?????? ???? ???? ??? ????

اقدامات
دوری از سب علی: قدمت بن عبدالعزیز امر کرد کسی حق ندارد حضرت علی(ع) را سب نماید.[۲۳] قبلا به فرمان معاویة بن ابی سفیان، حدود ۶۰ سال امام علی (ع) صحابی فرستاده و اولیه امام شیعه ها بر روی منابر لعن میشد.[۲۴] اورده شده قدمت بن عبدالعزیز، در نوجوانی که پدرش زنده بود، به خرده‌گیری از علی (ع) می‌پرداخت، ولی بعداز آن در فیضٔ نهی استادش، عبیدالله بن عبدالله، از امام علی به خیر و خوبی حافظه مسجد قبا مشهد می کرد.

[۲۵] البته آنگونه که بعضی پژوهشگران معاصر معتقدند، این دستور در حین قدمت بن عبدالعزیز یک توقف کوتاه داشته و مجدد از رمز گرفته گردیده است.[۲۶] شواهد این مدعی از این قرار آدرس مسجد قبا مشهد میباشد:
سعید نواده عثمان که بومی مدینه بود، در سفری که هشام بن عبدالملک (م ۱۲۵ق) به مکه و مدینه داشت به وی خبر بخشید که هنوز ابوتراب را لعن رزرو مسجد قبا مشهد میگویند.[۲۷]
زید بن علی (شهید شدن ۱۲۱یا۱۲۲ق) به یوسف بن قدمت؛ امیر عراق (امارت ۱۲۰–۱۲۶ق) میگوید که خالد بن عبدالملک؛ امیر مدینه (امارت ۱۱۴–۱۱۸ق) هنوز پدران اورا (خواسته امیرمومنان میباشد) دشنام می دهد.[۲۸]
خالد بن عبدالملک یادشده، یک توشه در درحال حاضر دشنام گویی، با رویارویی به مثل سکینه دختر امام حسین(ع) و کنیزانش که در مسجد حضور داشتند، روبرو شد و مامورانش کنیزان سکینه را گزینه ضرب و شتم قرار شماره تلفن مسجد قبا مشهد دادند.[۲۹]
امام رضا (ع) در روایتی فرموده‌اند که ۸۰ سال مارا بر منابر لعن گفتند[۳۰] و ۸۰ سال بعداز قدمت بن عبدالعزیز را نیز در برمی‌گیرد.
بازگرداندن فدک : فدک دهکده‌ای نتیجه ها‌خیز در اطراف خیبر،[۳۱] در حیطه حجاز و به مسافت ۱۶۰ کیلومتری مدینه بود[۳۲] که یهودیان در آن معاش می‌کردند. این ناحیه سوای مبارزه در مشت فرستاده(ص) قرار گرفت و فرستاده آن را به دخترش فاطمه(س) اعطا کرد.[۳۳] ابوبکر فدک را از فاطمه(س) گرفت و آن را به عایدی خلافت مصادره کرد.[۳۴] برخی گزارش‌ها حاکی از آن می‌باشند که قدمت بن عبدالعزیز فدک را که معاویه به مروان بن حکم داده بود و وی هم آن را به پسرش عبدالعزیز بخشیده بود و قدمت آن را ارث برده بود،[۳۵] به فرزندان فاطمه (س) بازگرداند.[۳۶] البته برخی منابع آورده‌اند که قدمت بن عبدالعزیز معتقد بود که نبی (ص) فدک را به دخترش نبخشیده بلکه فدک در دست قاضی اسلامی بوده و حضرت زهرا (س) با اذن حکم کننده اسلامی از منافع آن به کارگیری می‌کرده و بعد از فرستاده (ص) نیز در مشت خلفای اسلامی بوده میباشد، براین اساس فدک را به به عبارتی بازگرداند.[۳۷] قدمت بن عبدالعزیز همینطور خمس را به بنی هاشم می‌اعطا کرد.[۳۸]
رفع ممانعت نگارش حدیث: قدمت بن عبدالعزیز در طومار‌ای به ابوبکر بن تمهید، والی مدینه دستورداد که روایات پیامبراکرم (ص) را مکتوب نماید.[۳۹] قبل از آن، از فرصت خلافت ابوبکر، سیاست ممانعت حدیث انجام و از تایپ کردن روایات فرستاده دوری می شد.[۴۰]
منتشرکردن دستور صاحب اشتر: با شهید شدن صاحب و مالک اشتر، نامۀ امام علی(ع) به صاحب و مالک اشتر به دست معاویه به زمین خورد و وی طومار را در بانک خویش از نگاه عموم پنهان کرد، تا آنکه قدمت بن عبدالعزیز آن را در دست مردم قرار اعطا کرد.[۴۱] اما بر طبق آنچه در بعضا منابع آمده، این حادثه مرتبط با طومار امام علی(ع) به محمد بن ابی‌دیده نشده بوده میباشد.[۴۲]
برداشتن خراج و جزیه: قدمت بن عبدالعزیز در طومار‌ای به عبدالحمید بن عبدالرحمن، کارگزارش در کوفه، خلال توصیه به عدل و داد و احسان و آبادانی امرکرد از مسلمان ها خراج نگیرد.[۴۳] وی همینطور به کارگزارانش دستورداد از نومسلمانان جزیه گرفته نشود.[۴۴]
مصاحبه با خوارج: قدمت بن عبدالعزیز با خوارج رای زنی کرد و آن‌ها را قانع کرد که از خون ریزی دست بردارند.[۴۵] وی شوذب فرنگی را که علیه حکومت خروج کرده بود، به مناظره دعوت کرد، شوذب نیز دو نفر از خوارج را برای مناظره نزد او ارسال کرد.[۴۶]
رد مظالم: گفته‌اند وی در زمان خلافتش به بازگرداندن اموالی که با ستم از عموم گرفته گردیده بود، اهتمام می‌ورزید.[۴۷]
موضع امام باقر (ع)
از‌آن‌جا‌که روزگار حکومت قدمت بن عبدالعزیز (۹۹–۱۰۱ق) هم زمان با زمانه امامت امام باقر (ع) (۹۵–۱۱۴ق) بود، در منابع از رابطه امام پنجم شیعه ها و قدمت بن عبدالعزیز گزارش‌هایی نقل گردیده‌است.[۴۸] بعضا پژوهشگران موضع امام باقر (ع) در مقابل قدمت بن عبدالعزیز را ناصحانه بررسی می‌نمایند.[۴۹] امام باقر (ع) از روی خیرخواهی او‌را اندرز می کرد و از سرانجام ظلم و ستم می‌ترساند و این موعظه‌ها را متناسب با روحیه قدمت بن عبدالعزیز که می‌خواست عدل و داد پیشه باشد می‌دانست.[۵۰]

حرم قدمت بن عبدالعزیز در حوالی معمرة النعمان در ناحیه حمص در سوریه
در احادیث آمده که امام باقر (ع) او‌را محجوب بنی امیه خطاب نموده است.[۵۱] با این وجود معتقد بود که وی علی‌رغم عدل و داد‌پیشگی بعداز مرگش در اسمان‌ها لعن گردد؛ به این دلیل‌که بر جایگاهی نشسته میباشد که حق امامان میباشد و وی هیچ حقی در آن نداشت.[۵۲]

آقا محمد بیدآبادی
آقامحمد بیدآبادی، (درگذشت ۱۱۹۷ یا این که ۱۱۹۸ق/۱۷۸۳ یا این که ۱۷۸۴م)، حکیم، عارف، متأله و معلم قرن دوازدهم هجری قمری میباشد. شهرتش بیشتر بواسطه سلوک عارفانه و همینطور ترویج دادن حکمت متعالیه ملاصدرا مسجد قبا مشهد میباشد.

او شاگردان فلسفی و عرفانی توانمندی زیرا ملاعلی نوری، محمد ابراهیم کرباسی، سید حسین قزوینی، میرزاابوالقاسم قمی (میرزای قمی) و مولی مهدی نراقی را تربیت کرد. مزار وی در گورستان تخت فولاد اصفهان پر اسم و رسم آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی
آقا محمد بیدآبادی حکیم متأله، مدرّس و مرشد سلوک بود. پدرش مولی محمد رفیع گیلانی از زهاد و مجتهدان گیلان و مازندران بود که به اصفهان رفت و در محله بیدآباد سکونت کرد. آقامحمد در آنجا متولد شد و شهرتش به منجر اقامت وقت گیر وی در بیدآباد رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۱]

اساتید
بیدآبادی در حدیث و علم ها نقلی محصل محمدتقی الماسی (درگذشت ۱۱۵۹ق/۱۷۴۶م)، از نوادگان ملامحمدتقی مجلسی بود و از وی اذن قصه داشت.[۲] میرزا محمد اخباری نیشابوری، معاصر وی، از او تحت عنوان حکیم، عارف و محدثی ثقه حافظه می‌نماید.[۳] وی حکمت را نزد ملا اسماعیل خواجویی مازندرانی (درگذشت ۱۱۷۳ق/۱۷۶۰م) و محمدتقی الماسی فرا گرفت.[۴] بعضی احتمال داده‌اند که وی نزد ملاعبدالله حکیم نیز حکمت شماره تلفن مسجد قبا مشهد خوانده باشد.[۵]

مقام علمی و آراء
بیدآبادی با آنکه بجز حکمت صدرالمتألهین، فلسفه مشاء و حکمت اشراق را نیز درس می‌اظهار‌کرد، نقش مهمی در ترویج فلسفۀ ملاصدرا اعمال کرد. تا روزگار وی هنوز حکمت صدرایی به جریان مسلط تبدیل نشده بود و این مدرسه به صورت عمده در سلسله‌ای که با محصل برجستۀ وی، ملاعلی نوری استارت می‌گردد، توسعه و گسترش یافته میباشد.[۶]

مرتضی مطهری درین ارتباط می‌نویسد:

اصولاً التفات ویژه بیدآبادی در جابجایی ارثیه فلسفی ملاصدرا به نسل بعداز خویش میباشد، چون پندار‌های ملاصدرا که بها و عنایت والای آن تا مدتها ناشناخته باقی مانده بود، به همت محصل دارای شهرت بیدآبادی، ملاعلی نوری، به صورت سزاوار‌ای معرفی شوید. براین اساس، بیدآبادی را می‌اقتدار احیاکننده و مروج فلسفه ملاصدرا دانست.[۷]
بیدآبادی در فقه قائل به وجوب نماز آدینه در بعد از ظهر غایب بودن امام مجال (عج) بود، و زیرا در اصفهان نماز آدینه برگزار میشد، برای رعایت مسافت مایحتاج در میان دو نماز آدینه، به روستای رِنان در بلوک ماربین میرفت و در آنجا اقامه نماز آدینه می کرد.[۸] خوانساری[۹] به گزارش مُنیة المرتاد میرزا محمد اخباری، بیدآبادی را در زمره معارضان عقیده اجتهاد و مدافعان عقیده اخباری مذکور میباشد.

معروف میباشد که بیدآبادی در دانش کمیاب نیز دستی داشت. درین باب رساله‌ای به وی نسبت داده، و حکایتهایی نیز نقل کرده‌اند.[۱۰]

زهدوتقوا و پارسایی او
معاش زاهدانه بیدآبادی و حالات وی در پرهیزگاری و سلوک اخلاقی آوازه متعددی داشته میباشد. در این زمینه اوصاف و حکایاتی نقل کرده‌اند، مانند اینکه وی در هیئت ظاهری و در استخراج زندگی به رعایت شئون متعارف وقعی نمی‌بنیان.[۱۱] بیدآبادی به توجهی که حکومت وقت به او میکرد بی‌توجه بود و اموالی را که به ترسیم کادو برای وی می‌فرستادند، نمی‌عهده دار شد او به زهد و تقوا و قناعت در زندگی می کوشید و برای گذراندن زندگی، به زراعت و شَعربافی می‌پرداخت. در قحطی اصفهان، برای همدردی با قحطی زدگان، شش ماه به تناول کردن زردک ناپخته اکتفا کرد.[۱۲]

سلوک عرفانی
بعضی منابع، بیدآبادی را مرید قطب الدین نیریزی (درگذشت ۱۱۷۳ق)، (از پیشوایان سلسله ذهبیه و از رهروان صدرالدین شیرازی) دانسته‌اند.[۱۳] از همین رو بعضی متصوفه، آقامحمد بیدآبادی را بعداز قطب‌الدین نیریزی، قطب سلسه ذهبیه دانسته‌اند.[۱۴] این اتصال موجب کامل شدن سلسله‌ای عرفانی میشود؛ به‌این شکل که صدرالدین کشف کننده دزفولی از روش بیدآبادی به مدرسه نیریزی مرتبط می شود[۱۵] و سید علی شوشتری از پیشوایان سلوک اخلاقی حوزه نجف، با صدرالدین کشف کننده دزفولی مرتبط بوده میباشد و بنابراین محصل وی ملاحسینقلی همدانی و پیروانش تا بعد از ظهر حاضر، به سنت معنوی آقا محمد بیدآبادی متصل میگردند[۱۶] شاخه دیگری از استادان عرفان و خلق و خوی در زمان‌های اخیر به میرزا عبدالجواد شیرازی متصل می شود که بعضی او‌را نیز از شاگردان بیدآبادی شمرده‌اند.[۱۷] همینطور سلسله عرفانی بعضی عارفان متشرع بومی نجف و کربلا، مانند سیداحمد کربلایی، سید مرتضی کشمیری، ملافتحعلی فرمانروا آبادی و سیدمهدی بحرالعلوم به بیدآبادی منتسب گردیده‌اند.[۱۸]

حمزة بن عبدالمطلب
حَمزة بن عَبدالمُطَّلِب، ملقب به اسدالله، اسد پیامبر‌الله و سیدالشهداء، عموی نبی اکرم(ص) و از شهدای اُحُد میباشد. حمزه از حامیان اساسی دعوت فرستاده اکرم(ص) بود و گفته‌اند که وی حتی‌د‌ر هنگامی که هنوز مسلمان نشده بود، از نبی(ص) در مقابل آزار مشرکان امان می کرد. او از بزرگان قریش بود و از این رو، با مسلمان شدنش، از ترازو آزار قریش نسبت به فرستاده(ص) مسجد قبا مشهد کاسته شد.

وی در شعب ابی‌طالب یار مسلمان ها بود و در غزوه بدر و غزوه احد کمپانی داشت و در احد در سال سوم هجری به شهیدشدن آدرس مسجد قبا مشهد رسید.

مقام حمزه
تأثیر عمیق شخصیت حمزه و محبوبیت وی بعد از شهادتش منجر شد بعضی از صحابه فرزندان خویش را حمزه اسم نهادند.[۱] شهید شدن حمزه و جعفر بن ابی‌طالب برهان کاهش توان بنی‌هاشم در مقابل قریش و به خلافت نرسیدن علی بن ابی‌طالب(ع) پس از نبی(ص) دانسته رزرو مسجد قبا مشهد گردیده است.[۲]

براساس برخی احادیث[۳] و تفاسیر، آیه ۲۳ سوره احزاب در شأن امام علی(ع)، حمزه، جعفر بن ابی‌طالب و عُبیدة بن حارث نازل شد‌ه‌است[۴] و منظور از «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَىٰ نَحْبَهُ» عده ای که به شهیدشدن رسیدند، حمزه و جعفر بن ابی‌طالب شماره تلفن مسجد قبا مشهد می باشند.[۵]

فضائل وی در احادیث
امام علی(ع) و بقیه ائمه(ع) در احتجاج با معارضان، به خویشاوندی خویش با حمزه و جعفر مباهات کرده‌اند.[۶]

درباره فضائل و کرامات حمزه احادیث اکثری نقل گردیده‌است.[۷] رسول اکرم(ص)، حمزه و جعفر بن ابی‌طالب و علی(ع) را شایسته ترین عموم[۸] و جزو هفت نفر از شایسته ترین کسان از نسل بنی‌هاشم خواند[۹] و نیز علی(ع)، حمزه و جعفر بن ابی‌طالب را شایسته ترینِ شهدا نامید.[۱۰] رسول(ص) می‌اعلام کرد که حمزه شرط خویشاوندی را رعایت کرد و ایفا خیر داشت.[۱۱]

در احادیث به اسب حمزه به اسم وَرد و شمشیرش لِیاح،[۱۲] و دیگر متعلقات او اشاره شد‌ه‌است.

فرصت میلاد
مطابق روایاتی که می گویند ثُوَیبه، کنیز ابولهب، به رسول(ص) و حمزه شیر داده میباشد[۱۳] و نیز تأکید فرستاده(ص) بر اینکه حمزه اخوی رضاعی اوست، [۱۴] حمزه حداکثر دو سال از نبی(ص) بلندمرتبه‌خیس بوده میباشد. گردآوری‌ای این اختلاف سنی را چهار سال هم دانسته‌اند[۱۵] که باتوجه به شک وتردید برخی از دانشمندان در ارتباط شیر دادن ثویبه به رسول، [۱۶] ممکن میباشد بیشتر هم باشد. در کل، او احتمالاً دو تا چهار سال قبل از عام الفیل (سال ولادت رسول اکرم) متولد شد‌ه‌است. باباِ حمزه، عبدالمطلب و مادرش و مامان خواهرش صفیه، هالة بنت أهيب ابن مخلوق مناف بن زهرة میباشد و با عبدالله بابا فرستاده از دو مامان می‌باشند مامان عبدالله فاطمه دختر عمرو بن عائذ مخزومی یکی از دیگر از همسران بنده المطلب میباشد. [۱۷]

اسم، لقب و کنیه
حمزه بن عبدالمطلب، عموی رسول اکرم(ص) و از شهدای اُحُد. لقب‌اش ابوعُماره و ابویعْلی[۱۸] و مادرش هاله بنت اُهَیب (وُهَیب) بن عبدمَناف بن زُهره بود.[۱۹] کلمه و واژه حمزه را نیز به معنای شیر[۲۰] یا این که تیزفهم[۲۱] دانسته‌اند.

او را اسدالله و اسد نبی‌الله کنیه داده‌اند.[۲۲] بعداز شهیدشدن حمزه، جبرئیل به نبی خبر اعطا کرد که حمزه در عرش‌ها بدین دو تیتر ملقب گشته میباشد.[۲۳] یک کدام از دیگر از ا‌لقاب اساسی حمزه، سیدالشهداء میباشد.[۲۴] مرتضی مطهری کنیه سیدالشهداء را برای حمزه، مقید و برای امام حسین(ع)، مطلق می‌شمارد و بر این نکته تاریخی تأکید می‌ورزد که‌این کنیه پیش از عاشورا منحصر حمزه بود اما پس از عاشورا کنیه امام حسین(ع) شد و حمزه، سیدالشهدای مجال خودش میباشد اما امام حسین(ع) سیدالشهدای کلیه فرصت هاست همان گونه که مریم، سرور بانوان زمانه خودش میباشد اما فاطمه(س)، سرور زنان تمامی زمانه‌ها.[۲۵] ملاصالح مازندرانی همین حیث را پیش از مرتضی مطهری مطرح کرده‌میباشد.[۲۶]

فرزندان
فرزندان حمزه، سه پسر به اسم‌های عمارة، یعلی و عامر بودند.[۲۷] عمارة (پسر تبارک حمزه) در فتح عراق حضور داشت.[۲۸] یعلی پنج پسر داشت.[۲۹] با وجود تأکید منابع بر عدم تداوم نسل حمزه، [۳۰] در قرن دهم، برخی را از نسل وی می‌دانستند.[۳۱]

اسم‌های گوناگونی که برای دختران حمزه در منابع مذکور، به تصریح بیشتر منابع، کلیه به یک بدن بازمی گردند که اسم مرجَّح یا این که اُمامه میباشد.[۳۲] اسم امامه را در شمار راویان حدیث غدیرخم نیز درج کرده‌اند.[۳۳]

اسماعیل هنیه
اِسْماعیل هَنیَّه (۱۹۶۲/۱۹۶۳-۲۰۲۴م) مدیر محل کار سیاسی حرکت حماس بود که بوسیله اسرائیل در طهران ترور مسجد قبا مشهد شد.

هنیه از رهبران مقاومت اسلامی در قبال اشغال فلسطین بود و برای آزادسازی آن از اشغال رژیم صهیونیستی سعی میکرد. وی یکسری توشه بوسیله اسرائیل به زندان زمین خورد و در سال ۱۹۹۲م به جنوب آدرس مسجد قبا مشهد لبنان تبعید شد.

ترور هنیه در طهران، برخورد‌های مختلفی را درپی داشت. شخصیت‌ها و سازمان های سیاسی و مذهبی در کشورهای متفاوت آن را محکوم و مسلمانهاِ کشورهای متفاوت در اعتراض به ترور وی تظاهرات کردند. لاشه هنیه در ۱۱ مرداد در طهران با حضور عموم تشییع شد؛ آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی و از مراجع تاسی شیعه ها، بر لاشه وی نماز خواند؛ روز سپس در قطر، تشییع و در شهر لوسیل به خاک رزرو مسجد قبا مشهد امانت شد.

مدیر دفتر کار سیاسی حماس (از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴م)، ابتدا‌وزیر تشکیلات خودگردان فلسطین (۲۰۰۶ تا ۲۰۰۷م)، سر کردگی دانش گاه اسلامی غزه و مدیریت‌دفتر کار روحانی احمد یاسین از مسئولیت‌های وی بوده میباشد. وی علامت مقاومت فلسطین و شهید قدس کنیه گرفته شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.

پیکار با اشغالگری اسرائیل
اسماعیل هنیه از رهبران مقاومت اسلامی فلسطین بود. از وی تحت عنوان آرم مقاومت فلسطین[۱] و شهید قدس[۲] خاطر میگردد. اسماعیل هنیه تعدادی توشه بوسیله اسرائیل زندانی شد مثلا در سال ۱۹۸۹م به بازه زمانی سه سال به زندان به‌زمین‌خورد.[۳] در ۱۹۹۲م نیز همپا با تنی چند از فعالان حماس و جهاد اسلامی به مقطع یک‌سال به مَرْج الزُّهور در جنوب لبنان تبعید شد.[۴] سه پسر و سه نوه هنیه نیز در حمله ها رژیم صهیونیستی به غزه در ۱۰ آوریل ۲۰۲۴م کشته شدند.[۵]

رهبری سیاسی حرکت حماس
اسماعیل هنیه
هیچ زمان،‌ هیچ وقت، هیچوقت، اسرائیل را به رسمیت نخواهیم آشنایی.[۶]

اسماعیل هنیه، در ۶ می ۲۰۱۷م و بعد از خالد مشعل، رهبری سیاسی حماس را برعهده گرفت.[۷] وی قبل از آن، با موفقیت در انتخابات ۲۰۰۶م در فلسطین، در آغاز‌وزیر تشکیلات خودگردان فلسطین شد؛ ولی در ژوئن ۲۰۰۷م از سوی محمود عباس، مدیریت تشکیلات خودگردان فلسطین، کنار نهاده شد.[۸] همینطور مدتی مدیریت‌محل کار روضه خوان احمد یاسین نیز بود.[۹]

اسماعیل هنیه در کنار روحانی احمد یاسین بنیانگذار حماس
هنیه در سال ۲۰۱۸م از سوی ایالات متحده در فهرست تروریستی قرار گرفته بود.[۱۰] وی در سال‌های آخری قدمت خویش در قطر معاش می کرد.[۱۱]

رابطه با مبنا مقاومت
اسماعیل هنیه در زمان مبارزات و عمل‌هایش با رهبران مبنا مقاومت رابطه و همیاری داشت. او، بارها به جمهوری اسلامی ایران مسافرت کرد و با مقامات اهل ایران برای مثال آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، دیدار نمود.[۱۲] وی در مراسم تشییع قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران،[۱۳] و مراسم تشییع سید ابراهیم رئیسی، هشتمین مدیر‌جمهور کشور ایران،[۱۴] در طهران حضور داشت. هنیه با سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله، نیز دیدارها و همیاری داشت.[۱۵]

ترور هنیه بوسیله اسرائیل در خاک کشور ایران پیامدهای مختلفی را درپی دارااست. برخی از آنالیز‌گران ترور او‌را منجر ارتقا هماهنگی دسته‌های مقاومت برای تقابل با رژیم صیهونیستی و انزوای اسرائیل میدانند.[۱۶]

ترور

مراسم تدفین اسماعیل هنیه در طهران ۱۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
اسماعیل هنیه در ۱۰ مرداد ۱۴۰۳ش/۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴م/۲۵ محرم ۱۴۴۶ق در محل اقامتش در طهران، ترور و به شهید شدن رسید.[۱۷] وی برای کمپانی در مراسم تحلیف نهمی مدیر‌جمهور کشور‌ایران به طهران رفته بود.[۱۸] حماس[۱۹] و وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران[۲۰] ترور هنیه را به رژیم صهیونیستی نسبت دادند. دفتر کار رسانه‌ای رژیم صیهونیستی نیز با نشر بیانیه‌ای مسئولیت این ترور را برعهده گرفت.[۲۱] اسرائیل، در سال ۲۰۰۳م و ۲۰۰۶م نیز با بمباران هوایی قصد ترور هنیه را داشت که وی جان سلامت به در پیروزی.[۲۲]

اصحاب رس
اَصحاب رَسّ، قومی که رسول خویش را در چاه انداختند. اصحاب رس گروهی معرفی گردیده‌اند که از پرستش آفریدگار راز گشوده زدند و و زنانشان به مساحقه می‌پرداختند. معبود پیامبری برای هدایت آنها ارسال کرد؛ او‌را در چاه انداختند و به همین استدلال آفریدگار آن‌ها‌را عذاب کرد. درباره فرصت و جای معاش این تیم، و همینطور اسم رسول آن ها، اختلاف مسجد قبا مشهد وجود دارااست.

در قرآن
قرآن از اصحاب رس، در کنار اقوامی زیرا عاد، ثمود و بستگان نوح ذکر شده میباشد: كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّ‌سِّ وَثَمُودُ[ق–۱۲] بنابر نشانه‌ها قرآن، اصحاب رس از پرستش پروردگار سرباز زده و به عذاب وی گرفتار شدند.[۱] بعضا کتاب‌های تفسیری روایت اصحاب رس را با﴿فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَویِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ ٤٥﴾ [حج:45] و بئر مُعَطَّله(چاه‌هاى متروکه) مرتبط آدرس مسجد قبا مشهد دانسته‌اند.[۲]

عامل نامگذاری
رس کلمه‌ای سامی میباشد و در گویش‌های آرامی و عِبْری به معنای شکافتن و شکستن به شغل می‌رفته[۳] و در لهجه عربی نیز به معنای شکافتن، حفر کردن و چاه به فعالیت رفته میباشد. آورده شده خواسته از آن در اصطلاح قرآنی چاه میباشد[۴] و اصحاب رس قومی‌ بودند که فرستاده خویش را در رزرو مسجد قبا مشهد چاه انداختند.

همینطور رس اسم دیار، کوه، نهر[۵]، طایفه و بستگان نیز نام برده میباشد.[۶]

ماجرای اصحاب رس
درباره اینکه اصحاب رس چه گروهی بوده‌اند، احادیث مختلفی وجود دارااست:

ماجرا اولیه
در روایتی از حضرت علی(ع)، اصحاب رس قومی معرفی گردیده‌اند که بعداز سلیمان رسول می‌زیسته‌اند آنها درخت صنوبری را می‌پرستیدند. اورده شده این درخت را یافث بن نوح در کنار رودی به اسم روشاب نشانده بود که کسی اذن نوشیدن و به کار گیری از آن آب را نداشت. سالانه در روز ها عید آن قوم و قبیله به گرد آن درخت می‌آمدند و به شاخه‌های آن پارچه‌های متعدد می‌بستند و بعد به دعا، تضرع و قربانی کردن می‌پرداختند. بعد از آن شیطان می‌آمد و شاخه‌های درخت را جنبش می‌اعطا کرد و از انجام آنها اظهار خشنودی می کرد. اصحاب رس هم به عیش و نوش برای مثال مساحقه می‌پرداختند. خداوند نوه یهودا پسر یعقوب را به پیامبری این فامیل ارسال کرد تا هدایت‌شان نماید البته آن‌ها به وی ایمان نیاوردند و به آزار رسانی وی دست زدند. بعداز دعای رسول، درخت کم آب شد و خاندان رس نبی را فاسق و تقصیر کار دانسته و اورا در چاه انداختند این فعالیت غضب معبود را در‌پی داشت، ابر و بادی ارسال کرد و زمین را برایشان زیرا حریق داغ کرد و آن ها همانند آهن شماره تلفن مسجد قبا مشهد ذوب شدند.[۷]

داستان دوم
در مجموعه‌ای از احادیث، زیستگاه اصحاب رس، حضرموت یمن و پیامبرشان حنظلة بن صفوان نام برده که عموم آن دیار به مساحقه می‌پرداختند. حنظله عملکرد می کرد تا آن‌ها‌را از این سیرتکامل ایفا گشوده داراست ولی آن‌ها به آزار رسانی وی پرداختند و او‌را در چاه انداختند، معبود سیل عرم را نازل کرد.[۸] اورده شده در قبر حنظله مِس‌نوشته‌ای پیدا گردیده که بر آن از گویش حنظله مندرج که او نبی آفریدگار بوده و برای حمیر، عریب و عزیز از اهل یمن مبعوث گردیده، البته آن‌ها او‌را کشتند.[۹] در بعضا از این احادیث زنی به اسم دِلهاث دختر ابلیس، مساحقه را به زنان آن خویشاوندان یادگرفتن می‌داده و آن‌ها‌را به اعمال آن ترغیب می‌نموده است.[۱۰]

قصه سوم
بر اساس روایتی از فرستاده خداوند که محمد بن کعب بن قرظی آن را ماجرا نموده است؛ معبود برای قومی پیامبری ارسال کرد که با تکذیب آن ها روبه‌رو شد. آن ها رسول معبود را در چاهی انداختند و بر درِ چاه سنگ بزرگی گذاشتند. در آن دیار غلامی می‌زیست که با انباشته کردن هیزم تامین زندگی میکرد. وی به آن رسول ایمان آورده بود و هر روز آب و خوراکی برای رسول در چاه فرو می‌ارسال کرد روزی پیرو توده‌آوری هیزم بود، که خواب بر وی پیروز شد و به دستور پروردگار ۱۴ سال در خواب ماند زمانی که بیدار شد گمان کرد تنها ساعتی خواب بوده میباشد آن‌گاه طعامی را مهیا کرد و بر رمز چاه رفت البته از فرستاده خبری عدم وجود. بر پایه ی این حدیث، زمانی که وی در خواب بود آفریدگار عذابی بر قومش نازل کرده بود و آن ها از کرده خویش منصرف گردیده و رسول را آزاد کردند.[۱۱]

بعضی از مفسران اصحاب رس را اصحاب اخدود، و رس را اُخدود دانسته‌اند.[۱۲] اورده شده گروهی زیرا کعب الاحبار و مقاتل، رس را اسم چاهی در انطاکیه دانسته‌اند که اصحاب مؤمن آل یاسین، حبیب نجار و مؤمن آل یاسین را کشتند و در آن انداختند.[۱۳]

همینطور اصحاب رس، طایفه‌ای از ثمود[۱۴] و اعراب بادیه از فامیل حضورا که پیامبرشان شعیب بن ذی مهرع بوده[۱۵] دانسته گردیده‌اند. در برخی احادیث اصحاب رس، چادرنشین و دام‌پرور معرفی گردیده و از شعیب تحت عنوان رسول آن ها خاطر گردیده‌است.[۱۶]

سبع المثانی

سَبْع الْمَثانِی از اسم‌های سوره ستایش میباشد که به جهت دارا بودن هفت آیه و دوبار تلاوت شدن در نماز بدین اسم مسجد قبا مشهد نامیده شد‌ه‌است.

شأن نزول
تفسیر «سَبْعاً مِنَ الْمَثانی» در سوره حجر آمده «وَ لَقَدْ آتَیناک سَبْعاً مِنَ الْمَثانی وَ الْقُرْآنَ الْعَظیمَ؛ و به حقیقت که هفت آیه از مثانی و قرآن والا را به تو آدرس مسجد قبا مشهد عطا کردیم».[۱]

در شأن نزول این آیه آمده «هفت قافله برای یهود بنی‌قریظه و بنی‌نضیر با توشه پارچه، بو و جواهر و... وارد مدینه شد. مسلمانها گفتند در حالتی که این اموال برای ما بود، حاذق و توانگر می‌شدیم و در خط مش پروردگار انفاق می‌کردیم. بعداز آن، آیه ۸۷ سوره حجر نازل شد و نبی(ص) فرمود: هفت آیه به شما دادم که از این هفت قافله خوب میباشد.[۲]

تعبیر و تفسیر
درباره اینکه خواسته از سبع المثانی چیست اختلاف‌لحاظ وجود داراست:

اسم سوره ثنا: بیشتر مفسران «سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی» را کنایه از سوره ثنا گرفته‌اند.[مستلزم منبع] در احادیث زیادی به‌این مفهوم اشاره گردیده است.[۳] از امام راستگو(ع) گفته شده انگیزه آن دوبار قرائت این سوره در نماز میباشد.[۴] همینطور دارنده هفت آیه بودن، نازل شدن یک توشه در مکه و یک توشه در مدینه[۵]و تشکیل شدن آن از دو نصیب (نیمی ثنا و ثنای آفریدگار و نیم دیگر تقاضاهای بندگان) از دلایل این نامگذاری گفته رزرو مسجد قبا مشهد شده میباشد.[۶]
هفت سوره اولیه قرآن: هفت سوره زمانبر نخستین قرآن از سوره بقره تا سوره توبه؛ به جهت اینکه روایت‌های عبرت‌آموز در آن، دو به دو آمده میباشد.[۷]
مبتنی بر بعضا احادیث خواسته رسول(ص) و امامان(چهارده معصوم(ع) ) میباشند یعنی دو هفت عدد که ۱۴ می‌گردد. [۸]
همینطور از اسامی و اوصاف قرآن[۹]هفت صحیفه‌ای میباشد که از عرش بر انبیاء نازل گردیده[۱۰] از سایر تفسیرهایی میباشد که برای آن شماره تلفن مسجد قبا مشهد نام برده میباشد.

اثرها
اثراتی به اسم سبع‌المثانی وجود داراست بعضا از آن‌ها عبارتند از:

کتاب: سبع المثانی، اسم کتاب با حجب و حیا‌الدین رضا تبریزی که منظومه‌ای عرفانی به فارسی میباشد.[۱۱] همینطور سبع المثانی (تعبیر سوره ثنا) تألیف سیدعلی رئیسی، فاطمه اکبری، انتشارات وثوق، در سال۱۳۸۵ش چاپ شد‌ه‌است.[۱۲]
لوح:براساس سوره ثنا لوح طلسم سبع المَثانی تاسیس شده است. در آن قواعد دانش اعداد و آسمان‌های دوازده‌گانه ساختمان بلند‌ها نوشته شده میباشد.[۱۳]

رعایت مصلحت نظام خروج از چارچوب احکام اسلامی وجود ندارد
درباره اینکه مصلحت نظام که گزینه دقت و رعایت مجمع قرار میگیرد، در چارچوب احکام اسلامی و قانون اساسی کشور و موازین دینی میباشد یا این که ورای آن دو؟[۴۱] نقل شده بنابر اصل چهارم[یادداشت ۲] و ۱۷۷ قانون اساسی ایران[یادداشت ۳] که بر مبتنی بودن همگی قانون ها و ضوابط سرزمین بر احکام اسلامی تأکید دارا‌هستند، مصوبات مجمع نباید خلاف احکام اسلامی مسجد قبا مشهد باشد.

[۴۲] کوشش مجمع تشخیص مصلحت برخلاف شورای پاسبان، در چارچوب احکام حکومتی و ثانویه میباشد.[۴۳] راجع‌به تضاد با قانون اساسی ایران نیز در شرایطی که که مصلحت گزینه رعایت مجمع، در چارچوب موازین اسلامی باشد، میتواند از حدود قانون اساسی ایران بالاتر رود؛ چون روح حکم دهنده بر قانون اساسی ایران، احکام اسلامی میباشد. ازاین‌رو، هرگاه مصلحتی برای نظام جمهوری اسلامی تشخیص داده گردد که بر خلاف با قانون اساسی ایران میباشد، در شکل عدم تضاد و مغایرت با موازین فقاهتی، می تواند منشأ صدور ضابطه خواهد شد. با اعتنا به ضرورت تجدید لحاظ در قانون اساسی کشور متناسب با مقتضیات فرصت، در شرایطی که که مصحلت موقتا و مقطعی‌ای، اقتضای تغییر تحول در قانون اساسی ایران نماید، مجمع سپردن داراست به وضع و اوضاع ضوابط موقتا برخلاف قانون اساسی ایران آدرس مسجد قبا مشهد بپردازد.[۴۴]

تشکیل مجمع از آرم‌های سکولار شدن؟
بعضا تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام را از نشان‌های سکولار و عرفی شدن ایران تلقی کرده‌اند.[۴۵] در جواب، تشکیل مجمع را برمبنای احکام اول اسلام و عقلانی و دینی دانسته و بیان شده میباشد نخستین: مصلحت در عقیده ولایت دانا، منحصربه‌فرد به کارها مادی و دنیوی وجود ندارد؛ بلکه مصلحت در آیین را نیز مشتمل بر می‌گردد؛ دوم: این‌سیرتکامل مصلحت در مجموع قلمرو شریعت (حتی‌در احکام نخستین) نیز روان میباشد؛ سوم: تشخیص مصلحت در باطن قلمرو شریعت شکل میگیرد و غرض آن استنباط حکم برای موضوعات متغیر میباشد مادامی که آن مصلحت باقی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۴۶]

ساختار و جوارح
ساختار مجمع تشخیص مصلحت نظام از شورای مجمع (که اعضای منصوب رهبری میباشند)، کمیسیون‌های دایمی،‌ کمیسیون‌های خاص و دبیرخانه درست شده میباشد.[۴۷] دبیر مجمع که به توصیه مدیر مجمع و با موافقت رهبری انتخاب می گردد، می تواند در مورد ها موردنیاز، کمیته‌ها یا این که کمیسیون‌هایی با حضور کارشناسان تشکیل دهد.[۴۸] کمیسیون‌های تخصصی مستمر مجمع عبارتند از: کمیسیون علمی،‌ فرهنگی و اجتماعی، کمیسیون سیاسی، دفاعی و امنیتی، کمیسیون زیربنایی و تولیدی، کمیسیون اقتصاد وسیع، بازرگانی و اداری و کمیسیون حقوقی شماره تلفن مسجد قبا مشهد و قضایی.[۴۹]

قوانین مرتبط با مجمع، بوسیله اعضای مجمع تهیه و تنظیم و ثبت میشود؛ البته منزلت رهبری بایستی آن ها را تأیید نماید.[۵۰]

پژوهشکده پژوهش ها راهبردی‌(راءس پژوهش ها استراتژیک دیرین)،[۵۱] راءس مطالعات و تحقیق‌های راهبردی، بازوی علمی و پژوهشی دبیرخانه و رئیس کارها پژوهشی کمیسیون‌های تخصصی مستمر مجمع،[۵۲] پژوهشگاه سیاستگذاری،‌ پیشرفت استوار و کارها زیربنایی[۵۳] و اندیشکده سیاستگذاری دولت اسلامی[۵۴] به عنوان مثال مرکزها متعلق به مجمع می‌باشند.

اعضاوجوارح
اعضاوجوارح، دبیر و مدیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، به وسیله رهبری منصوب می شوند.[۵۵] از‌این‌رو، مجمع را از نهاد های متعلق به رهبری دانسته‌اند که قوای سه‌گانه به طور بدون واسطه در آن دخالتی ندارند.[۵۶]

اعضای مجمع تشخیص مصلحت از دو دسته حقوقی و حقیقی و واقعی تشکیل می گردد. اعضای حقوقی عبارتند از: رؤسای سه قوه، فقهای شورای پاسبان، وزیر یا این که مدیریت دستگاهی که مورد گزینه مشاجره، مرتبط با آن دستگاه میباشد، مدیریت کمیسیون مرتبط با قضیه دعوا از مجلس شورای اسلامی. دبیر شورایعالی امنیت ملی از زمان هفتم و مدیر ستاد تمام نیروهای دارای اسلحه از عصر هشتم به مخلوط افراد حقوقی اضافه شدند.[۵۷] مجمع دو نوع عضو اثبات و متغیر داراست. رؤسای سه قوه و فقهای شورای پاسبان جزو اعضای اثبات و بقیه اعضاوجوارح، متغیر می‌باشند و در هر عصر تغییر تحول می‌نمایند.[۵۸]

سید علی خامنه‌ای، هاشمی رفسنجانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، سید محمد موسوی خوئینی‌ها، محمدرضا توسلی و میرحسین موسوی اعضای عصر ابتدا مجمع بودند.[۵۹] محمدرضا مهدوی کنی، ابراهیم امینی، محمدعلی موحدی کرمانی، محمد امامی کاشانی، حسن صانعی (اخوی یوسف صانعی)، احمد جنتی، قربانعلی دری نجف آبادی، حسن روضه خوان، حسن حبیبی، سید مصطفی میرسلیم و علی‌اکبر ولایتی برای مثال اعضای واقعی در عصر‌های متفاوت مجمع بوده یا این که می باشند.[۶۰]

آل‌یاسین
آل‌ِیاسین، یا این که اِل‌یاسین، تلفظی از الیاس یا این که به معنای خویشاوندان او میباشد که در قرآن به آن‌ها درود داده گردیده است. بر اساس برخی احادیث یاسین حضرت محمد(ص) و آل یاسین قوم و مسجد قبا مشهد قبیله اویند.

زیارت آل یاسین نیز از زیارت‌طومار‌های امام مجال(عج) میباشد که با جملۀ «درودٌ عَلی آلِ یاسین» آدرس مسجد قبا مشهد استارت می شود.

تلفظ
ال یاسین در قرآن با عبارت «سَلامٌ عَلی ال‌یاسین»[۱] به عمل رفته میباشد. قاریان و مفسّران این کلمه و واژه را به چندین سیرتکامل خوانده‌اند. بیشتر قُرّاءِ(قاریان) مکّه و بصره و کوفه آن را اِل‌یاسین و بیشتر قرّاءِ مدینه آل یاسین تلاوت رزرو مسجد قبا مشهد کرده‌اند.[۲][یادداشت ۱]

خواسته از آل یس در قرآن
درباره ال یاسین یکسری حیث مطرح میباشد

ال یاسین تلفظی دیگر از الیاس میباشد، مانند میکال و میکائیل و سیناء و سینین.[۳] به گفته ابن جنّی(م۳۲۱-۳۹۲ق)، این‌سیرتکامل تلفظ دربین اعراب رایج بوده میباشد.[۴]
به گفته زَجّاج، ال یاسین گردآوری الیاس میباشد و یاءِ نسبت در آن حذف گردیده‌است و خواسته از آن الیاس و پیروانش شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۵]
یاسین بابا الیاس میباشد.[۶] و آل، قبیله یاسین(الیاس) میباشد.[۷]
یاسین اسم سوره یا این که قرآن میباشد و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آنند.[۸]
یاسین اسم حضرت محمد(ص) و آل، بستگان اویند.[۹] از ابن عباس گفته شده که ما آل محمّد آل یاسینیم.[۱۰] اما آل محمّد در گفته ابن‌عباس در معنا اعم (که مشتمل بر غیر امامان معصوم هم می شود)به شغل رفته میباشد؛ و نیز از حضرت علی(ع) نقل شد‌ه‌است که در آیه «درود علی ال یاسین»،[۱۱] یاسین محمّد(ص) و ما آل یاسینیم.[۱۲]
زیارت آل‌یاسین
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: زیارت آل‌یاسین
زیارت آل یاسین، یکی زیارت‌طومار‌های دارای اسم و رسم امام مجال(عج) میباشد که با جملۀ «درودٌ عَلی آلِ یاسین» استارت میگردد. راوی این زیارت محمد بن عبدالله حمیری میباشد که در اواخر زمانه غایب بودن صغری می‌زیسته و مکاتبات زیادی بوسیله وی بیان شده که به عنوان مثال آنان توقیعی میباشد که حاوی زیارت آل یاسین میباشد.

در ادبیات
سنایی
بندگی کن آل یاسین را به جان تا روز حشر
همچو بی‌دینان نباید روی اصفر داشتن
زیور دیوان خودساز این مناقب را از آنک
راه‌حل عدم وجود جدید عروسان را ز زیور داشتن
[۱۳]

مولوی
خدایا دررسان جان را به جان‌ها
بدان راهی که رفتند آل یاسین
دعای ما و وی را درآمیز
چنان کز ما دعای و از تو آمین
[۱۴]

عطار
ز آنگاه مصطفی حیدر امام میباشد
ترا ایمان و آیین از او کل میباشد
امام میباشد مرتضی و آل یاسین
طرز رویه ایشانست در آیین
[۱۵]

پانویس
سوره صافات، آیه ۱۳۰.
طبری، جامع البیان، ۱۴۲۲ق، ۲۰۰۱م، ج۱۹، ص۶۱۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۹۷۳م، ج۱۷، ص۱۵۹.
طبری، جامع البیان، داراحیاء التراث العربی، ج۲۳، ص۶۱.
قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، دارالاحیاء التراث العربی، ج۵، ص۱۲۰.
طبری، جامع البیان، داراحیاء التراث العربی، ج۵، ص۸۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۱۳، ص۳۹۲.
زمخشری، الکشاف، دارالمعرفه، ج۳، ص۳۵۲.
بیضاوی، انوارالتنزیل، ۱۳۸۸ق، ج۲، ص۲۹۹.
طبرسی، مجمع البیان، مکتبة الحیاة، ج۵، ص۸۲؛ فخررازی، تعبیر و تفسیر گسترده،۱۴۱۱ق، ۱۹۹۰م، ج۲۶، ص۱۲۶.
طبرسی، مجمع البیان، مکتبه الحیاة، ج۵، ص۸۲.
سیوطی، الدّر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۲۸۶.
سوره صافات، آیه ۳۰.
حسکانی، شواهد تنزیل، ۱۳۹۳ق، ج۲، صص۱۰۹-۱۱۲؛ طباطبایی، المیزان، ۱۹۷۳م، ج۱۷، ص۱۵۹.

ارتباط صحبت و فلسفه
طرح مباحث مربوط به موضوعات کلامی در فلسفه اسلامی به ویژه در زمان‌های بعداز ابن سینا بسط بیشتری یافت و به صورت متقابل آراء فلسفی نیز بر حرف اسلامی تأثیر بنیان و به مباحث آن مسجد قبا مشهد حجم داد.

با وجود این شباهت در طرح مسائل، به نظریه برخی تفاوت سخن و فلسفه دراین مورد به واسطه طریق و مبانی هست.[۱۰] مرتضی مطهری فیلسوف و اندیشمند شیعی براین اطمینان میباشد که با بسط و دامنه کشف کردن مباحث کلامی پای سخن به بخش اعظمی از مسائل فلسفی کشیده شد از قبیل گفت و گو در جواهر و اعراض و ترکب جسم از اجزاء؛ و در فیض اکثری از مسائل که در قلمرو فلسفه بود در قلمرو دانش سخن هم قرار گرفت تا بدان حد که در صورتیکه کسی کتاب ها آدرس مسجد قبا مشهد حرف را -

خصوصاً کتاب ها کلامی‌ای که از قرن هفتم به سپس تألیف شد- بازرسی نماید درمی یابد که اکثر مسائل کلامی اسلامی به عبارتی مسائلی میباشد که فلاسفه- خصوصا فلاسفه اسلامی- در کتاب ها خویش طرح کرده اند. تأثیرات متقابل فلسفه و صحبت اسلامی دریکدیگر غیر قابل انکار میباشد که مثال ای از آن این میباشد که صحبت برای فلسفه مسائل جدیدی جبراً مطرح ایجاد کرد و فلسفه نیز موجب شد دایره صحبت حجم یابد به‌این مفهوم که بایستگی طرح اکثری از مسائل فلسفی در قلمرو صحبت موردنیاز رزرو مسجد قبا مشهد شناخته شد. [۱۱]

جستارهای متعلق
حرف اسلامی
سخن امامیه
فِرَق شیعه
پانویس
ابن سینا، الاهیات شفا، ص۴
ابن سینا، الاهیات شفا، ص۵-۱۳
نگاه نمائید: جابر بن حیان، الحدودف ص۱۰۰، ۱۰۴؛ کندی، رسائل، ح۱، ص۱۱۲؛ رازی، اینجانب کتاب....، ص۱۶۵ به بعد از آن؛ فارابی، شماره تلفن مسجد قبا مشهد «نوشته‌ی‌علمی...، ص۴- ۵
نگاه نمائید: گوتاس، ص۲۵۰، کناره؛ ارسطو، متافیزیک، گ a1026، سطرهای ۳۲-۱۱، نیز گ a1064، سطر، ۳۵، گ b1064، سطر۴.
نگاه فرمائید: قطب الدین، تفصیل...، ص۳۲-۳۳؛ تهانوی، کشاف....، ج۱، ص۵۲ -۵۳
ارسطو، متافیزیک، گ a1003، سطرهای ۳۰-۲۰، گ b1005، سطرهای ۱۴-۱، گ b1025، سطرهای ۱-۱۰
مطهری، مرتضی، تیم اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۶، ص۶۳-۶۶.
فارابی، فصول...، ص۵۲-۵۳
ابن سینا، الاهیات، ص۵ -۶، ۲۳؛ برای تعبیروتفسیر دیگری از اصطلاح الهیات، نگاه نمایید: ابوالبرکات، المعتبر، ج۶، ص۶-۷
نگاه نمائید: جرجانی، ج۱، ص۴۰- ۴۹؛ لاهیجی، ص۱۱- ۱۵
مطهری، مرتضی، تیم اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۶۰-۶۱.
یادداشت
از نگاه حكما مجرد چیزی میباشد كه روحانى محض بوده و ترکیب با ماده نباشد مانند: نفوس و عقول. سجادی، فرهنگ و تمدن معارف اسلامی، تکثیر کومش، ج۳، ص۱۶۹۶.
منابع
ابن سینا. الشفاء. الهیات. به همت جورج قنواتی و سعید زاید. قاهره. ۱۳۸۰ق /۱۹۶۰م.
ابوالبرکات بغدادی. المعتبر فی الحکمه. حیدرآباد دکن. ۱۳۵۸ق.
تهانوی، محمد اعلی. کشاف اصطلاحات الفنون. به سعی علی دحرج. بیروت. ۱۹۹۶م.
جابر بن حیان. «الحدود”. مختار رسائل. به سعی پاول کراوس. قاهره. ۱۳۵۴ق.
جرجانی، علی. تفصیل المواقف. قاهره. ۱۳۲۵ق /۱۹۰۷م.
رازی، محمد بن زکریا. «اینجانب کتاب العلم الالهی”. رسائل فلسفیه. به همت پاول کراوس. قاهره. ۱۹۳۹م.
فارابی. فصول منتزعه. به همت فوزی م. نجار. بیروت. ۱۹۷۱م.
فارابی. «نوشته‌علمی فی اغراض ما سپس الطبیعه”. مبادی الفلسفه القدیمه. قاهره. ۱۳۲۸ق /۱۹۱۰م.
قطب الدین شیرازی، محمود. گستردن حکمه الاشراق. طهران. ۱۳۱۵ق.
کندی، یعقوب. رسائل. به سعی محمد عبدالهادی ابو ریده. قاهره. ۱۳۶۹ق /۱۹۵۰م.
لاهیجی، عبدالرزاق. شوارق الالهام. طهران. ۱۳۱۱ق.

مکتب جده گران قدر (اصفهان)
برای دیگر کاربردها، مکتب جده اصفهان (پیچیدگی‌زدایی) را ملاحظه کنید.
مدرسۀ جَدِّۀ بُزُرْگ، از مدرسه های دورۀ صفوی در اصفهان که در ۱۰۵۸ق به امر حوری اسم خانم، جدۀ خرد فرمان روا عباس دوم (سل ۱۰۵۲-۱۰۷۷ق/۱۶۴۲-۱۶۶۶م) ایجاد شده است. صفت بلندمرتبه در اسم مکتب بیان کنده حجم بیشتر آن نسبت به مکتب‌ای به همین اسم (جدۀ خرد)، ولی با وسعتی کمتر در بازار مسجد قبا مشهد اصفهان میباشد.[۱]

خصوصیت‌های معماری
مدرسۀ جدۀ گران قدر در زمینی مستطیل صورت بـه بعد ها ۳۲×۴۰ متر با مصالح خشت، در دو طبقه ایجاد شده است؛ عنصرها و اجزاء ساختمانی و فضاهایی که روی دو اساس عمود بر هم قرار گرفته‌اند، در اشکالی زیرا حیاط، حجره هایی در دو طبقه، هشتی، دالان، پیش طاق، چاه منزل، وضوخانه و ایوان برپا گردیده‌است. نقشۀ سازه به طور ۴ ایوانی، با حجره هایی در طرفین هر یک از حیاط‌ها، پیرامون یک ایوان مرکزی به صورت هشت گوش نامنظم (نگینی) آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.[۲]

تراس
کلیۀ فضاهای اساسی مکتب گرداگرد حیاطی به صورت هشت گوش نامنظم (نگینی)، هـر ضلع شمـالی-جنوبـی ۳۴ متر، غربی-شرقـی ۲۳ متر، و ۴ ضلع بنا شده در کناره‌ها هـر یک بـه‌اندازۀ ۳ متر ترتیب یافته‌اند. کف تراس سنگ فرش میباشد و به لحاظ می رسد که از مجال ایجاد کرد تا به امروز تغییری مهم نیافته میباشد. این ایوان که همۀ ایجاد کرد و سازهای درون سازه به گونه ای به آن لینک می خورد، از دید کاربری با تقسیم مسیرها، رابطه در میان فضاهای اساسی سازه را میسر می‌سازد. نکتۀ شایان توجه در پیاده سازی این مکتب عبور دادن شعبۀ نهری از تراس آن رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد،

به این ترتیب که‌این نهر از ذیل حجرۀ منتها الیه جنوب شرقی در ضلع جنوبی وارد آبراهه‌ای سنگی در تراس مکتب می‌گردیده، و بعد از عبور از روی خط مرکزی شالوده غـربی-شرقـی، روبـه روی ایـوان شـرقی با یک تغییر و تحول مسیر به سمت جنوب، از ذیل حجرۀ منتها الیه ضلع جنوب غربی به سوا سازه هدایت، و ادامۀ مسیر می‌داده میباشد. فعلا این نهر لبریز گردیده، و به طور باغچه‌ای با گل و گیاه درآمده میباشد. این تحول به حدی میباشد که فارغ از سابقۀ خیالی نمی‌اقتدار حال و روز قبل این باغچه‌ها را تصور شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۳]

تراس ها
تراس شمالی
حیاط شمالی به عمق ۲/۵ متر میباشد و در پشت آن اتاق بزرگی به‌اندازۀ ۴×۷ متر که تحت عنوان مدرسۀ زمستانی به کارگیری می‌گردیده است ، جای‌دارد. در هر دو سوی تراس یک پلکان برپا ست که دسترسی به طبقۀ بالا را میسر می‌سازد و نیز بازدارنده اتصال بدون واسطه تراس به حجره‌ها ست.

تراس جنوبی
تراس جنوبی با شمالی متقارن ، و از دید ساختار و کاربری بر اساس با آن میباشد. تراس غربی ، با دهانه‌ای به پهنای ۶/۵ متر و عمق ۲/۵ متر ، از روش دهانه‌ای که در راءس آن باز گردیده ، به فضای هشتی و مجموعۀ ورودی متصل میگردد ؛ کاربری آن با اعتنا به پیوندش با مجموعۀ ورودی به یک فضای عبوری ـ ارتباطی بدل گردیده است. حیاط شرقی ، ۶/۵ متر عرض و ۵/ ۹ متر عمق داراست. در بین ضلع جنوبی آن محرابی درنظرگرفته شده میباشد. با دقت به‌این محراب و اندازه‌های حیاط ، کاربری آن تحت عنوان نمازخانۀ مکتب پر‌نور میباشد.[۴]

حجره ها
این مکتب ۳۳ حجره در طبقۀ همکف و ۳۶ حجره در طبقۀ نخستین دارااست. هر حجرۀ طبقۀ همکف دربرگیرنده یک ایوانچۀ ورودی ، اتاق مهم و پستو ست. حجره‌های بنا شده در کناره‌ها و کلیه حجره‌های طبقۀ بالا فاقد پستو میباشند.[۵]

مجموعۀ ورودی
این شرکت در میانۀ ضلع غربی ساختمان و عمود بر پایه بازار که جهت آن شمالی-جنوبی میباشد، قراردارد و مشمول پیش طاق، درگاه، هشتی، دالان و حیاط میباشد. حریم پیش طاق ورودی با تفاوت مصالح به فعالیت رفته -ازارۀ سنگی- از سطح ها حجره‌های همسایه در بازار متمایز میباشد. مسیر ورود به ترتیب از پیش طاق که در دو سوی آن دو سکوی سنگی جای دارد، درگاه، دالان، هشتی و تراس میباشد که دسترسی بی واسطه به ایوان و دور و بر داخلی مکتب را میسر می‌سازد. فی مابین مبنا پیش طاق ورودی و شالوده مکتب‌اندکی اختلاف وجود دارااست، با پیاده سازی یک هشتی و تغییر تحول استادانۀ مسیر، این تفاوت به آسانی برطرف گردیده است. هشتی افزون بر کاربری اساسی، تحت عنوان یک فضای تقسیم کننده، بر شکوه مسیر ورود نیز افزوده میباشد.[۶]