شناخت اجمالی امام حسن
روزگار کودکی و جوانی
بنابر عهد دارای اسم و رسم،[۲۱] میلاد امام حسن(ع)، ۱۵ رمضان سال سوم هجری میباشد. کلینی و روحانی طوسی به دنیاآمدن او را سال دوم سفر دانسته میباشد.[۲۲] وی در مدینه دیده به جهان گشود[۲۳] و فرستاده در گوش راستش اذان و در گوش چپ وی اقامه اعلامکرد[۲۴] و در هفتمی روز ولادتش، گوسفندی را برای وی مسجد قبا مشهد عقیقه کرد.[۲۵]
بر پایه ی پارهای از گزارشهای اهلسنت، امام علی(ع) قبل از آنکه فرستاده(ص) اسم حسن را برای فرزند وی گزینش نماید، اسم حمزه[۲۶] یا این که حرب[۲۷] را برای وی در لحاظ گرفته بود اما زمانی رسول از اسم وی پرسید، بیان کرد در نامگذاری فرزندش، بر پیامبر خداوند پیشی نمیگیرد.[۲۸] باقر شریف قرشی از دانشمندان شیعه دلایلی در رد این گزارشها برشمرده آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۲۹]
آئین گرگیعان
آئین گَرگیعان از دینهای سنتی جنوب کشور ایران میباشد که کلیه ساله در شب ۱۵ رمضان و هم زمان با به دنیاآمدن امام حسن(ع) در جنوب کشور ایران برگزار می گردد.[۳۰] آورده شده این آئین از زمان رسول(ص) میراث میباشد که با میلاد امام حسن(ع) و خوش حالی پیامبر خداوند برای میلاد اولین نوهاش، عموم برای پهنا تهنیت به امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) به درِ منزلشان میرفتند و نادرنادر به طور مناسبتی سالانه دربین مسلمان ها اشاعه رزرو مسجد قبا مشهد یافت.[۳۱]
زمان کودکی
از عصر کودکی و نوجوانی حسن بن علی(ع) استحضار چندانی در مشت وجود ندارد.[۳۲] وی کمتر از هشت سال از عمرش را در زمانه رسول طی کرد و از این جهت اسم وی در زمره واپسین طبقهٔ صحابه نام برده میباشد.[۳۳] گزارشهای مرتبط با محبت بسیار رسول(ص) به وی و برادرش حسین(ع) در بیشتر منابع شیعه و اهلسنت شماره تلفن مسجد قبا مشهد آمده میباشد.[۳۴]
از مهمترین رویدادها این زمان، حضور وی به یاور والدین و برادرش در ماجرای مباهله رسول(ص) با مسیحیان نجران میباشد. وی و برادرش، مصداق کلمه «أَبْنَاءَنَا» در آیه مباهله بودند.[۳۵] به گفته سید جعفر مرتضی وی در بیعت رضوان نیز حضور داشت و با رسول بیعت کرد.[۳۶] آیاتی از قرآن درباره وی و دیگر اصحاب کساء نازل شدهاست.[۳۷] گفتهاند وی در هفتسالگی در مجلس فرستاده(ص) حضور مییافت و آنچه بر نبی وحی می شد را برای مادرش بازگو می کرد.[۳۸]
از سُلَیم بن قَیس (درگذشته اواخر قرن اولیه هجری) نقل شدهاست بعد از رحلت فرستاده معبود(ص) که ابوبکر خلافت را به دست گرفت، حسن بن علی به یاروهمدم بابا، مامان و برادرش، شبانه به درِ منزل انصار میرفتند و آنهارا به کمک امام علی(ع)، فرامیخواندند.[۳۹] همینطور گفتهاند وی به نشستن ابوبکر بر منبر رسول اعتراض داشت.[۴۰]
زمان جوانی
گزارشهای مرتبط با زمان جوانی امام حسن(ع) محصور میباشد، برای مثال در الامامة و السیاسة آمده میباشد که به فرمان قدمت بن خطاب، حسن بن علی در شورای ششنفره گزینش خلیفه تحت عنوان شاهد حضور داشت.[۴۱]
در بعضا منابع اهلسنت آمده میباشد که حسنین در نبرد افریقیه در سال ۲۶ق[۴۲] و نبرد طبرستان در سال ۲۹ق یا این که ۳۰ق[۴۳] حضور داشتهاند. این سیرتکامل احادیث، موافقان و مخالفانی داشته میباشد. جعفر مرتضی عاملی با دقت به اشکالات سندی آنها و نیز مخالفت امامان(ع) با روش فتوحات، آنهارا ساختگی دانسته و اذن ندادنِ امام علی(ع) به حسنین برای ورود به میدان نزاع در صفین را تاییدی بر آن شمرده میباشد.[۴۴] ویلفرد مادلونگ بر این اعتقاد میباشد که امام علی(ع) احتمالاً میمنظور فرزندش حسن را در سن جوانی با کارها جنگی آشنا نماید و به تجربه جنگیاش اضافه کند.[۴۵] از سایر گزارشهای مرتبط با این عصر آن میباشد که هر گاه عموم از عثمان نزد علی(ع) گلایه میبردند، وی فرزندش حسن را نزد عثمان میارسال کرد.[۴۶] بنابر نقل بلاذری، در ماجرای کودتا عموم در اواخر خلافت عثمان، که به محاصره منزل وی و بستن آب بر وی و در غایت کشته شدنش انجامید، حسن بن علی و برادرش، به امر امام علی(ع)، در کنار گردآوریای دیگر به نگهداری از منزل عثمان پرداختند.[۴۷] به گفته حاکمنعمان مغربی (درگذشته ۳۶۳ق) و تالیف کننده دلائل الامامة، بعد از آنکه شورشیان آب را بر عثمان بستند، امام مجتبی(ع) به امر بابا، به منزل عثمان آب رسانده میباشد.[۴۸] گزارشهایی از زخمی شدن حسن بن علی درین قصه حکایت دارااست[۴۹] اما بعضی علمای شیعه همانند علامه امینی این گزارشها را ساختگی دانستهاند.[۵۰] سید مرتضی بعد از شک وتردید در اینکه امام علی(ع)، حسنین(ع) را برای مدد از عثمان پیامبر باشد، انگیزه این مبادرت را پرهیز از قتل عمدی خلیفه و رساندن آب و طعام به خانواده وی می داند، خیر پرهیز از برکناری وی از خلافت، به این دلیل که وی به دلیل شغل های ناروایش مستحق خلع شدن از خلافت بود.[۵۱]
راهنمای انتخاب مسجد قبا برای مراسم ختم