتنا به وجود دروغگویان و معاندان اهل‌بیت میان راویان روایات، هیچ سندی برای مصون ماندن احادیث معصومان از تحریف، دستبرد و آلزامیر‌ها نیست و براین اساس متکی بودن مطلق به همگی احادیث، موردقبول وجود ندارد.[۶۴] محمدی هوشیار همینطور در جواب به اینکه عالمان رجال، گروه‌ای راویان را تفسیق یا این که تکفیر کرده و این کار مصداق ریختن آبروی عموم و حرام میباشد، گفته که اولاً تکفیر و تفسیق بر طبق در نظر گرفتن و گمان نبوده و برآمده از یافته‌های روایی یا این که خبرها پشت سر هم بوده، و درصورتی که اینگونه کاری مصداق غایب بودن باشد، از مواقعی میباشد که از حرمت غایب بودن استثنا شد‌ه‌است؛ مثلا به‌ادله فسق علنی بعضا رزرو مسجد قبا مشهد از راویان.[۶۵]

آیتی همینطور با متکی بودن به واپسین توقیع امام مهدی خطاب به نائب چهارم خویش که در آن مدعیان مشاهده قبل از خروج سفیانی و صیحه آسمانی را لاف‌پرداز و افترازننده خوانده، بر آن میباشد که‌این توقیع نفی‌کننده ادعای احمد الحسن بر اساس دیدار وی با امام مجال میباشد و از همین رو احمد الحسن مضمون توقیع را نفی می‌نماید و این نظر را دارد که‌این توقیع به‌این معناست که «بعضا» از اشخاصی که قبل از خروج سفیانی و صیحه آسمانی ادعای مشاهده می‌نمایند لاف‌پرداز و افترازننده می باشند.[۶۶] احمد الحسن با اعتماد به قاعده‌ای در منطق (مسئله مهمله در حکم موضوع جزئیه میباشد) اینگونه ادعایی کرده، و آیتی برای نفی مدعای احمد الحسن به آیاتی از قرآن اشاره کرده که ترکیبی شبیه مخلوط توقیع نام برده داراست، البته معنای عام از آن برداشت گردیده‌است.[۶۷] برای مثال، آیتی تصریح کرده که در آیه ۱۰۸ سوره بقره (وَمَن یَتَبَدَّلِ الْکُفْرَ بِالْإِیمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِیلِ) مراد این وجود ندارد که «بعضی» از تبدیل‌کنندگان ایمان به شرک از راه و روش راست گم راه گردیده‌اند، بلکه وصف «انحراف از رویه راست» برای «همگی» عده ای میباشد که از ایمان شماره تلفن مسجد قبا مشهد برگشته‌اند.[۶۸]

خطاهای ادبی و ناتوانی از تلاوت قرآن
به‌گفته نصرت‌الله آیتی، احمد الحسن در سخنرانی‌های خویش ناتوان از تلاوت صحیح قرآن بوده و اشتباه‌های ادبی داشته و براین اساس ادعای وی مطابق برخورداری از «دانش لدنی» اشتباه بوده و از دستکم سواد ادبی و قرآنی نیز بی‌سود میباشد. با این هم اکنون آیتی در جواب به هوا داران احمد الحسن که با پشت گرمی به دو ماجرا از معصومان، برآنند که خطاهای ادبی در سخن معصومان نیز وجود داشته، تصریح نموده است که ضمن ضعف گواهی دو ماجرا ذکر شده، خطا ادبی‌ای نیز در‌این دو ماجرا چشم نمی شود و نمی‌اقتدار با پشت گرمی به آن دو، مدعا وجود غلط ادبی در حرف معصومان شد.[۶۹]

اثرها انتقادی
در عیب گیری مدعاها و اقدامات احمد الحسن و صورت‌های متعلق به او، اثرها تألیفی فراوانی منتشر گردیده و گرد‌همایی‌های تخصصی برگزار گردیده که بعضا از این مورد ها عبارتند از:

کتاب «دجال البصره: احمد اسماعیل المسمی نفسه الامام»،[۷۰] به‌عربی، نوشته علی کورانی. این کتاب با تیتر «دجال بصره: در رد ادعاهای احمد اسماعیل دارای شهرت به احمد حسن یمانی» به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.[۷۱]
کتاب «پژوهش انتقاد مستندات قرآنی جریان انحرافی احمد اسماعیل»، نوشته جواد اسحاقیان درچه که در پژوهشگاه علم ها و فرهنگ و تمدن اسلامی به چاپ رسیده میباشد.[۷۲]
کتاب «ستیز با آفتاب: انتقاد جریان انحرافی احمد الحسن مدعا یمانی»، حجت حیدری چراتی و محمدعلی فلاح که از سوی راءس تخصصی مهدویت تکثیر یافته میباشد.[۷۳]
کتاب «ره افسانه: عیب گیری و پژوهش فرقه یمانی بصری»، نوشته محمد شهبازیان که در تارنما مسجدنا نشر یافته میباشد.
کتاب «درسنامه انتقاد و رسیدگی جریان احمد الحسن البصری: مدعا دروغین وصایت و سفارت امام دوازدهم»، نوشته علی محمدی هوشیار، که در سال ۱۳۹۵ از سوی انتشارات تولی چاپ شد‌ه‌است.
همایش «آنالیز و عیب گیری علمی جریان انحرافی احمد الحسن البصری» و همایش پژوهشی «مهدویت و جریان­‌های نوپدید با تأکید بر احمد الحسن» و با سخنرانی محمد شهبازیان، و همینطور گرد‌همایی علمی «عیب گیری جریان انحرافی احمد الحسن یمانی» با سخنرانی علیرضا اعرافی که از سوی مؤسسه تحقیقاتی حضرت اما‌بعد از ظهر(عج) برگزار شد.[۷۴]

ابوعیسی وراق در ادامۀ گزارش خویش، طریقه‌های جارودیه را در بارۀ مهدویت به سه مجموعه تقسیم نموده است:

اشخاصی که به مهدویت و رجعت محمدبن عبداللّه نفس زکیه (متوفی ۱۴۵) یقین داشته‌اند؛
معتقدان به مهدودیت محمدبن قاسم طالقانی (متوفی ۲۱۹)؛
و عده ای که یحیی بن قدمت را قائم می‌دانستند و چشم به راه رجعت او بودند.[۳۱]
دیگر نویسندگان ملل و نحل، زیرا عبدالقاهر بغدادی[۳۲] و مؤلف تبصرة العوام[۳۳] و شهرستانی،[۳۴]، با تفاوت‌هایی این مطالب را نقل کرده‌اند. مسعودی[۳۵] نیز به گزارش ابوعیسی وراق، در بارۀ جارودیه و عقیدۀ آنها در بارۀ محصور بودن امامت فی مابین فرزندان امام حسن و امام حسین علیهماالسلام، مطالب مختصری مسجد قبا مشهد آورده میباشد.

ابوسعید نشوان بن سعید حمیری،[۳۶] بعداز نقل داستان ابوعیسی وراق از روش ابوالقاسم بلخی، دربارۀ فرقۀ حسینیه (رهروان قاسم بن علی عَیانی، متوفی ۳۹۳)، گزارشی آورده و به جهت اعتقاد و باور رهروان عیانی به رجعت وی، آنان‌را نیز تیم‌ای از جارودیه دانسته میباشد، البته این نحله ارتباطی با جارودیه ندارند. ابوالقاسم بلخی[۳۷] در ادامۀ گزارش خویش، به گزارش منبعی که احتمالاً به عبارتی وراق بوده، به یقین ابوالجارود در بارۀ رجعت اشاره نموده است، هر یکسری بعضا اصحاب ابوالجارود این نظریه را نداشته‌اند، چنانکه ابوالحسین خیاط[۳۸] از پذیرفته نشدن این نظریه فی مابین جارودیه حرف آدرس مسجد قبا مشهد گفته میباشد.

بلخی[۳۹] همینطور به گروهی از زیدیه که رهروان شخصی به اسم صباح بن قاسم مری (مزی ؟) بوده‌اند، اشاره کرده و گفته میباشد آنان عقایدی همانند جارودیه داشته‌اند و فقط اختلافشان با جارودیه نگرش آن‌ها در بارۀ ابوبکر و قدمت بوده رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.

گزارش ظاهراً جدا دیگری که در بارۀ جارودیه در کتاب اصول النحل[۴۰] آمده، احتمالاً برگرفته از منبع مشترکی میباشد که سعدبن عبداللّه اشعری نیز گزارش خویش را در بارۀ جارودیه از آن نقل نموده است.دربارۀ مؤلف این تاثیر اختلاف لحاظ وجود داراست؛ یوزف فان اس آن را با تیتر مسائل الامامة و منسوب ناشِیء اکبر (متوفی ۲۹۳) به چاپ رساند اما مادلونگ[۴۱] آن را تألیف جعفربن حرب و اسم آن را اصول النحل دانسته میباشد. ولی عبارتی در کتاب اصول النحل می‌باشد که به تألیف این تاثیر در هنگامی سابق‌خیس دلالت دارااست.[۴۲] گزارش کتاب اصول النحل با تعریف جارودیه در کتاب سعدبن عبداللّه اشعری[۴۳] شباهت‌هایی داراست و با صرف حیث از برخی جزئیات، می‌قدرت مطالب سعدبن عبداللّه را گستردن یافتۀ خبر اصول النحل دانست. در کتاب اصول النحل، منبع خبر جماعتی از مشایخ و علمای شیعه مذکور میباشد. با آنکه سعدبن عبداللّه اشعری تصریح یا این که اشاره نکرده که مطالب خویش را دربارۀ جارودیه از منبعی سابق گرفته، نحوۀ گزارش او نماد میدهد که آن را از اثری دیرین دریافت نموده است. مادلونگ[۴۴] این منبع را کتاب اختلاف الناس فی الامامة نوشتۀ هشام بن حکم (متوفی ۱۷۹) می داند، اما شواهدی در کتاب سعدبن عبداللّه دلالت بر این دارااست که از کتابی در ملل و نحل تألیف یونس بن عبدالرحمان قمی (متوفی ۲۰۹) استعمال شماره تلفن مسجد قبا مشهد نموده است.[۴۵]

به نقل از مؤلف اصول النحل[۴۶] جارودیه به وجود نصی بر امامت حضرت علی، امام حسن و امام حسین علیهم السلام از سوی فرستاده باور داشته‌اند. بعداز این سه بدن، منکر وجود نصّ بر امامت شخصی بوده، باور داشته‌اند که امامت از فرزندان حضرت فاطمه(س) بیرون نخواهد شد. جارودیه شرطِ تایید دعوی امامت را فقط خروج و قیام می‌دانستند و از دو خلیفۀ ابتدا برائت می‌جستند و آن‌ها را به جهت کنار نهادن علی علیه‌السلام و غصب خلافت او، کافر می‌شمردند. ابوالجارود معتقد بوده که امام به همۀ آنچه مایحتاج امت میباشد، دانش داراست و علویان کلیه مستعد داشتن اینگونه علمی‌اند و صرف وصال به بلوغِ سِنی، موجب دستیابی این فضیلت بین آن ها شود. او معتقد به الهام به امام بود و می‌اعلام کرد که علم ها در مواجهه با رویدادها نو به امام الهام می شود.[۴۷]

روضه خوان طوسی (متوفی ۴۶۰) از اثر ها ابوالجارود به کتاب اصل و کتاب التفسیر عن ابی جعفر الباقر علیه‌السلام اشاره کرده[۴۸] در حالی که نجاشی[۴۹] صرفا از کتاب تفسیرالقرآن ابوالجارود، به داستان از امام باقر علیه‌السلام، ذکر شده میباشد. این موسسه احادیث تفسیری، دارای اسم و رسم بوده و ابن ندیم نیز[۵۰] به آن اشاره نموده است. نجاشی[۵۱] و طوسی،[۵۲] با تفاوتی اندک، سلسله مدرک مشابهی در ماجرا تعبیروتفسیر ابوالجارود آورده‌اند.[۵۳] ابوالجارود درین تعبیروتفسیر، احادیث تفسیری امام باقر(ع) را توده نموده است. احمدبن محمدبن سعید، دارای اسم و رسم به ابن عقده (متوفی ۳۳۳)، تعبیر و تفسیر ابوالجارود را از جعفربن عبداللّه محمدی (زنده در

۲۶۸) به ماجرا وی از ابوسهل کثیربن عیاش قطان، طلبه ابوالجارود، ماجرا نموده است. در تعبیر علی بن ابراهیم قمی (زنده در ۳۰۷)[۵۴] یکسری قصه از ابوالجارود با سلسله گواهی طوسی و نجاشی آمده و در مفاد گوناگون دیگری صرفا با بیان «وفی روایة ابی الجارود»[۵۵] از تعبیر و تفسیر ابوالجارود مطالبی نقل گردیده است. ظاهراً این احادیث را ابوالفضل عباس بن محمدبن قاسم بن حمزة بن موسی بن جعفر، فراگیر قمی، به تعبیر افزوده میباشد.[۵۶]

علی بن ابراهیم قمی به گزارش پدرش ابراهیم بن هاشم قمی خبری از ابوالجارود از روش صفوان بن یحیی بَجَلی (متوفی ۲۱۰) و خبری از دقیق بن ناصح به داستان از عبدالصمدبن بشیر از ابوالجارود نیز آورده میباشد.[۵۷] در تعبیر و تفسیر فرات بن ابراهیم کوفی[۵۸] نیز روایاتی تفسیری از ابوالجارود گفته شده که سلسله سندهای متفاوتی داراست که نشانه دهندۀ تداول احادیث تفسیری ابوالجارود در بین محافل امامی ـ زیدی کوفه میباشد. احادیث تفسیری ابوالجارود در بر دارندۀ بعضی آرای اوست. ابوالجارود در مخالفت با معتزله و اظهار نظر آنان، روایاتی نقل نموده است.[۵۹]

جارودی‌بودن زیدیان بعد از زید بن علی
در طی تاریخ زیدیه، هریک از فرقه‌های زیدیه ادعای انتساب خویش را به زیدیه به طور انحصاری داشته و شاخه‌های دیگر زیدیه را فسخ می‌دانستند. این مسأله موضوعی میباشد که در روزگار معاصر نیز آیتم مناقشه فی مابین علمای زیدی یمن میباشد. تحت عنوان مثال علمایی نطیر بدرالدین الحوثی طرز جارودیه را در پیش گرفتند و البته برخی معارضان وی رغبت به صالحیه و یا این که سلیمانیه دارا‌هستند. البته دلایلی وجود داراست که نماد می‎دهد زیدیان اولیه جارودی بودند مثلا آنکه:

به تصریح بیشتر ملل و نحل نویسان متقدم نظیر ناشی اکبر(متوفی ۲۹۳ق)، سعد بن عبدالله اشعری (متوفی ۲۹۹ق)، نوبختی (متوفی ۳۰۰ق) و ابوالحسن اشعری (متوفی ۳۲۴ق) ابوخالد واسطی، از اصحاب خاص زید بن علی، راوی کتاب ها وی و گردآوردنده قدیمی‌ترین مجامع شرعی و حدیثی زیدیه، طرفدار عقاید ابوالجارود بوده میباشد.
طبق بینش یحیی بن حمزه (متوفی ۶۱۴ق)، زیدیه در واقعیت جارودی‎اند و پس از زید بن علی فی مابین امامان و پیروانشان هر که جارودی نباشد نمی‎شناسند.[۶۰]
این در حالی میباشد که بعضی از مالک‌نظران نظیر احمد محمود صبحی معتقدند جارودیه در زمانه قبلی از در بین رفته میباشد و هر کس بخواهد به جارودیه ملحق گردد را نمی‎شناسند.[۶۱]

سید ابوالحسن رفیعی قزوینی (۱۳۱۵ق-۱۳۵۳ش)، از عالمان شیعه‌ در قرن چهاردهم قمری که در شاخه‌های گوناگون علم ها اسلامی به عنوان مثال فقه، اصول، فلسفه و عرفان به علم آموزی و درس دادن سرگرم بود. عبدالکریم حائری یزدی و میرزا هاشم اشکوری از استادان و امام خمینی و حسن حسن‌زاده آملی هم از مشهور‌ترین شاگردان وی مسجد قبا مشهد بودند.

رفیعی قزوینی به‌استدلال ذکر ظریف و جذابی که در طرح مباحث داشت، آیتم اعتنا فراگیر‌های علم ها شرعی قرار گرفت. از وی اثراتی در علم ها متعدد بر مکان ما‌نده میباشد. رفیعی قزوینی در سال ۱۳۵۳ش درگذشت و در بقاع حضرت معصومه(س) به خاک امانت آدرس مسجد قبا مشهد شد.

معاش‌طومار
سید ابوالحسن رفیعی فرزند میرزا سید ابراهیم، دارای اسم و رسم به سید خلیل[۱] از سادات حسینی در سال ۱۳۱۵ق(۱۲۶۸ش) در قزوین به‌جهان آمد. جد وی میرزا رفیع قزوینی از مجتهدان و حکیمان زمانه خویش بود. قوم و قبیله او که به آل رفیعی پر اسم و رسم بودند از خانواده‌های اهل دانش و از نودگان میرزا محمد مجال طالقانی قزوینی بودند. مامان او، دختر سید علی قزوینی مولف لبه بر مقررات الاصول رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۲]

وفات
رفیعی قزوینی در ۲۴ دی ۱۳۵۳ش/۱ محرم ۱۳۹۵ق در سن ۸۵سالگی در طهران درگذشت و در مسجد بالاسر بقعه حضرت معصومه(س) به خاک ودیعت شد.

علم آموزی و درس دادن
رفیعی قزوینی از کودکی به تلاش پدرش به یادگرفتن علم ها اسلامی درگیر شد و در بازه زمانی هنگامی کوتاه ادبیات عرب را در مکتب صالحیه قزوین فرا گرفت. وی فقه و اصول را نزد ملاعلی طارمی یادگرفت و مدتی در درس بیرون ملا علی اکبر ایزدی تکستانی یا این که سیادهنی کمپانی شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۳]

رفیعی قزوین در سال ۱۲۹۴ش برای یاد دادن علم ها عقلی و نقلی به طهران هجرت کرد و بعد از چندی به قم رفت. درین شهر، کتاب‌های شفا و قسمت نفس اسفار و گستردن اشارات را نزد میرزاحسن کرمانشاهی، منظومه و شوارق را نزد فاضل طهرانی و گستردن مفتاح الغیب را نزد میرزا هاشم اشکوری، شوارق و فصوص را نزد میرزا محمود رضوانی قمی فراگرفت. همینطور او از درس‌ عالمانی زیرا میرزا ابراهیم زنجانی ریاضی، عبدالنبی نوری، سید محمد تنکابنی، محمدرضا علی رشتی و روضه خوان عبدالکریم حائری یزدی استعمال نموده است. او بعداز تعلیم علم ها نقلی و عقلی در سال ۱۳۳۸ق/۱۲۹۸ش به قزوین رجوع و برگشت. [۴]

بعد از یک‌سال، توشه دیگر برای درس دادن به طهران مسافرت کرد. در طهران در مکتب عبدالله خان به درس دادن کتاب‌های فقاهتی و اصولی از قبیل تفصیل لمعه، ضوابط و نیز کتاب‌های فلسفی گستردن منظومه سبزواری و اشارات ابن سینا پرداخت.[۵]

در ۱۳۰۰ش بعد از تشکیل حوزه علمیه قم جهت علم آموزی و درس دادن به‌این شهر رفت. در آنجا علاوه بر حضور در مجلس درس فقه و اصول روحانی عبدالکریم حائری یزدی، کتاب‌هایی زیرا کفایة آخوند خراسانی، رسائل و مکاسب روحانی انصاری، تعبیروتفسیر قرآن و به ویژه اسفار اربعه ملاصدرا و تفصیل منظومه سبزواری را درس دادن کرد. بیان شده درین عصر نیز در دوران اقامت در طهران و قم از محضر اساتید دیگری همانند محمدبن معصوم‌علی هیدجی زنجانی، فاضل رازی، ابوالقاسم عظیم قمی، محمد رضا مسجد شاهی اصفهانی نیز به کار گیری نموده است. حدود سال ۱۳۰۸ش از قم به محل تولد خویش قزوین برگشت و به بازه سی و چندین سال، ضمن درس دادن متن‌ها شرعی و فلسفی و دروس بیرون به برپا کردن نماز جماعت در مسجد سلطانی قزوین و حل خطاها عموم پرداخت.[۶] او بعداز مراجعت از قم در سال ۱۳۸۰ق/۱۳۳۹ش در طهران اقامت گزید و تا نقطه پایان قدمت افزون بر اقامه نماز جماعت در مسجد آدینه(مسجد جامع در شبستان دارای اسم و رسم به رفیعی قزوینی در جنوب غربی مسجد) بازار عید باستانی خان طهران به درس دادن اصول عقائد و بیرون فقه و اصول و به صورت محرمانه حکمت و عرفان نظری پرداخت. [۷]

اذن اجتهاد و نقل داستان
حدود سال ۱۳۴۸ق عبدالکریم حائری یزدی به سید ابوالحسن اذن اجتهاد می دهد. سید ابوالحسن اصفهانی(متوفای ۱۳۶۵ق) و محمدرضا مسجد شاهی دیگر علمائی میباشند که به او اذن اجتهاد و نقل ماجرا داده‌اند.[۸] [۹]

اساتید
او از درس اساتید متعددی در علم ها متعدد عقلی و نقلی استعمال نموده است. این اشخاص عبارتند از:

علی اکبر یزدی سیادهنی
میرزاحسن کرمانشاهی
فاضل طهرانی
میرزا محمود رضوانی قمی
عبدالنبی نوری
میرزا مسیح طالقانی
سیدمحمد تنکابنی
محمدرضا نوری
میرزا ابراهیم زنجانی
محمدرضا علی رشتی
روضه خوان عبدالکریم حائری یزدی
محمدبن معصوم‌علی هیدجی زنجانی
ابوالقاسم کلان قمی
محمدرضا مسجدشاهی
میرزا هاشم اشکوری رشتی
اثرها وتالیفات
الف) لبه‌ها: او بر بیشتر کتاب‌های مطرح و اصلی فلسفی و عرفانی، لبه نگاشته میباشد. بعضا از این حاشیه ها عبارتند از:

المنظومه
الاسفار الاربعة
الشوارق
لبه بر گستردن حکمة الاشراق [یادداشت ۱]
کناره بر گستردن الاشارات و التنبیهات
المشاعر ملاصدرا
العرشیه ملاصدرا
گوهر خواسته تاثیر ملا عبدالرزاق لاهیجی
اسرار الحِکَم نوشته ملا هادی سبزواری
مفاتیح الغیب
اسرار الایات ملا صدرا
پیشگفتار فصوص الحکم قیصری
تفصیل اصول کافی
کناره بر القبسات تاثیر میرداماد
مصباح الانس ابن فناری
حاشیه ها بر گستردن مَطالع در منطق
ب) رسایل و مقاله ها: او خلال کتابت حاشیه ها و تعلیقاتی بر کتاب‌های اصلی فلسفی و عرفانی، بیست و یک نوشته‌علمی در موضوعات متعدد داراست که کلیه آن‌ها با سعی شاگردش غلامحسین رضانژاد منتشر گردیده‌است. این مقاله‌ها عبارتند از:

گستردن دعای سحر
رسالة فی الرجعة
رساله معراج
نوشته‌علمی در تکان جوهریه
نوشته‌علمی اسفار اربعه
نوشته‌علمی در اتحاد عاقل و سنجیده
سخنی در معاد
رسالة فی ذکر قوّه مولِّدة
تخلیه و تجلیه و تحلیه
حرکة جوهریه
رساله در وحدت وجود
رساله در واقعیت عقل
رساله در شب قدر
نوشته‌ی‌علمی در وجود
تفسیری بر دو آیه از سوره یونس(نشانه‌ها ۱و۲)
نوشته ی علمی در تشریح اجزاء حَملیّه و اجزاء حَدّیه
رساله در حدوثِ دَهْری
کناره‌ای بر قضایای ضروریه ازلیّه
نوشته‌ی علمی‌ای در عزم و متدّت
نوشته‌ی علمی‌ای در مسح رأس و وضوء
نوشته ی علمی در تفصیل معاش ملاصدرا
ج) اثرها در موضوع فقه استدلالی: او در کنار پژوهش ها فلسفی و عرفانی، تحقیقاتی نیز در قضیه فقه استدلالی داشته میباشد. برخی از این اثرها عبارتند از:

کتاب صلوة
کتاب حج
کتاب نکاح
کتاب مکاسب و بیع و کسب و کار
کتاب خمس استدلالی
توضیح المسایل (حاشیه ها بر رساله عملیه آیت الله بروجردی)
کناره بر عروه الوثقی تاثیر سید محمد کاظم یزدی
کناره بر مناسک حج روحانی مرتضی انصاری
د) تعبیروتفسیر و اثر ها قرآنی:

تعبیروتفسیر دربرگیرنده سوره‌هایی زیرا بقره، توحید، یاسین، آدینه، اعلی، حدید و زلزال.[۱۰]
تعبیر و تفسیر حروف مقطعه قرآن[۱۱]

سنگ مزار سید ابوالحسن رفیعی قزوینی در بقعه حضرت معصومه
ه) اثر ها در مورد ریاضی ها و دانش هیئت:

تعلیقات بر تَضاریس الارض روحانی بهایی
تعلیقاتی بر المُعطیات اُقلیدِس
حاشیه ها مختصر و مفیدی بر مقاله‌ها کتاب الاُکَر نوشته «ثاوذوسیوس»
حاشیه ها بر کتاب المناظر اقلیدس در چگونگی اِبصار
حاشیه ها بر کتاب الکُرة المتحرکة
حاشیه ها بر اکثری از مباحث کتاب المساکن ثاوذوسیوس
حاشیه ها بر تفصیل چَغمینی
حاشیه ها بر سطح های دوایر و اَقطاب و دوایر متداخله و متساویه و متقاطعه و مُماسّ در کره و مُثلَّثات نوشته شده در آن
حکیم متاله صدرایی
سید ابوالحسن رفیعی دوباره مدرسه فلسفی ملاصدرا شیرازی میباشد. وی در طهران و قم ضمن دروس فقه و اصول، دروس سنجیده زیرا گستردن منظومه حکیم سبزواری و اشارات روحانی الرئیس ابو علی سینا درس دادن می کرد.[۱۲] بر این اعتقاد و باور بود که عرفان و قرآن و حدیث و حکمت از یکدیگر طلاق ندارند و در صورتیکه کتاب ها حِکْمی و عرفانی به دست آدم لهجه درک بیفتد، آن را تعبیر و تفسیر انفسی قرآن مجید می‌بیند.[۱۳] وی بر روضه خوان احمد احسائی که منتقد و مخالف سرسخت صدرالمتالهین بود، پاسخ‌های قاطعی دارااست که بر کناره کتاب جامعه ها الکلم او نگاشته میباشد.[۱۴]

شاگردان
رفیعی قزوینی شاگردان متعددی داشته که سال‌ها با او گردهمایی و برخاست داشتند و خصوصیت‌های متعددی برای وی شمرده‌اند؛ برای مثال: توجه علمى، داشتن داده ها وسیع درباره اثر ها حكما و متکلمان ، احاطه بر ادبيات فارسى و عربى، برخوردارى از خاطر‌اى قوى، شيوايى در تدريس و تقرير مطالب علمى، توانايى علمى در علم ها و فوت و فن مختلف، صراحت در اظهارنظر و اهتمام به سير و سلوک و عرفان عملى.[۱۵]

برخی ازمهم‌ترین شاگردان او عبارتند از:[۱۶]

امام خمینی
حسن حسن‌زاده آملی
محی الدین انواری
سید رضی شیرازی
مصطفی امام‌آدینه‌ای
محمد رضا مهدوی کنی
عبدالحسین ابن‌الدین
سید مهدی کشفی
شعبان لنگرودی
سید جلال‌الدین آشتیانی
سید محمد یزدی
سید مصطفی خوانساری
محمد ابن‌الشیخ قمی
سید مرتضی مبرقعی
علاءالدین کرمانشاهی
سید احمد قمی
میرزا محمد ثقفی تهرانی
میرزا حسین نوری
سید محمد رضایی
محمدرضا ربانی تربتی
محمد حسین اُویسی
میرزا ابوالقاسم خرمشاهی
مهدی باقری کنی
غلامحسین دینانی
محمد امامی کاشانی
محمد تقی شریعتمداری
نجم‌الدین اعتمادزاده
نظام‌الدین قمشه‌ای
سید حسین نصر
سید محمدمهدی تقوی
هادی سلمانی
غلامرضا رضانژاد
سید محسن رفیعی
ذوالمجد طباطبایی
احمد سَیّاح
سید ابوترب ابوترابی قزوینی
فرزندان
سید ابوالحسن ۱۴ پسر دارااست. از دربین آن‌ها سید محسن رفیعی قزوینی از اساتید سطح های بهتر حوزه علمیه قم هست.[۱۷]

پانویس

قیام محمد بن عبدالله بن حسن مشهور به قیام نفس زکیه اولیه قیام علوی علیه خلافت بنی‌عباس بود که به رهبری محمد بن عبدالله پر اسم و رسم به نفس زکیه اعمال شد. نفس زکیه بعد از عهد و پیمان‌شکنی عباسیان در تفویض خلافت (با وی تحت عنوان مهدی، بیعت گردیده بود)، در سال ۱۴۵ق در مدینه علیه منصور عباسی قیام کرد. وی در‌این قیام به یاروهمدم اکثری از طرفدارانش کشته شد. امام درستگو(ع) با بیعت با نفس زکیه تحت عنوان اینکه وی مهدی میباشد، مسجد قبا مشهد مخالف بود.

مسئله و چرایی صورت‌گیری قیام
در عصر محمد بن عبدالله، اندیشه زیدیه و بینش قیام به سیف فی مابین علویان مطرح بود. بعد از قیام یحیی بن زید و شهیدشدن او، دوستداران درنگ قیام به سیف به محمد بن عبدالله دارای اسم و رسم به نفس زکیه روی آوردند.[۱] عبدالله بن حسن بابا نفس زکیه، نزدیک به سال ۱۲۶ق از قوم و قبیله و رهروان خویش دعوت کرد تا با پسرش تحت عنوان مهدی، بیعت نمایند و بخش اعظمی بیعت او‌را پذیرفتند.[۲] طبق بعضا گزارش‌ها سه اخوی ابراهیم، سفّاح و منصور عباسی[۳] و براساس گزارش‌ها صرفا منصور عباسی با نفس زکیه بیعت آدرس مسجد قبا مشهد کردند.[۴]

موضع امام راستگو(ع)
امام راستگو(ع) با نفس زکیه بیعت نکرد. مبتنی بر برخی گزارش‌ها مخالفت امام راستگو(ع) به جهت نامیدن کنیه مهدی اهل‌بیت(ع) به محمد بن عبدالله بود چرا‌که وی معتقد بود در حال حاضر وقت ظهور مهدی نبوده و محمد بن عبدالله، آن مهدی که رسول(ص) بشارت داده، رزرو مسجد قبا مشهد وجود ندارد.[۵][۶]

ادله دیگر مخالفت امام راستگو(ع) آن بود که وی می‌دانست عباسیان که با محمد بن عبدالله بیعت کرده بودند، بیعت خویش را خواهند باخت و از این بیعت فقط چهت نیل خویش به اقتدار فایده می برند و قیام محمد بن عبدالله به ثمر نخواهد جلسه.[۷] همینطور توده‌ای از نویسندگان معتقدند امام راست گو(ع) با هر نوع قیام و خروج مخالف بوده و شیوه تشیع فرهنگی را دنبال می‌نموده است[۸] برخلاف زیدیان و دیگر علویان که مبتنی بر بینش تشیع سیاسی خوی شماره تلفن مسجد قبا مشهد می‌کردند.[مستلزم منبع]

اما بعضی گزارش‌ها بیعت نکردن امام راستگو(ع) را تنها به باعث معرفی محمد بن عبدالله تحت عنوان مهدی امت دانسته‌اند و ولی وی با قیام محمد بن عبدالله تحت عنوان اقدامی علیه ظلم و در راستای دستور به پر اسم و رسم و نهی از منکر مخالف نبوده میباشد.[مستلزم منبع]

قیام محمد علیه منصور عباسی
عباسیان که با محمد بن عبدالله بیعت کردند و قرار بود بعد از سقوط امویان حکومت را لایق بنی‌هاشم و علویان بدانند، بعداز ناکامی امویان، امامت نفس زکیه را نپذیرفته، خویش به توان توکل زدند.[۹][۱۰]علویان آغاز در زمان سفاح، اولیه خلیفه عباسی، بدون صدا کردند. البته در سال ۱۳۶ق با به توان وصال منصور عباسی و عکس العمل آشکار عباسیان با بیعت نکردن علویان، قضیه قیام علیه عباسیان آماده شد.[۱۱]

منصور عباسی که با ادعای مهدویت و امامت نفس زکیه و تبلیغ آن در بلاد متعدد به تنگ آمده بود در اولی مبادرت، عبدالله محض بابا نفس زکیه و سیزده نفر از بزرگان علوی طرفدار او را دستگیر کرد تا به وسیله آن ها از محل اختفای نفس زکیه آگاه خواهد شد ولی ناکام ماند.[۱۲] محمد بن عبدالله در سال ۱۴۵ق در مدینه قیام کرد.[۱۳] فقها و محدثان مدینه شیعی و سنی، به سبب ساز برتردانستن محمد بن عبدالله بر منصور، سرپیچی از نفس زکیه را روا ندانسته، بیعت با منصور بدون میل را فسخ شمردند.[۱۴]

گزارش‌های تاریخی از فتوای صاحب و مالک بن انس، پیشوای مالکیان، و ابوحنیفه، امام حنفیان، در پناه از قیام محمد بن عبدالله حکایت دارااست.[۱۵] به‌دنبال قیام محمد بن عبدالله، مدینه فارغ از خون ریزی به دست علویان به‌زمین‌خورد و او توانست در مدینه حکومت نماید. درین دوران بخش اعظمی از اشخاص در مکه، بصره، کوفه و یمن بیعت او‌را پذیرفتند.[۱۶][۱۷]

کشته‌شدن نفس زکیه
حکومت محمد بن عبدالله بیشتر از دو ماه دوام نیاورد.[۱۸] چراکه با لشکرکشی عباسیان به مدینه و محاصره این شهر، بخش اعظمی از عموم به باعث هراس از ادامه محاصره و قحطی از به دور محمد بن عبدالله متفرق شدند.[۱۹]

در‌این دربین انذار و تطمیع‌های عیسی بن موسی، فرمانده لشکر عباسیان، نقش مهمی در جداشدن عموم مدینه از سپاه محمد بن عبدالله داشت.[۲۰] از این رو فقط ۳۱۶ نفر در قبال عباسیان مقاومت کردند.[۲۱]

آخر و عاقبت با ورود عباسیان به درون شهر، مبارزه بدن به بدن درگرفت؛ در غایت محمد بن عبدالله به دست حمید بن قُحطبه در ناحیه «احجار الزیت» مدینه کشته شد.[۲۲][۲۳][۲۴]بعداز کشته شدن سرش را از بدنش غیروابسته کرده و در شهرهای متفاوت گرداندند و تن او را در بقیع دفن کردند.[۲۵]

ظهور فرقه محمدیه
بعضا نویسندگان ملل و نحل نوشته‌اند: بعداز کشته شدن نفس زکیه، مغیرة بن سعید عجلی و طرفدارانش مدعا شدند، نفس زکیه نمرده میباشد بلکه در کوه حاجر در ناحیه نجد در غایب بودن به سرمی‌پیروزی و ظهور خواهد کرد. این مجموعه به محمدیه معروف بوده و معتقد بودند نفس زکیه مهدی موعود میباشد.[۲۶]

بینش علمای شیعه در خصوص این قیام
در اینکه آیا نفس زکیه خویش را مهدی موعود می‌پنداشته یا این که اتهامی میباشد که سایر افراد برای خدشه‌دار کردن شخصیت و قیام محمد بن عبدالله به وی وارد کرده‌‎اند، بینش‌های متفاوتی بین فقها، مورخان و محدثان وجود دارااست.[۲۷] سید بن طاووس، به هواخواهی از عبدالله محض و قیام فرزندش محمد بن عبدالله نفس زکیه پرداخته میباشد به گفته وی، علویان معتقد نبودند مهدی از آنان میباشد و نسبت دادن مهدی به نفس زکیه، به دلیل معنای همگانی آن بوده چراکه به هر قیام‎ کننده‎ای اطلاق می‌گردیده و مقصودشان مهدی موعود نبوده میباشد.[مستلزم منبع] همینطور سید طاووس اعتقاد دارد[مستلزم منبع] حسنیان از اشخاص آیتم عشق و علاقه امام راست گو(ع) بوده و آنها نیز به حق امام، با خبر بودند.[مستلزم منبع] او احادیثی که در ذمّ قیام محمد بن عبدالله صادر گردیده را از روی تقیه دانسته میباشد.[۲۸] ولی روحانی اثرگذار به ذم عبدالله محض و محمد بن عبدالله نفس زکیه پرداخته میباشد.[۲۹] کلینی نیز روایاتی در مذمت محمد بن عبدالله بیان نموده است.[۳۰] آیت‌الله خویی در کتاب معجم رجال الحدیث عبدالله بن حسن و نفس زکیه را مصدوم و مذموم دانسته میباشد.[۳۱]

حِلْم، فضیلتی اخلاقی که هم به آدم و هم به معبود منسوب شده میباشد. این صفت در آدم، به معنای بردباری در اخلاق و رفتار با دیگر افراد و نیز در مواجهه با ناگواری‌های معاش میباشد و حلیم بودن معبود، تأخیر وی در عقوبت گناهکاران میباشد که از روی تفضل و با وجود توان بر کیفر آن ها شکل مسجد قبا مشهد می‌پذیرد.

بنابر روایات شیعه، حلم موجب میانه روی آدم در کارها و متانت‌یافتن جاری وی میشود. از بینش عارفان و صوفیان، حلم یکی هفت صفت اساسی روح میباشد؛ صفاتی که سرچشمه صفات دیگر میباشد. حلم منشأ متانت، حجب و حیا و تحمل آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.

در لغت و اصطلاح
امام علی(ع): إنْ لَمْ تَکُنْ حَلیما فَتَحَلَّمْ فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إِلاّ أَوشَکَ أَنْ یکونَ مِنْهُمْ. (ترجمه: در حالتی‌که صبور نابودی خویش را به بردباری وادار؛ نادر‌اند عده ای که خویش را همچون مردمی نمایند و مثلا آن‌ها رزرو مسجد قبا مشهد نشوند.)

نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، ص ۳۹۶.

کلمه حلم، از ریشه «ح ل م» مساوی بردباری در لهجه فارسی میباشد.[۱] لغت شناسان، حلم را خلال بردباری، به اندیشه و تأمل، تأخیر در کیفر خطاکار، خویشتن‌داری از هیجان غضب و همینطور به عقل مفهوم کرده‌اند.[۲] مضمون‌ مخالف آن مدل‌خصوصی، مدل‌مغزی (طَیش) و سَفَه (بی‌خردی) میباشد.[۳]آورده شده عقل از معانی واقعی حلم وجود ندارد، البته زیرا یک کدام از لوازم بروز حلم میباشد، مجازاً حلم را عقل مضمون‌ شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرده‌اند.[۴]

مفاهیم دیگری زیرا طاقت، وَقار، عَفو، و کَظْمِ غَیظ (فروخوردن خشم)، معنایی در حدود حلم دارا‌هستند، البته بعضا میان حلم و برخی مفاهیم حافظه گردیده، تفاوت‌هایی بیان کرده‌اند.[۵]

در قرآن
در قرآن کریم و مهربان، واژه و کلمه حلم به‌شغل نرفته میباشد البته مشتقات آن پانزده توشه آمده میباشد.[۶] در قرآن، هم خداوند و هم آدم‌ها با صفت حلیم مدح گردیده‌اند. در یازده آیه، این صفت به پروردگار منسوب شده و در سایر آیه‌ها به پیامبران الهی، یعنی حضرت ابراهیم،[۷] حضرت اسماعیل[۸] و حضرت شُعَیب منسوب شده میباشد.[۹] [یادداشت ۱]

مفسران حلیم بودن معبود را به تأخیر وی در عقوبت گناهکاران تعبیر و تفسیر کرده‌اند، که از روی تفضل و با وجود توان بر کیفر وی، شکل می‌پذیرد.[۱۰] امام سجاد(ع) در‌این فراز از دعای ابوحمزه «وَ تُؤَخِّرُ الْعُقُاینترنتَةَ بِحِلْمِکَ» حلم الهی را دلیل تأخیر پرتاب کردن کیفر وی دانسته میباشد. [۱۱]

صفت حلیم درباره حضرت ابراهیم ناظر بر صبر و بردباری وی در قبال نسبت‌های ناروا و آزار رسانی کافران میباشد.[۱۲] به گفته مفسران، بشارت به حضرت ابراهیم، که صاحب و مالک فرزندی حلیم می گردد،[۱۳] به این‌معناست که‌این فرزند به سنی میرسد که صفتِ حلم و ادب در وی بروز و ظهور مییابد[۱۴] و همین صفت، منجر حوصله وی در مقابل آزمون طاقت فرسا الهی، یعنی دستور ذبح،[۱۵] می شود.[۱۶]

آیه ۸۷ سوره هود حاکی از آن میباشد که کافران، این صفت را درباره حضرت شعیب به عمل می‌برده‌اند. بعضی از لغویان و مفسران گفته‌اند این کلام بر وجه کنایه و برای استهزای شعیب به‌شغل می‌رفته میباشد و او‌را سفیه و جاهل خوانده‌اند.[۱۷] بعضی دیگر، ضمن این عهدوپیمان، گفته‌اند احتمال داراست این حرف به معنای حقیقی به فعالیت رفته باشد؛ به این‌مضمون‌ که کافران دعوت شعیب به توحید و رعایتِ عدل در خرید و فروش و صحیح پیمانه کردن را مخالف حلیم و رشید بودن وی دانسته‌اند.[۱۸]

مضمون‌ بعضی آیه‌ها قرآن نیز ناظر بر انتساب حلم به پروردگار و آدم‌ها میباشد. برای مثالً واژه و کلمه «هَوْناً» را در آیه ۶۳ سوره فرقان، به حلم و متانت بندگان خداوند (عِبادُ الرَّحمن) در عکس العمل با جاهلان تعبیر و تفسیر کرده‌اند.[۱۹] کظمِ غیظ نیز که نسبتاًً مترادف و هم معنی حلم میباشد در آیه ها قرآن کریم و مهربان از صفات مُتَّقین و مُحْسِنین دانسته گردیده است.[۲۰] همینطور عبارت «وَ لکِنْ یؤَخِّرُهُمْ اِلی اَجَلٍ مُسَمًّی» در آیه ۶۱ سوره نحل بر حلم معبود در تأخیر عقوبتِ ظالمان دلالت داراست.[۲۱](ولكن بحلمه يؤخر هؤلاء الظلمة فلا يعاجلهم بالعقوبة)

محمد بن موسی بن جعفر معروف به سید میر محمد عبادت کننده از فرزندان امام کاظم(ع) و امامزادگان گزینه اعتنا در جمهوری اسلامی ایران میباشد که به هم پا تنی چند از بنی‌هاشم برای دیدار امام رضا(ع) از مدینه به کشور ایران رفت، ولی به امر مامون عباسی کاروانشان در شیراز توقیف شد و در آنجا به شهید شدن رسید و مدفون شد. حرم او، در حوالی بقاع پاد شاه‎لامپ مسجد قبا مشهد قراردارد.

به دنیاآمدن، نسب، کنیه
تاریخ تولد او مشخص و معلوم وجود ندارد. پدرش موسی بن جعفر(ع)، امام هفتم شیعه ها میباشد. او و احمد بن موسی و حمزه بن موسی از یک مامان به اسم ام احمد آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.[۱]

وی به محمد عبادت کننده دارای شهرت میباشد به گفته سید محسن امین این کنیه را امام کاظم(ع) به او بخشید، چون او اهل نماز و تهجد بود و بیشتر ایام را روزه رزرو مسجد قبا مشهد می‌گرفت.[۲]

نبو
امام موسی کاظم (ع)
فرستاده اکرم
حضرت فاطمه‌ امام علی
امام حسین
امام سجاد
امام محمد باقر
امام جعفر راستگو
امام موسی کاظم
پسران دختران
امام رضا ابراهیم احمد اسحاق حسین حمزه زید
عبدالله قاسم محمد اسماعیل هارون عباس
جعفر عبیدالله حسن ادب سلیمان
حضرت معصومه فاطمه صغری حکیمه رقیه شماره تلفن مسجد قبا مشهد ام‌أبیها رقیه صغری کلثوم
ام‌ جعفر لبابه زینب خدیجه علیه آمنه حسنه
بریهه عایشه ام سلمه میمونه ام‌کلثوم
مقام و رده محمد بن موسی(ع)
طبق برخی از گزارش‌ها محمد بن موسی مدام باوضو، اهل شب‌زنده‎داری و عبادت بوده میباشد.[مستلزم منبع] از هاشمیه کنیز رقیه موسی بن جعفر(ع) آورده شده که هر وقت او را می‌دیدم آیه «کانوا قلیلا اینجانب اللیل ما یهجعون؛ و از شب اندکی را به خواب می‌رفتند»[مستلزم منبع] به خاطرم می‌آمد.[۳]

به گفته طبرسی وی مردی پرهیزکار و پارسا بود.[۴] عبدالله مامقانی رجال‌نویس شیعه، او‌را از راویان روایات اهل‌بیت(ع) شمرده میباشد.[۵]

نهفته بودن در شیراز
برخی گفته‌اند او به جهت ظلم وستم عباسیان به شیراز متواری گردیده و در آنجا به نگارش قرآن درگیر بود و در آمد نتیجه ها از آن را صرف آزادسازی بردگان میکرد. گفته‌اند هزار برده از این روش به وسیله او آزاد شد.[۶]

قوم و قبیله بنی حَنْظَله، خاندان‌ای گرانقدر از دودمان حنظلة بن صاحب بن زید مناة بن تمیم در جزیرة العرب بود. میل این خاندان به اسلام، در سال چهارم بعثت رسول (ص) و به کارایی اکْثَم بن صَیْفی شکل گرفت. در سال نهم مسافرت، هیئتی تعالی از سران بنی حنظله مثلا عُطاردبن حاجب و اقرع بن حابس در مسجد مدینه به حضور نبی (ص) رسیدند و به اسلام مسجد قبا مشهد گرویدند.

بعد از وفات رسول اکرم (ص)، سَجاح در بین بنی حنظله ادعای پیامبری نمود؛ عده ای از آنها به گرد وی عده شدند و از پرداخت زکات امتناع کردند. در جنگ بُطاح که برای فرونشاندن این فتنه شکل گرفت، خالد بن ولید در اقدامی خودسرانه صاحب و مالک بن نویره را کشت. در پیکار جمل اکثری از بنی حنظله به تحریک طلحه و زبیر به سپاه عایشه پیوستند. البته از این بین، بنی یربوع همه بر طاعت حضرت علی (ع) دارای مسئولیت ماندند؛ لیکن در مبارزه نهروان، بعضا از بنی حنظله از دستور علی (ع) خارج رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست آدرس مسجد قبا مشهد گرفتند.

نسب
خویشاوندان بنی حَنْظَله، خویشاوندان‌ای بلندمرتبه از دودمان حنظلة بن صاحب بن زید مناة بن تمیم در جزیرة العرب بود. نسب این قوم به الیاس بن مُضَر از نسل مَعَدّ بن عدنان میرسد.[۱] حنظله از رؤسای بلندمرتبه عرب بود[۲] که بعداز عموی خویش سعد، به سر کردگی بنی تمیم رسید و فرزندان وی، کثرت جمعیت و اقتدار خویشاوندان‌ای و توان در شعر به دست آوردند، به نحوی که اکثری از روز ها العرب (روز ها العرب اسم داستان های‌ حماسى‌ عرب‌ میباشد.) با اسم آن ها لینک و پیوند یافته میباشد. [۳] تیره‌هایی که از این خویشان برخاستند عبارت‌اند از: بَراجم، مشتمل بر پنج خانوار، که در بعد از ظهر اسلامی بزرگانی از در بین آنان پدید آمدند؛ بنی یَربوع بن حنظله و بنی دارم بن صاحب بن حنظله، که عده ای اسم‌آور رزرو مسجد قبا مشهد داشته‌اند.[۴]

سکونت‌گاه
بنی حنظله در سرزمینی گسترده در ایالات متحده عربی مرکزی (نجد) که از یمامه (فعلا عارض) تا هَجَر (فعلا احساء)، بصره و کوفه پیشرفت داشته، سکونت و عموماً معاش بادیه نشینی داشته‌اند. [۵] به عنوان مثال محل‌های سکونت بنی حنظله عبارت بوده میباشد از: حَزن (اینک صَلب، در شرق نجد)، صَمّان، دَهناء و رَقْمتان که از شایسته ترین بخش ها حاصلخیز بودند. [۶] در منابع از آبگیرهای فراوانی نیز خاطر گردیده که پیرامون آن ها دسته‌هایی از بنی حنظله مسکن داشته‌اند. [۷] به همین باعث،‌گاه پیکار‌هایی، مانند پیکار زُوَیرین با دیده نشده بن وائل، برسر آب فیس می‌اعطا کرد. [۸] بعداز فتوحات اسلامی، گروه‌هایی از بنی حنظله در شهرهای همسایه و جدید تأسیس کوفه و بصره، و پیرامونشان و به ندرت در شهرهای شرقی، مثلا در استخر عجم و اصفهان و خراسان [۹] دور از شماره تلفن مسجد قبا مشهد هم شدند.

حریق پرستی
بنی حنظله (تیره بنی دارم)، مناسبات صمیمانه‌ای با انوشیروان و دربار ساسانی داشتند که از این در میان، سعی حاجب بن زراره، گران قدر فامیل بنی حنظله، برای حصول اذن رفت و آمد در خاک جمهوری اسلامی ایران برای علم آموزی آذوقه شایان بیان میباشد.[۱۰] ازینرو این دودمان به جهت آمیزش و رابطه، به دین زردشتی گرویده بودند و از فی مابین عرب، صرفا آن‌ها به پرستش حریق می‌پرداختند.[۱۱] این دستور شاید تا حدی موجب کاهش نگرانی دولت ساسانی از دست اندازی قبایل عرب بر قلمرو ساسانی و در سود، معدود توجهی نسبت به نقش دولت دست نشانده حیره گردیده باشد.[۱۲]

موضع‌گیری علیه کتاب فارغ از دخترم هیچ وقت
آنه‌ماری شیمل علیه کتاب «فارغ از دخترم هیچ وقت» موضع مصرح و تندی گرفت. این کتاب تاثیر «بتی محمودی» بود، با مسئله نقل و انتقاد تمدن اهل ایران-اسلامی که با شمارگان کبیر در اروپا و ایالات متحده منتشر شد و تصویر موهِنی از جمهوری اسلامی ایران نماد می‌اعطا کرد. آنه‌ماری شیمل در این زمینه خاطرنشان مسجد قبا مشهد کرد:

«اینجانب همواره مخالفت خویش را با محتویات این کتاب اعلام کرده‌ام... اینجانب به جهت شناخت و عشقم به فرهنگ وتمدن و ادبیات کشور‌ایران، آگاهانه با محتویات این کتاب مخالفت می‌ورزم... متأسفانه در حین سال‌های اخیر تبلیغات بی‌رحمانه غرب علیه شرق و اسلام نقط ی اوج گرفته میباشد. اینجانب به‌تیتر یک شرق‌شناس، وظیفه خویش می دانم که از فرهنگ وتمدن شرق جانبداری کنم و از حقایق، آن‌سیرتکامل که می‌باشد آدرس مسجد قبا مشهد مدد کنم.»[۱۷]
دعاها اسلامی
آنه‌ماری شیمل در یکی‌از مذاکره‌هایش نقل کرده که دعا ها اسلامی را فارغ از نیاز به ترجمه می خواند و بعضی دعاهای صحیفه سجادیه را به آلمانی ترجمه و منتشر نموده است. وی با نقل خاطره‌ای از تأثیرگذاری دعاهای صحیفه سجادیه بر روی شخصی متعصب و کاتولیک، دعاهای صحیفه را بر عموم غرب کارساز رزرو مسجد قبا مشهد میداند.[۱۸]

قضیه‌های موردعلاقه و تأثیرگذار
آنه ماری شیمل از کودکی به عرفان و تصوف عشق داشت و این مسئله، به اساسی‌ترین پایه رسیدگی‌های وی تبدیل شد؛ تا جایی که خویش معتقد بود که آحاد معاش‌اش را وقف تصوف نموده است.[۱۹] اقبال لاهوری و مولوی، دو شخصیت بسیار دوستداشتنی و تأثیرگذار بر شیمل بودند. او از جوانی با این دو شخصیت آشنا گردیده بود، اثرها زیادی درباره این دو شخصیت تألیف کرده و در دیگر آثارش نیز به مناسبت‌های متفاوت از تفکر‌هایشان خاطر شماره تلفن مسجد قبا مشهد نموده است.[۲۰]

انتقادات از برداشت‌های شیمل درباره تشیع
آنه‌ماری شیمل در بخشی از کتاب «پیشگفتار‌ای بر معرفی اسلام» ـ‌که در کشور ایران با اسم اسلام از بینش آنه‌ماری شیمل منتشر گردیده‌است‌ـ، خلاصه‌ای از تاریخ و آموزه‌های اسلامی ارائه می‌نماید و در بخشی از آن، به تاریخچه، انشعابات و عقاید مذهب تشیع می پردازد که بعضا از مطالب آن مبنی بر با باورهای مرسوم بین شیعه ها وجود ندارد. وی صورت‌گیریِ اول تامل‌های کلامی تشیع را حول شالوده امام علی(ع) و حسنین(ع) نمی‌داند و محمد بن حنفیه را اساس اعتقادی شیعه معرفی می‌نماید.[۲۱]

به یقین بعضی، آنه‌ماری شیمل گاه در ذکر اعتقادات مذهب ها و فرقه‌ها، به سخنانی استناد می‌نماید که موثق نیستند و وی فقطً آن ها را در برخی از مجالس مذهبی چشم یا این که شنیده میباشد.[۲۲] او گاه آداب و رسوم عموم را با شریعت و آداب فقاهتی خلط می‌نماید؛ به عنوان مثالً نقل نموده است که خانم‌ها در طول بارداری از ورود به زیارتگاه‌ها نهی شده‌اند یا این که اسب تزئین‌گردیده ذوالجناح در روز عاشورا را نمادی از اسب سپید امام مهدی(عج) دانسته میباشد.[۲۳]

شیمل بعد از اینکه به ذکر اساطیر اخروی در قرآن اشاره می‌نماید که سرمنشأ پاره‌ای از قصه‌ها گردیده، برخی مسائل زمینه مهدویت را از مصادیق اسطوره‌گرایی میداند. از لحاظ وی این پندار‌ها بر تاثیر عامل ها سرازیر‌شناختی و اسطوره‌های شخصی و جمعی مسلمان‌ها به وجود آمده میباشد.[۲۴]

شیمل در کشور ایران
آنه‌ماری شیمل پیش و بعد از انقلاب اسلامی، بارها به جمهوری اسلامی ایران مسافرت کرده بود. در جمهوری اسلامی ایران، برای آنه‌ماری شیمل دو مجلس بزرگداشت برگزار گردیده‌است؛ یکی‌از در سال ۱۳۸۰ش در دانشکده طهران و دیگری در سال ۱۳۸۱ش در شانزدهمین نمایشگاه میان‌المللی کتاب طهران.[۲۵]

جوایز و افتخارات
شیمل در حین حیات علمی‌اش جوایز و افتخارات بخش اعظمی دستیابی کرد؛ به عنوان مثال:

دکترای افتخاری از دانشکده‌های سِند، قائد اعظم اسلام‌آباد، اوپسالای سوئد، سلجوق قونیه، دانش گاه طهران و کالج الزهراء طهران
پاداش صلح انجمن کتاب آلمان
صلیب دولتی والا لیاقت
بلندمرتبه‌ترین آرم مردمی پاکستان به اسم «هلال امتیاز».[۲۶]
اثرها

کتاب رمز اعداد
به یقین بعضی تحلیلگران و منتقدان، آنه‌ماری شیمل کوشید با آثارش فضایی مطلوب برای خریدوفروش فکر بین فرهیختگان شرق و غرب ساخت و ساز نماید. وی همواره بر جلوگیری از پیش‌داوری‌های بی‌آیتم تأکید داشت. او بیشتراز صد تاثیر را در پوسته کتاب، نوشته‌ی‌علمی، ترجمه، گزارش، گفت‌و‌گو و پیشگفتار پدید آورده میباشد.[۲۷]

کتاب‌های تحت از مهم ترین اثر ها اوست:

تاریخ ادیان‌
پر و بال جبرئیل‌. پژوهشی در فکر‌های فقهی اقبال لاهوری‌.
حلاج‌، شهید عشق و علاقه الهی‌
ادبیات اسلامی هند
بعد ها عرفانی اسلامی‌
اینجانب بادم و تو حریق
شکوه شمس‌
اسلام در هند و پاکستان‌
سر اعداد
محمد اقبال‌، شعر سرا و فیلسوف‌
محمد پیامبر آفریدگار
دنیا اسلام‌
اثر ها اسلام
روح اینجانب زن میباشد‌
تصوف‌، شناخت با عرفان اسلامی‌
ترجمه قرآن به گویش آلمانی
پیشگفتار‌ای بر اسلام[۲۸]
مطالعات بیشتر
شناخت از آن سوی اسمان (تیم‌ سخنرانی‌های‌ سمینار بزرگداشت‌ آنه‌ماری‌ شیمل‌)
عرفان پلی بین فرهنگ و تمدن‌ها (بزرگداشت پرفسور آنه ماری شیمل،تیم‌ مقاله ها‌ همایش‌)
افسانه‌خوان عرفان (نگاهی به‌فکر، اثر ها و ذهن ها پرفسور آنه ماری شیمل)
پانویس
خندق‌آبادی، افسانه‌خوان عرفان، ۱۳۸۱ش، ص۱۷؛ شونبورن، رفلکس اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۱۳.
خندق‌آبادی، افسانه‌خوان عرفان، ۱۳۸۱ش، ص۱۸.
موسوی گیلانی، شرق‌شناسی و مهدویت، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۶.
خندق‌آبادی، افسانه‌خوان عرفان، ۱۳۸۱ش، ص۱۹ و ۲۱.
شونبورن، رفلکس اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۱۴.
شونبورن، رفلکس اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۰.
وایدنر، اشتفان، شناخت از آن سوی آسمان، ۱۳۸۲ش، ص۲۳ و ۲۴.
ورام، تنبیه الخواطر و نزهه النواظر، بی‌تا، ج۱، ص۱۵۰.
شریف الرضی، خصائص الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۱۲.
وایدنر، اشتفان، شناخت از آن سوی آسمان، ۱۳۸۲ش، ص۴۱.
خندق‌آبادی، افسانه‌خوان عرفان، ۱۳۸۱ش، ص۲۰.
شیمل، اسلام از بینش آن ماری شیمل، ۱۳۸۷ش، ص۱۶۱.
شیمل، تبیین آیه‌ها آفریدگار، ۱۳۷۶، ص۳۱.

سید کاظم حائری دروس حوزوی را نزد پدرش و دیگر اساتید حوزه علمیه نجف یادگرفت.[۶] او قبل از هفده سالگی دروس سطح حوزوی را به پایان رسانید و به بازه چهارده سال در درس بیرون فقه و اصول سید محمود حسینی شاهرودی کمپانی کرد.[۷] آیت الله شاهرودی بعضا از استفتائات خویش را به سید کاظم ارجاع مسجد قبا مشهد داده میباشد.[۸]

حائری آن‌گاه به دوران دوازده سال در درس‌های فقه، اصول، فلسفه و اقتصاد سید محمدباقر صدر کمپانی کرد و در تألیف کتاب الاُسُس المنطقیّة للاِستقراء، با او همیاری علمی آدرس مسجد قبا مشهد داشت.[۹]

مسافرت به قم
سید کاظم حائری در جمادی‌الاولی ۱۳۹۴ق/۱۳۵۳ش[۱۰] از نجف به قم سفر کرد و زمان کوتاهی به درس دادن درس‌های سطح بهتر در حوزه علمیه قم پرداخت و بعداز آن درس دادن درس بیرون فقه و اصول را شروع کرد.[۱۱] او همینطور برخی موضوعات همانند قضاوت، ولایت دستور در بعدازظهر غایب بودن و «فقه العقود» را به طریق تطبیقی (مقارن) بین فقه و دانش دستمزد درس دادن رزرو مسجد قبا مشهد نموده است.[۱۲]

حائری در سال ۱۴۰۱ق مکتب علمیه‌ای در شهر قم به اسم شهید محمدباقر صدر تأسیس کرد که در آن علم ها اهل البیت(ع) به لهجه عربی برای عراقیان مستقر کشور‌ایران درس دادن میشود. وی همینطور مؤسسه‌ای تبلیغی به اسم شهید صدر تأسیس کرد که در قضیه اعزام روحانیان برای تبلیغ در بخش ها متفاوت فعالیت می کند. مشابه همین مؤسسه را نیز بعداز سقوط نظام بعث، در نجف مبنا‌گذاری شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۱۳]

تألیفات
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فهرست اثر ها سید کاظم حائری

کتاب مباحث الاصول، تقریرات سید کاظم حائری بر درس استادش محمدباقر صدر
سید کاظم حائری کتاب‌ها و مقالاتی در موضوع‌های مختلف مثلا فقه، اصول، حکومت اسلامی و امامت تألیف نموده است. برخی از اثرها وی عبارتند از:

مباحثُ الاصول: حائری درین کتاب، تقریر درس‌های استادش شهید صدر را مطرح کرده و بر آنان تعلیقه زده میباشد.
شالودهُ الحکومةِ الاِسلامیة: درین کتاب اظهار نظر دموکراسی، شورا و ولایت فقید به نحوه استدلالی و تطبیقی آیتم رسیدگی قرار گرفته میباشد.
ولایةُ الاَمْرِ فی عَصرِ الْغَیبة: کتابی دینی و استدلالی میباشد و در آن به مهم‌ترین مسائل مطرح درباره ولایت فرمان در حین غایب بودن امام مهدی(عج) پرداخته گردیده‌است.

کتاب المرجعیة و القیادة، از تالیفات سید کاظم حائری
القضاءُ فِی الْفِقهِ الاِسلامی: این کتاب حاوی مهم ترین مباحث قضاء در فقه اسلامی میباشد و بعضی از آن‌ها با مباحث حقوقی تطبیق داده گردیده است.
الاِمامةُ و قیادةُ الْمُجتمع: حائری درین کتاب درباره منصب امامت امامان معصوم(ع) و رهبری امت گفت و گو نموده است.
مقالةُ اَدوارِ التَّأریخِ فِی الْقرآنِ الکریم: او درین نوشته‌علمی که در چهار شماره از خبر نامه «الحوار الفکری والسیاسی» طی سال‌های ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ق به چاپ رسید، به تعبیر و تفسیر موضوعی قرآن کریم ومهربان پرداخته میباشد. این گفت و گو، ادامه سخنرانی‌های شهید صدر میباشد که در کتابی به اسم «المدرسة القرآنیة» به چاپ رسیده میباشد.
نظرةُ الاِدرود اِلی الْدستمزد الزَّوْجِیَّة: حائری این مشاجره را در ششمی همایش تامل اسلامی (المؤتمر السادس للفکر الإسلامی) ارائه کرد و در تاریخ ۱۴۰۸ق به چاپ رسید.
حقوق و دستمزدُ الْمَرْاَةِ فِی الْاِدرود: این نوشته‌ی‌علمی در شماره ۲۱ روزنامه رسالة الثقلین منتشر گردیده‌است.[۱۴]
نگرش‌ها و منزلت علمی
حائری قائل به لزوم دگرگونی در طرز رایج آموزشی در حوزه علمیه میباشد و تحولات مد حیث خویش را در مکتب زیر تسلط خویش (مکتب شهید صدر) جاری ساختن نموده است. وی همینطور نحوه درس بیرون را نیز مستلزم دگرگونی می داند.[۱۵]

از محمدباقر صدر سخنانی در تأیید منزلت علمی سید کاظم حائری نقل گردیده است.[۱۶] از سید محمد صدر نیز نقل شد‌ه‌است که حائری را اعلم بعداز خویش دانسته و عموم را برای تاسی به وی ارجاع داده میباشد.[۱۷]

کار سیاسی

سید حسن نصرالله در کنار آیت‌الله حائری
حائری به بایستگی تأسیس حکومت اسلامی معتقد است. او قبل از موفقیت انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران، کتاب‌هایی درباره مبانی حکومت اسلامی، جنگ مسلحانه در اسلام و ولایت فقید در بعدازظهر غایب بودن تألیف کرد.[۱۸] وی در تاثیر شغل‌های سیاسی و جهادی ناگزیر به رخنه‌ عراق شد و در سال ۱۳۹۴ق/۱۳۵۳ش به کشور‌ایران سفر کرد و در قم اقامت گزید و کار‌های سیاسی خویش را از منش طومار‌نگاری با استادش سید محمدباقر صدر خاطر نشان کرد.[۱۹]

بعداز شهید شدن محمدباقر صدر گروهی از عموم عراق برای تبعیت در مسائل دینی و نیز مسائل سیاسی به او روآوردند. حائری بعد از شهید شدن استادش شهید صدر با جریان انقلابی در عراق یاور شد و از آن هواخواهی کرد و کتاب «برهان المجاهد» را نوشت. بعد از شهیدشدن سید محمد صدر، حائری به صورت وسیع‌تری به رهبری جریان انقلابی عراق پرداخت و بیانیه‌هایی بر ضد نظام بعث صادر کرد و در یکی‌از بیانیه‌های خویش، سران حزب بعث عراق را مهدورالدم اعلام نمود. بعد از سرنگونی حزب بعث در عراق نیز او به شغل سیاسی خویش افزود. برخی از شغل‌های سیاسی او عبارتند از: مخالفت با قانون اساسی کشور موقت عراق، تدوین قانون اساسی ایران پیشنهادی برای عراق در سیزده فصل، محکوم کردن ورود نیروهای اشغالگر آمریکایی به عراق و تأکید بر بایستگی محافظت اتحاد و همبستگی بین عموم عراق.[۲۰]

رابطه با حزب الدعوة
حائری بعداز شهیدشدن محمدباقر صدر، شالوده‌گذار حزب الدعوة الاسلامیة، برای مدتی تحت عنوان فقید حزب تعیین شد، اما این رابطه حزبی دوام نیافت، چون حزب به‌این فیض رسید که تصمیم‌گیری شورایی را جایگزین تصمیم‌گیری شخصی نماید.[۲۱]

گوشه‌گیری از مرجعیت
سید کاظم حائری که از ۱۹۹۹م به سپس مرجعیت بخشی از رهروان سید محمد صدر به عنوان مثال سید مقتدی صدر را به ذمه داشت، در اولیه صفر سال ۱۴۴۴ قمری مصادف با ۷ شهریور سال ۱۴۰۱ خورشیدی با نشر بیانیه‌ای از مرجعیت گوشه‌گیری کرد.[۲۲] وی درین بیانیه انگیزه گوشه‌گیری را ناتوانی جسمی اذعان کرد و رهروان خویش را به تاسی از آیت‌الله سید علی خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران پیشنهاد کرد.[۲۳]