?????? ???? ???? ??? ????

مُحَدِّث یا این که حدیث‌شناس کسی میباشد که علم کافی درباره حدیث، راویان حدیث، اصطلاحات حدیثی، روایات درست و ضعیف و اشکالات روایات دارااست. محدثان معمولاً کتاب‌های کامل حدیثی نوشته‌اند. مشهورترین محدثان شیعه کُلِینی، روحانی صدوق و روضه خوان طوسی نویسندگان کتاب ها اربعه میباشند. علامه مجلسی و روحانی حُرّ عاملی نیز تحت عنوان محدثان نام دار عصر صفویه مذکور میگردند. در روزگار متأخر نیز میرزا حسین نوری تالیف کننده مستدرک الوسائل و روضه خوان عباس قمی مولف سفینة البِحار با تیتر محدث شناخته مسجد قبا مشهد میشوند.

تعریف‌و‌تمجید
به نوشته مامقانی در کتاب مقباس الهدایة محدث کسی میباشد که شیوه های ثابت حدیث، اسم راویان و عدل و داد آن‌ها را بداند و نیز بداند که چیزی به حدیث اضافه یا این که نادر گردیده است یا این که خیر.[۱] محمدرضا مامقانی در تعلیقه خویش بر مقباس الهدایه میگوید که محدث کسی میباشد که دانش حدیث و اصطلاحات آن را بداند و لفظ ها غریب الحدیث و نیز اشکال حدیث آدرس مسجد قبا مشهد را بشناسد.

[۲] وی همینطور به گزارش کتاب کشاف اصطلاحات الفنون، شنیدن، تایپ کردن، خواندن کردن و نگهداری کردن حدیث و هجرت به شهرهای متعدد برای شنیدن حدیث را جزو خصوصیت‌های محدث بیان نموده است.[۳] شهید ثانی بعد از ذکر تفاوت در بین حدیث و خبر و این که حدیث حرف معصوم اعم از رسول و امام میباشد؛ محدث را کسی میداند که از لحاظ علمی درگیر سنت رسول و امامان رزرو مسجد قبا مشهد باشد.[۴]

به گفته مامقانی در صورتی در کتاب‌های رجالی کسی را با تیتر محدث تعریف ‌نمایند این تعریف مدح وی به حساب میآید. هر یک‌سری نمی‌قدرت این تفسیر را توثیق وی اکانت کرد.[۵]

تفاوت محدث با راوی و رجالی
مامقانی اصطلاحاتی مثل راوی، مُسنِد، محدِّث و حافظ را با هم مقایسه نموده است.[۶] وی می‌نویسد راوی کسی میباشد که فقطً قصه را نقل می‌نماید چه با مدرک چه بی گواهی. رده راوی زیر‌خیس از محدث میباشد.[۷] وی همینطور تصریح می‌نماید هر کس تنها حدیث را شنیده، محدث نامیده نمیشود.[۸]مُسْنِد کسی میباشد که داستان را با سلسه اسنادش نقل می‌نماید خواه دانش به آن‌ها داشته باشد یا این که صرفا ناقل شماره تلفن مسجد قبا مشهد باشد.[۹]

نویسندگان کتاب‌های دانش درایه می گویند فقید رجالی کسی میباشد که صرفا راویان حدیث و خصوصیت‌های آن‌ها را به طور منفرد می شناسید و درباره دارای اعتبار بودن یا این که نبودن هر راوی لحاظ میدهد. اما محدث کسی میباشد که ضمن آشنایی راویان به طور منفرد، درباره گواهی و متن روایات هم صاحب و مالک‌لحاظ میباشد و می تواند ضعیف یا این که درست بودن حدیث را تشخیص دهد.[۱۰]

محدث به معنای اخباری
در بعضا از منابع محدث به اشخاصی گفته میشود که در مقابل میل کلامیِ عقل‌گرا و اصولی، میل اخباری دارا هستند و بیشتر بر حدیث توکل می‌نمایند و با اسم اصحاب حدیث هم شناخته میگردند.[۱۱]

مشهورترین محدثان شیعه
پرونده:علامه مجلسی.jpg
یک نگارگری از محمدباقر مجلسی، از مشهورترین محدثان امامیه
محدثان شیعه را دستکم به دو روش تیم‌بندی کرده‌اند. در آغاز بر پایه ی ادوار معاش و روند تاریخی[۱۲] و دیگری مبنی بر مکتب‌ها و منطقههای حدیث‌پژوهی مثل مدرسه حدیثی قم، مدرسه حدیثی کوفه و مانند آن.[۱۳]

نویسندگان کتاب ها اربعه
نویسندگان کتاب ها اربعه حدیثی شیعه، کهن‌ترین محدثان شیعه می باشند که اثر ها آنها باقیمانده میباشد. محمد بن یعقوب کلینی (درگذشت:۳۲۹ق) تالیف کننده الکافی، محمد بن علی بن بابویه (درگذشت:۳۸۱ق) دارای شهرت به روحانی صدوق تالیف کننده اینجانب لایحضره الفقیه و تعدادی تاثیر حدیثی دیگر و محمد بن حسن طوسی (درگذشت:۴۶۰ق) دارای اسم و رسم به روحانی طوسی تالیف کننده تهذیب الاحکام و الاستبصار که در قرن چهارم و پنجم هجری قمری می‌زیسته‌اند.[۱۴]

محدثان زمان صفویه
محدثان زمان حاکمیت صفویه در کشور‌ایران که هم‌زمان با پرورش اخباریگری میباشد، نقش فراوانی در ارتقاء به جا مانده حدیثی شیعه داشتند[۱۵] و جامعه ها حدیثی زیادی درین زمان نوشتند.[۱۶] بحار الانوار تحت عنوان والا‌ترین گروه حدیثی شیعه فرآورده این زمان میباشد. محمدمحسن سود کاشانی (درگذشت:۱۰۹۱ق) مولف الوافی، روحانی حر عاملی (درگذشت:۱۱۰۴ق) مؤلف وسائل الشیعه و محمدباقر مجلسی (درگذشت:۱۱۱۰ق) مؤلف بحارالانوار درین زمان می‌زیسته‌اند.[۱۷]

محدثان متأخر شیعه
در قرن‌های ۱۴ و ۱۵ قمری میرزا حسین نوری (م۱۳۲۰ق)مشهور به محدث نوری مولف مستدرک الوسائل[۱۸] و روضه خوان عباس قمی (م۱۳۵۹ق) تالیف کننده سفینة البحار جزو محدثان معروف شیعه معرفی گردیده‌اند.[۱۹]

بیعت عَقَبه، به بیعت عموم یثرب با پیامبر خداوند(ص)، قبل از مسافرت آن حضرت اشاره دارااست. دو بیعت در میان عموم مدینه و فرستاده اکرم (ص) ایفا شد که او‌لین در سال دوازدهم و دو‌مین در سال سیزدهم بعثت بود و هر دو به بیعت عقبه دارای شهرت میباشد. بعضا بیعت اولیه را بیعت النساء و بیعت دوم را بیعت الحرب نامیده‌اند اما بیشتر مورخان بیعت نساء را بعداز فتح مکه دانسته‌اند. این دو بیعت، پیشگفتار مهاجرت رسول(ص) و مسلمانها از مکه به مدینه را مسجد قبا مشهد آماده نمود.

انگیزه اسم‌گذاری
عَقَبه در لغت به معنای گردنه،[۱] راهی میباشد که از آن به قله کوه میروند.[۲] ازآنجاکه دو بیعت فرستاده(ص) و عموم یثرب در عقبه‌ای (گردنه) دربین منا و مکه، مجاورت مِنا به وقوع پیوست، این دو بیعت به بیعت عقبه دارای شهرت آدرس مسجد قبا مشهد گردیده‌اند.

مسافت این جای با مکه حدود پنج کیلومتر میباشد.[۳]

مقدمات بیعت
زیرا ابوطالب و خدیجه (در سال دهم بعثت) از عالم رفتند، فرستاده معبود (ص) از یک سو کسی را که از وی نگهبانی نماید نداشت و از سوی دیگر سختگیری مشرکان بر وی بیشتر گردیده بود،[۴]در سال یازدهم بعثت، آن حضرت با شش بدن از عموم یثرب (مدینه) روبرو شد. محل این ملاقات را برخی مجاورت آن عقبه[۵]و برخی در منا رزرو مسجد قبا مشهد نوشته‌اند.

[۶] این شش بدن از قوم و قبیله خزرج بودند.[۷] نبی آفریدگار از نام و نشان آنها سؤال کرد و آن ها خویش را از عموم خزرج معرفی کردند؛ رسول(ص) پرسید که شما از هم پیمانان و دوستان یهودید و جواب مثبت شنید. بعد با وی به مصاحبه گردهمایی، اسلام را بر آنها عرضه داشت و برایشان قرآن خواند. داده ها دور از هم‌ای که عموم یثرب از یهودیان درباره ظهور پیامبری در مکه به دست آورده بودند موجب اعتنا آنها به حضرت محمد (ص) شد و این آرزو را تشکیل داد که با حضور وی در یثرب بتوانند از ادامه دشمنی و نزاع فی مابین دو بستگان اوس و خزرج پیشگیری نمایند. اینان زیرا به مدینه بازگشتند، قصه ظهور فرستاده را با شماره تلفن مسجد قبا مشهد عموم گفتند.

بیعت نخستین عقبه
این بیعت در سال دوازدهم بعثت، در موسم حج شکل گرفت. دوازده بدن از هفت خانواده دو خاندان اوس و خزرج در عقبه با رسول(ص) دیدار کردند و اسلام آورده و با فرستاده پروردگار(ص) بیعت نمودند. از قبیلۀ خزرج، اَسعَد بن زُرارة، عَوف بن حارث و برادرش مُعاذ، ذَکوان بن عبدقیس، رافع بن صاحب، عبادة بن صامت، ابی عبدالرحمن یزید بن ثَعلَبَة، عباس بن عبادة بن نَضلَة، عُقبَة بن عامر بن نابی، قُطبَة بن عامر بن حدیده و از قبیلة اوس، ابوالهیثم بن تَهَّیان، عُوَیم بن ساعدة در‌این بیعت کمپانی داشتند.[۸]

موردها بیعت اولیه عقبه
در پرستش خداوند شریکی برای وی نگیرند.
دزدی و زنا نکنند.
فرزندان خویش را نکشند.
تهمت نزنند.
فرستاده معبود(ص) را در آنچه به نه و صلاح میباشد نافرمانی نکنند.
در حالتی که به این بیعت وفا کردند، فردوس از آن آنها خواهد بود و در شرایطی که بر خلاف نمودند، با خداست که آنها را ببخشد یا این که عذاب نماید. بعضا این بیعت را بیعت النساء گفته‌اند اما با اعتنا به آیه ۱۲ سوره ممتحنه، بیعت نساء، بیعت رسول با زنان بعداز فتح مکه میباشد.[۹]

اولی مبادرت رسول(ص) پس از این بیعت
بعد از این بیعت بود که پیامبر خداوند(ص) مُصعب بن عُمیر، را یاور آن ها ارسال کرد تا به آن‌ها قرآن یاد دادن دهد.[۱۰] ولی برخی مورخان ارسال کردن مصعب را پس از بیعت دوم نوشته‌اند.[۱۱]

بیعت دوم عقبه
بیعت دوم در عقبه که به بیعت الحرب هم جهانی شد در موسم حج سال سیزدهم بعثت، در درۀ سمت راست از مِنیٰ به سوی گردنه که امروز محل مسجد البیعه میباشد، واقع شد. در امسال هفتاد مرد یا این که هفتاد و دو مرد و دو زن در عقبه حاضر شدند، و از آن سو عباس بن عبدالمطلب عموی فرستاده، نیز با پیامبر خداوند(ص) حاضر شد. یثربیان یکی از یک کدام از یا این که دو عدد دو عدد نزد نبی (ص) می‌آمدند. اول نفر رافع بن صاحب بن عَجْلان (از بنی زُرَیق) بود که نزد رسول (ص) رفت.

عباس به حاضران اعلام کرد: محمد از ماست و تا آنجا که توانسته‌ایم از وی پشتیبانی کرده‌ایم. فعلا وی میخواهد نزد شما بیاید. در شرایطی که اقتدار نگهبانی اورا دارید، چه عالی، وگرنه اورا نزد ما رها فرمائید. گفتند: با وی بیعت (و پیمان) میکنیم که با هر کس نزاع نماید بجنگیم و با کسی که آشتی نماید، در آشتی باشیم.

بیان شده بَراء بن مَعرور یا این که ابوالهیثم بن تهّیان یا این که اسعد بن زراره از اولیه بیعت‌کنندگان بودند.[۱۲]

وظایف شورای نگهبان

فقهای او‌لین عصر شورای پاسبان در افتتاحیه او‌لین زمان مجلس شورای اسلامی،‌ خرداد ماه ۱۳۵۹ش.
شورای دربان، براساس قانون اساسی ایران کشور‌ایران، وظایف و مسئولیت‌های زیادی دارااست که بعضا از آنان برعهده تمامی اعضاوجوارح و برخی صرفا برعهده فقهای این شورا میباشد.[۲۰] وظایف این شورا که اصولا ۹۱ تا ۹۹ قانون اساسی ایران آمده،[۲۱] مسجد قبا مشهد عبارتند از:

تطابق قانون ها با شرع: براساس اصل چهارم قانون اساسی ایران، آحاد ضوابط و قوانین مدنی، جزایی، مالی، اقتصادی، فرهنگی، نظامی، سیاسی و... بایستی براساس موازین اسلامی باشد و تشخیص آن برعهده شورای پاسبان میباشد.[۲۲] اصولا ۹۶ آمده میباشد عدم تضاد مصوبات مجلس با احکام اسلام به وسیله اکثریت فقهای شورای دربان معلوم آدرس مسجد قبا مشهد میشود.[۲۳]
در راستای این مسئولیت شورا، «مجمع مشورتی فقاهتی» جهت ارائه ایده ها مشورتی به شورای پاسبان و امداد در رسیدگی مسائل دینی در سال ۱۳۸۰ش رزرو مسجد قبا مشهد تأسیس شد.[۲۴]
تطابق ضوابط با قانون اساسی کشور: براساس اصل ۹۶ قانون اساسی کشور، تشخیص عدم تضاد مصوبات مجلس شورای اسلامی با قانون اساسی ایران برعهده اعضای شورای پاسبان میباشد.[۲۵] در حالتی‌که که شورا مصوبات مجلس را بر خلاف با قانون اساسی کشور تشخیص دهد، آن را برای تجدیدنظر و اصلاح به مجلس بازمی‌گرداند و در شرایطی‌که مجلس و شورا در مصوبه‌ای اختلاف کردند، مصوبه به مجمع تشخیص مصلحت نظام رسول می‌گردد.[۲۶] همینطور تشخیص عدم تضاد مصوبات و ضوابط دولتی با شرع برعهده شواری پاسبان میباشد.[۲۷] بیان شده پژوهش بر عدم ناهمخوانی مصوبات شوراهای اسلامی باشرع نیز برعهده شورا میباشد.[۲۸]
تعبیر و تفسیر قانون اساسی کشور: تعبیر قانون اساسی ایران بر ذمه شورای پاسبان میباشد.[۲۹] تعبیر شورای پاسبان را مانند اصل قانون اساسی ایران دارای اعتبار شماره تلفن مسجد قبا مشهد شمرده‌اند.[۳۰]
بررسی بر انتخابات و کلیه‌پرسی: براساس اصل ۹۹ قانون اساسی کشور، بررسی بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری،‌ سر کردگی جمهوری، مجلس شورای اسلامی و همگی‌پرسی برعهده شورای پاسبان میباشد.[۳۱] این تحقیق مشتمل بر کلیه فرآیند انتخابات - از مرحله تصویب‌اسم داوطلبان و تأیید صلاحیت تا واپسین مرحله آن- میباشد.[۳۲]
از سایر وظایف و مسئولیت‌های شورای دربان عبارتند از: حضور در مراسم تحلیف مدیر جمهور، حضور در مجلس شورای اسلامی هنگام ثبت طرح یا این که لایحه فوری، حضور در شورای بازنگری قانون اساسی کشور، حضور در شورای موقت رهبری (یکی جوارح)، عضویت فقهای شورا در مجمع تشخیص مصلحت نظام.[۳۳]

ساختار
شورای دربان دارنده دبیرخانه و تشکیلات اداری تخصصی و دارنده یک دبیر، یک قائم‌منزلت و یک سخنگو میباشد که برای زمان 1‌سال تعیین میشوند. دبیر و قائم‌منزلت بایستی از جوارح باشند؛ اما سخنگو از سوا اعضای شورا نیز می تواند تعیین خواهد شد.[۳۴]

جلسات شورای دربان دو روز در هفته تشکیل میگردد. در مواقعی سازه به لزوم جلسات فوق‌العاده نیز برگزار میشود.[۳۵]

جلسات شورای دربان با حضور هفت عضو رسمیت مییابد؛ البته در مفاد ضروری یا این که رأی‌گیری،‌ نُه عضو می بایست حضور داشته باشند. جلسات فقهای شورا با حضور چهار نفر به رسمیت میرسد.[۳۶]

اعضاوجوارح
براساس اصل ۹۱ قانون اساسی ایران، شورای پاسبان از شش فقید و شش حقوقدان تشکیل می شود.[۳۷] فقها به وسیله رده رهبری منصوب می شوند و شش حقوقدان نیز از سوی مدیریت قوه قضائیه به مجلس شورای اسلامی معرفی و با رأی مجلس به عضویت شورا درمی‌آیند.[۳۸] همینطور برکنار و قبول استعفای فقهای شورای پاسبان برعهده رهبری[۳۹] و تایید استعفای حقوقدانان بر ذمه رؤسای قوه قضائیه و مدیریت مجلس میباشد.[۴۰] اعضای شورا در هر زمان برای مقطع شش سال تعیین می شوند.[۴۱]

اولی دبیر شورای پاسبان، محمدرضا مهدوی کنی (۲۴ تیر ۱۳۵۹-۲۴ آبان ۱۳۵۹ش) بود و بعد از وی به ترتیب، لطف‌الله صافی گلپایگانی (۲۴ آبان ۱۳۵۹-۲۴ خرداد ماه ۱۳۶۷ش)، محمد محمدی گیلانی (۲۴ تیر ۱۳۶۷ش-۲۴ تیر ۱۳۷۱ش) و احمد جنتی (۲۴ تیر ۱۳۷۱ش تا به امروز) دبیر این شورا بوده‌اند.[۴۲]

وضعیت
طبق اصل ۹۱ قانون اساسی ایران، فقاهت، عدل و داد و دوراندیشی از مقضیات مجال و مسائل روز، وضعیت عضویت فقیهان در شورای دربان میباشد.[۴۳] شرط حقوقدانان نیز حقوقدان و مسلمان بودن میباشد.[۴۴]

ماجرا مقاتله برای تأویل قرآن
در بخشی از احادیث، خاصف‌النعل مرتبط با گفته‌ای از رسول اکرم(ص) میباشد که در گردآوری یاران خویش فرمود: «...إِنَّ مِنْكُمْ مَنْ يُقَاتِلُ عَلَى تَأْوِيلِ الْقُرْآنِ كَمَا قَاتَلْتُ عَلَى تَنْزِيلِهِ فَاسْتَشْرَفَ لَهَا الْقَوْمُ، وَفِيهِمْ أَبُاینترنتَكْرٍ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ أَبُاینترنتَكْرٍ: أَنَا هُوَ، قَالَ: لَا قَالَ عُمَرُ: أَنَا هُوَ، قَالَ: لَا، وَلَكِنْ مسجد قبا مشهد خَاصِفُ النَّعْلِ»

- يَعْنِي عَلِيًّا...»؛‌[۳۵] از شما کسی میباشد که بعداز اینجانب برای تأویل قرآن خواهد جنگید؛ به عبارتی‌طور که اینجانب برای تنزیل قرآن به پیکار پرداختم.» بعضا از حاضران که اورده شده ابوبکر و قدمت بودند، سؤال کردند که آیا آنان به عبارتی فرد می باشند؟ فرستاده خلال جواب منفی به آنها، اورا فردی دانست که سرگرم پینه‌زدن کفش میباشد. در آن مجال امام علی(ع) در هم اکنون وصله‌کردن کفش نبی بود.[۳۶] شماری از محدثان و مفسران معتقدند فرستاده اکرم(ص) این حدیث را بعد از نزول آیه اصلاح ذات البین آدرس مسجد قبا مشهد فرمود.[۳۷]

پژوهشگران برداشت‌های متفاوتی از حدیث ارائه کرده‌اند:

ثابت امامت
مقدس اردبیلی از فقیهان شیعه (درگذشت: ۹۹۳ق) این حدیث را نص صریحی در امامت امام علی(ع) دانسته میباشد.[۳۸] به‌یقین او و اشخاصی دیگری، تشبیه جنگ امام علی(ع)‌ با جنگ رسول اکرم(ص)‌ بر امامت امام علی دلالت دارااست[۳۹] و دلیلی بر رد امامت بقیه افراد میباشد.[۴۰] ولی بعضا از عالمان اهل‌سنت همانند شافعی و ابن‌تیمیه به‌رغم درست‌شمردن این حدیث، دلالت آن بر امامت امام علی را نپذیرفته‌اندو[۴۱] شافعی تنهاکارکرد حدیث را در پر‌نور‌شدن کیفیت نزاع با ستمگران رزرو مسجد قبا مشهد دانسته میباشد.[۴۲]

اشراف بی نقص به دانش تأویل قرآن
برخی از عالمان شیعه، احادیث نزاع خاصف‌النعل براساس تأویل قرآن را دلیلی بر تسلط بی نقص امام علی(ع) بر قرآن[۴۳] و برخورداری وی از دانش تأویل[۴۴] می دانند.[۴۵] همینطور از این قصه اینگونه برداشت گردیده که کتاب پروردگار سوای امام کفایت نمی‌نماید و حرف اشخاصی که قرآن را کافی میدانند و نیاز به معصومان را در تبیین آیه‌ها رد می‌نمایند، بی‌اعتبار شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۴۶]

حقانیت امام علی(ع) در مبارزه‌های فرصت وی
عده ای از عالمان گفته‌اند کلام نبی اکرم(ص)، ‌پیش‌بینی و ثابت حقانیت امام علی(ع) در نزاع‌هایی میباشد که در طول خلافتش با سه مجموعه ناکثین، قاسطین و مارقین اجرا اعطا کرد.[۴۷] گردآوری‌ای این تعبیر و تفسیر را آرم از ارتداد مخالفانی که با امام جنگیده‌اند، دانسته‌اند. [۴۸]

قصه پیکار با مشرکان
به نقل از حکم کننده نیشابوری، محدث شافعی‌مذهب در قرن چهارم قمری، در صلح حدیبیه، سهیل بن عمرو به‌همدم یک‌سری نفر از سران مشرکان، به حضور رسول(ص) آمدند و یکی وضعیت صلح‌طومار را اینگونه ذکر کردند: «در شرایطی‌که کسی از اشخاص ما، به‌سوی تو آمد، او‌را به ما برگردان.» رسول(ص) از این کلام غمگین شد و جواب بخشید: «لَتَنْتَهُنَّ‌ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ‌ أَوْ لَيَبْعَثَنَّ اَللَّهُ إِلَيْكُمْ رَجُلاً اِمْتَحَنَ اَللَّهُ قَلْبَهُ‌ لِلْإِيمَانِ يَضْرِبُ رِقَابَكُمْ عَلَى اَلدِّينِ‌ فَقَالَ بَعْضُ مَنْ حَضَرَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَبُو بَكْرٍ ذَلِكَ اَلرَّجُلُ قَالَ‌ لاَ قِيلَ فَعُمَرُ قَالَ لاَ وَ لَكِنَّهُ خَاصِفُ اَلنَّعْلِ فِي اَلْحُجْرَةِ فَتَبَادَرَ اَلنَّاسُ إِلَى اَلْحُجْرَةِ يَنْظُرُونَ مَنِ اَلرَّجُلُ فَإِذَا هُوَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ‌ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌؛ ای دسته قریش، از این درخواست دست بردارید، وگرنه مردی را به‌سوی شما می‌فرستم که آفریدگار قلب اورا با ایمان آزموده میباشد تا گردن‌های شمارا به خیال آئین خداوند بزند؛ از فرستاده پرسش شد که آن فرد ابوبکر و قدمت می‌باشند؟ نبی(ص) فرمود: «خیر، وی کسی میباشد که کفش منرا پینه می زند.» درین هنگام عموم امام علی(ع) را سرگرم پینه‌زدن کفش فرستاده دیدند.[۴۹]

سید هاشم بحرانی این ماجرا را در انذار قوم و قبیله ثقیف[۵۰] و نسائی در انذار «بنووَلیعه» بستگان‌ای در کنده یا این که حَضرَموت دانسته‌اند.[۵۱]

ثابت امامت امام علی
شماری از عالمان، این حدیث را نماد‌دهنده امامت امام علی(ع)‌ دانسته‌اند. اینان گفته‌اند مقاتله با مشرکان و گردن‌زدن آن ها به‌امر معبود بود و خاصف‌النعلی که به تعبیر و تفسیر ماجرا، «قلبش به‌وسیله ایمان آزموده گردیده» تنهافرد سزاوار امامت و جانشینی فرستاده(ص) میباشد.[۵۲]

ماجرا بیان کندهٔ جانشینان نبی
حُرّ عامِلی محدث و عالم شیعه، روایتی از فرستاده اکرم(ص) نقل کرده که در آن از امام علی با کنیه خاصف‌النعل خاطر گردیده و بر جانشینی وی و امامت فرزندانش از نسل امام حسین(ع) تصریح گردیده‌است.[۵۳] وی در حدیث دیگری آورده فرستاده(ص) در پاسخ سؤال ابوبکر و قدمت دربارهٔ خلیفه پس از خودش، جانشین خویش را خاصف‌النعل نامید، درحالی‌که علی(ع)‌ سرگرم پینه‌زدن کفش فرستاده بود.[۵۴] از عایشه نیز شبیه اینگونه روایتی نقل شد‌ه‌است.[۵۵]

ابوالصلاح حلبی (م ۴۴۷ق) در تخمین‌المعارف گزارشی آورده میباشد که رسول اکرم(ص) در یکی سفرهای خویش، از ابوبکر و قدمت می خواهد بر خاصف‌النعل به‌تیتر «امیرالمؤمنین» درود نمایند، درحالی‌که امام علی(ع) درگیر وصله‌کردن کفش‌های فرستاده بود.[۵۶]

قصه هادی امت
خزاز مولف کتاب کفایةالاثر روایتی را بیان کرده که در آن، فرستاده اسلام(ص) در تعبیروتفسیر واژه و کلمه «هادی» در آیه هفتم سوره رعد، امام علی(ع) را خاصف‌النعل معرفی کرد که در آن فرصت در کناره‌ای به پینه‌زدن کفش نبی سرگرم بود و آن گاه به ذکر فضیلت ها امام پرداخت و امامان بعداز خویش را دوازده بدن، به عدد نقبای بنی‌اسرائیل معرفی کرد و مهدی را از آنان دانست.[۵۷]

فردوس و دوزخ و جهنم برزخی
در برزخ، هر که به سود اعمالی که در جهان اعمال داده میرسد و در فیض، گروهی بهشتی و گروهی جهنمی مسجد قبا مشهد می گردند.[۲۴]
یک کدام از دلایلی که برای ثابت فردوس برزخی طرح گردیده، این آیه از سوره نحل میباشد که فرشتگان زمانی روح مؤمنان را قبض می‌نمایند، به آن ها میگویند: «سلام و عرض ادب باد، به (محرک) آنچه اعمال می‌دادید به پردیس درآیید».[۲۵] همینطور، در سوره آل عمران آمده که شهیدان زنده و ذوق زده می باشند و نزد پروردگارشان روزی آدرس مسجد قبا مشهد داده می گردند.

[۲۶] به اعتقاد و باور دانشمندان از شیعه و سنی، این آیه‌ها نشانگر این حقیقت میباشد که مومنان و شهیدان پس از مرگ و پیش از قیامت، زنده‌اند و در پردیس برزخی حضور دارا‌هستند و از نعمت‌های الهی سود‌مند میباشند.[۲۷]
درباره دوزخ برزخی نیز در سوره نساء آمده که زمانی فرشتگان روح ظالمان را قبض می‌نمایند، با آن ها مصاحبه کرده و به آن ها می گویند: جایگاهتان دوزخ وجهنم میباشد.[۲۸] به یقین پژوهشگران، این مصاحبه دلالت داراست بر این که ظالمان پس از مرگ و پیش از قیامت، زنده میباشند و به دوزخ وجهنم وارد رزرو مسجد قبا مشهد می شوند.[۲۹]
همینطور، به عذاب فرعونیان در سوره غافر[۳۰] ادله گردیده که پس از مرگ، پروردگار عذاب فرعونیان را در دو مرحله ایفا می‌نماید: یکی از پیش از قیامت (هر صبح و شام در برزخ) و دیگری پس از شماره تلفن مسجد قبا مشهد قیامت.[۳۱]
[یادداشت ۴]

در احادیث نیز بارها به پردیس و دوزخ و جهنم برزخی تصریح شد‌ه‌است.[۳۲] [یادداشت ۵] امام علی (ع) در یکی خطبه‌هایش در باره برزخ اینگونه میگوید: آيا هیچیک از بستگان را برسد که دفع مرگ نمایند آيا مدیحه گران با فریاد و فغان خویش گرهى از این شغل توانند گشود در حالى که، آدمى گروگانِ محلّه مردگان میباشد و صرفا در تنگناى گور خفته میباشد. حشرات و گزندگان، پوست تنش را بر دریده‌اند و آن پیكرى که تا چندى پیش زنده و شاداب بود، اینک پوسیده گردیده و وزش بادها نشانش را برانداخته و دستِ حادثه هاِ دوران خاکِ وی بر باد داده. آرى، بدنهاى جدید و لطیف، دگرگون گشته و آن استخوانهاى نیرومند پوسیده گردیده و جانها در گرو توشهِ گرانِ گناهان گرفتار ما‌نده‌اند. آن خبرهاى غیبى، که شنیده بودند، به اعتقاد و باور چشم‌اند. از وی نمى‌خواهند که بر انجام نیک خویش بیفزایند و راهى براى گذشتن از لغزشها و خطاهایشان نمی‌یابند.[۳۳]

تکامل و تنزّل در برزخ
به اعتقادوباور دانشمندان، قابلیت و امکان تکامل و تنزّل در برزخ، بوسیله اثرها اعمالی که سابقا در جهان جاری ساختن داده‌ایم، وجود دارااست؛ چنانکه پروردگار در سوره یس فرموده «مردگان را زنده میکنیم و آنچه کرده‌اند و آنچه از آثارشان پس از مردن بروز می‌نماید، همگی را می‌نویسیم»[۳۴].[۳۵]
این تیم از پژوهشگران متذکر گردیده‌اند که در برزخ، قابلیت اعمال شغل های نیک و بد که به تکامل یا این که تنزّل فرد بینجامد، نیست؛[۳۶] چنانکه امام علی(ع) فرموده «امروز(پیش از مرگ)، وقتِ فعالیت میباشد خیر حسابرسی؛ و فردا(پس از مرگ) وقتِ حسابرسی میباشد، خیر فعالیت».[۳۷]
برخی از احادیث مدرک می دهند که خردسال ها از این قاعده استثنا گردیده و می توانند در برزخ تکامل یابند.[۳۸]

شفاعت در برزخ
نوشته‌علمیٔ مهم: شفاعت
شفاعت از مسلمات قرآنی میباشد[۳۹] که به اعتقاد و باور بعضا از دانشمندان شیعه-به عنوان مثال محمدحسین طباطبائی و محمدحسین حسینی تهرانی- اصطلاحاً به معنای برداشتن عذاب از گناهکاران در روز قیامت میباشد و مشتمل بر برزخ نمی شود.[۴۰] این مجموعه از پژوهشگران، حضور رسول(ص) و ائمه(ع) در حالا احتضار و پرسش قبر و تصرفات تکوینی وی را قبول دارا‌هستند البته از آن، با تیتر شفاعت حافظه نمیکنند.[۴۱]

در انتقاد این طریقه اورده شده که همین ترازو از تصرفات تکوینی نبی(ص) و ائمه(ع) در برزخ، مصداق شفاعت میباشد؛ و این ماجرا از امام درست گو(ع) که «در قيامت، همگی شما در پرتو شفاعت پيامبر یا این که جانشین وی، در پردیس هستيد؛ ولی به پروردگار نسبت به شما در برزخ هراسناكم!»[۴۲] نیز دلالتی ندارد بر این که در برزخ، شفاعت وجود ندارد بلکه امام(ع) درصدد ذکر این نکته میباشد که نباید به آرزو شفاعت، به گناه کثیف شویم زیرا احتمال دارااست در برزخ، به دلایلی مشتمل بر شفاعت نشویم.[۴۳]

تفاوت‌های برزخ و آخرت
برخی دانشمندان، برای آخرت معنای پهناور‌ای در لحاظ گرفته و آن را به معنای دنیا بعداز مرگ میدانند که دربرگیرنده برزخ و قیامت کبری و بعداز آن میگردد. در‌این حالت، برزخ بخشی از آخرت میباشد خیر متمایز از آن.[۴۴] ولی گروهی از دانشمندان، آخرت را به معنای عالم بعد از قیامت کبری، و برزخ را به معنای عالم بعد از مرگ و پیش از قیامت کبری دانسته و به مقایسه آن دو و بیان تفاوت‌هایشان پرداخته‌اند:[۴۵]

با برپایی قیامت، جهان و برزخ نابود گردیده و آخرت آغاز می‌گردد؛ ولی وجود برزخ به طور برابر با وجود جهان برقرار میباشد.[۴۶]
با برپایی قیامت، در آخرت ارتباط بشر با اثرها اعمالی که سابقا در جهان اعمال داده بود جدا می‌گردد؛ البته در برزخ، اینگونه ارتباط‌ای برقرار میباشد.[۴۷]
برهمین اساس، بواسطه اثرها اعمالی که سابقا در عالم اجرا داده گردیده، قابلیت و امکان تکامل و تنزّل در قیامت نیست؛ ولی در برزخ اینگونه امکانی می باشد.[۴۸]
با برپایی قیامت، برگشت از آخرت به عالم ممکن وجود ندارد؛ ولی رجوع و برگشت از برزخ به جهان ممکن میباشد، چنانکه زنده کردن مردگان بوسیله عیسی(ع) و یا این که رجعت برخی آدم‌ها، برگشت آن ها از برزخ به عالم میباشد.[۴۹]
در آخرت، روح آدمی به تن مادی و دنیوی خودش وابستگی میگیرد؛ البته در برزخ روح آدمی با تن مثالی معاش می‌نماید.[۵۰]
در آخرت، شفاعت وجود دارااست؛ ولی -سازه بر یک حیث- در برزخ شفاعت وجود ندارد.[۵۱]
با برپایی قیامت، آدم‌ها تمامی و ناگهان توده می گردند؛ ولی در برزخ، بشر‌ها به ندرت و به گذر زمان فرصت، به یکدیگر ملحق میشوند.[۵۲]
عذاب آخرت شدیدتر و طاقت فرسا‌خیس از عذاب برزخ میباشد؛ چنانکه عذاب آخرت برای گروهی از عموم جاوادنه میباشد ولی عذاب برزخ برای همگان موقت میباشد و با برپایی قیامت، از فی مابین می‌رود.[۵۳]
ملاصدرا در اسفار تفاوت آن‌چه را آدم در برزخ مشاهده می‌نماید با آن‌چه در قیامت مشاهده می‌نماید در شدت و ضعف،کمال و نقص دانسته بدین ذکر که آدمی در برزخ شکل‌های جزیی غیر دنیوی را با چشم خاطر مشاهده می‌نماید البته در قیامت با دیده اخروی به طور محسوس مشاهده می نماید ولی دیده محسوس‌ْدربین آدم در آخرت غیر از دنیاست. [۵۴]

احمد بن اِسحاق اَشعَری قمی
(درگذشت حدود سال‌های ۲۶۰ تا ۲۶۳ق) از راویان شیعه قرن سوم که محضر چهار امام را فهم و شعور کرد. وی از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و همینطور نماینده قانونی امام عسکری(ع) در قم بود و از عده ای میباشد که امام مجال(عج) را در کودکی چشم میباشد. بعضی گزارش‌ها از کار وی در عصر غایب بودن صغرا تحت عنوان دستیار نایب اولیه عثمان بن سعید حکایت دارااست. وی دارنده تألیفاتی همانند علل الصوم و مسائل الرجال مسجد قبا مشهد میباشد.

مسجد امام حسن عسکری در قم به وسیله وی و به امر امام عسکری(ع) ایجاد شده است. حرم وی در سرپل‌ذهاب در استان کرمانشاه آدرس مسجد قبا مشهد جای‌دارد.

تبارنامه
نسب وی اینگونه میباشد: احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد بن صاحب الأحوص الاشعری. رزرو مسجد قبا مشهد لقب او‌را ابوعلی گفته‌اند.[۱]

اجداد وی از طایفه اشعری بودند که در کوفه سکونت داشتند. جدّ چهارم وی، احوص بن سائل اشعری در قیام زید بن علی کمپانی کرد و فرماندهی سپاه او‌را بر ذمه گرفت و پس از شهیدشدن زید، بازداشت شد. پس از چهار سال حبس در زندان حجاج، با شفاعت برادرش عبداللّه آزاد شد و یار وی به قم مهاجرت کردند و طایفه اشعریان قم را تشکیل شماره تلفن مسجد قبا مشهد دادند.[۲]

پدرش اسحاق بن عبدالله بن سعد از راویان آیتم اتکا قم بود و از امام درستگو(ع) و امام کاظم(ع) داستان نموده است.[۳]

صحابی سه امام
از منابع رجال شیعه برمی‌آید که احمد بن اسحاق از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و از یاران مجاورت امام عسکری(ع) بوده و از آنها ماجرا نموده است. برای وی کتاب‌هایی برشمرده گردیده برای مثال «علل الصوم»(کتابی تعالی بوده میباشد) و «مسائل الرجال» درباره سؤالات اصحاب امام هادی عليه‌السلام از حضرت»‌.[۴] اين رسايل حاوى گروه اى از «مسائل» میباشد كه «رجال» متعدد از يكى از ائمه معصوم عليه السلام پرسيده اند و اين كتاب ها با مباحث رجالى به معناى آشنایی راويان ارتباطى ندارد.[۵] روحانی طوسی در فهرست کتاب علل الصلاة که کتاب بزرگی بوده را از کتاب‌های احمدبن اسحاق دانسته میباشد. [۶]

وکالت
در بعضا منابع از او تحت عنوان نماینده قانونی امام عسکری(ع) در موقوفات قم حافظه گردیده‌است.[۷] بعضا با توکل بر پاره‌ای قرائن اورا نماینده قانونی امام هادی(ع) نیز دانسته‌اند.[۸]

درخواست دست‌خط از امام عسکری
در بعضا منابع به‌این مساله اشاره گردیده‌است که وی از روش اخذ توقیعات نیز با امام حسن عسکری(ع) در مورد بوده که به عنوان مثال آنها قصه پایین میباشد:

احمد بن اسحاق میگوید: روزی در یکی‌از ملاقات‌ها سرویس امام عسکری(ع) رسیدم و درخواست کردم چیزی بنویسد تا اینجانب خطّش را ببینم تا هر‌گاه توقیعی بر اینجانب وارد شد، آن را بشناسم. امام فرمود:

ای احمد! خط، با خودکار درشت و ریز در نظرت گوناگون می‌کند. مبادا به شک وتردید افتی! (سیاق خط را ببین، خیر ریز و درشتی آن را)
بعد از آن دوات طلبید و خط نوشت. زمانی می‌نوشت، با خویش گفتم: از وی تقاضا کنم قلمی را که با آن می‌نویسد، به اینجانب ببخشد. زیرا از تایپ کردن خارج از شد استارت به کلام زدن با اینجانب کرد و خودکار را با دستمالش منزه می کرد. آن گاه فرمود: بگیر،‌ای احمد! و مداد را به اینجانب بخشید.[۹]

دیدن حضرت مهدی(عج)
در تاثیر فشار سیاسی حکمرانان عباسی، زمینه جانشینی امام عسکری(ع) نهفته داشته میشد و غیر از دوستان آیتم پشت گرمی و مجاورت امام، کسی از آن مطلع خلا. شیعه‌ها قم در‌این‌باره از احمد بن اسحاق سؤالاتی کردند و وی برای اینکه داده ها بیشتری دستیابی نماید و جانشین حضرت را با دیده خویش ببیند، به سامرا رفت و به محضر وی رسید. پیش از اینکه وی سخنی بگوید، امام فرمود:

«احمد بن اسحاق! معبود متعال از ویّل خلقت انسان تا امروز زمین را خالی از حجت قرار نداده میباشد و تا قیامت هم خالی نخواهد گذاشت...»
احمد پرسید: حجت خداوند بعداز شما که می باشد؟ حضرت به باطن منزل رفت و لحظه‌ای بعد از آن درحالی که کودکی سه ساله را در آغوش گرفته بود، خارج آمد و فرمود:

«در صورتی نزد معبود و حجت‌های وی مقامی والانداشتی، فرزندم را به تو آرم نمی‌دادم. این نوباوه هم‌اسم و هم‌لقب نبی پروردگار(ص) میباشد و همین نوپا میباشد که زمین را آن گاه‌که از ظلم مالامال گردیده، آکنده‌از عدل خواهد کرد.»[۱۰]
قبلا دیدار، امام عسکری(ع) در طومار‌ای به احمد بن اسحاق، به دنیا آمدن حضرت مهدی(عج) را به وی خبر داده بود.[۱۱]

شبر بن محمد حویزی

شُبَّر بن محمد حویزی فقید و محدّث امامی قرن دوازدهم، سرسلسله قبیله شبّر میباشد. وی در نجف به علم آموزی فقه و حدیث پرداخت. بعد از اشراف عثمانی ها بر عراق در قبال اشغالگران قیام کرد اما به جهت دسیسه برخی روسای قبایل ناکامی خورد. بیش تر از ۳۰ تاثیر برای حویزی برشمرده‌اند که عمدتاً درباره تفصیل حالا علما و انساب، فقه و حدیث مسجد قبا مشهد میباشد.

نسب و به دنیا آمدن
حویزی سرسلسله قبیله شبّر، شاخه‌ای از مشعشعیان، میباشد که نسب آن‌ها به امام کاظم (ع) می رسد.[۱] پدرش، محمدبن ثنوان، محدّث و فقید فقاهتی بود. شبّر در ۱۱۲۲ق در حویزه/ هویزه متولد شد و در همانجا رویش یافت، بعد از آن به نجف مسافرت کرد و به علم آموزی فقه و حدیث آدرس مسجد قبا مشهد پرداخت.

اساتید
وی ا ز احمد بن اسماعیل جزایری، رضی الدین بن محمد موسوی عاملی مکی، نصرالله معلم حائری و یوسف بن عبدالله بحرینی (متوفی ۱۱۷۱) اذن قصه ا رزرو مسجد قبا مشهد خذ کرد.[۲]

قیام در مقابل عثمانی
بعداز اشراف عثمانیان بر عراق، حویزی برخی بزرگان عرب، مانند روحانی حمود آل ثنا و روحانی خلیل آل عباس، را به قیام در قبال اشغالگران فراخواند و با آماده آوردن سپاهی در ۱۱۶۰ به نبرد با عثمانیان پرداخت. سپاه وی آغاز پیروزیهایی استخراج کرد، ولی به منجر دسیسه برخی رؤسای قبایل باخت خورد و حویزی به اسارت به بغداد برده شد، اما بعداز مدتی آزاد شماره تلفن مسجد قبا مشهد شوید.[۳]

تالیفات
بیش تر از سی تیتر تاثیر برای حویزی برشمرده‌اند که عمدتاً درباره گستردن اکنون علما و انساب، فقه و حدیث میباشد. بعضی از مهم‌ترین آن ها عبارتند از:

الذَخیرةُ فی العُقبی فی مَوَدَّةِ ذَاو القُربی، در تفصیل نسب سید علی خان بن سیدخلف حویزی.[۴]
رسالة فی نسب محمد المشعشعی، درباره نسب جد اعلای خویش، سید محمد بن فلاح مشعشعی.[۵]
کنزالسعادة، در گستردن درحال حاضر شماری از عالمان.[۶]
جُنَّةُ البَرِیة فی اَحکامِ التَقیة یا این که به تعبیر و تفسیر دیگر جنّةالامامیة فی احکام التقیة؛ [۷] حُجّةالخصام، درباره قیام برای اقامه حق در بعدازظهر غایب بودن.[۸]
حرمةالتمتّع بالفاطمیات یا این که الجمع دربین الفاطمیین، که گزینه اعتنا عالمان اکثری قرار گرفته میباشد.[۹]
صَفوَةَ المرام، کناره‌ای مبسوط بر مدارک الاحکام سید محمد عاملی
رساله هایی شرعی در موضوعات متعدد، برای مثال درباره وجوب غسل آدینه، احکام خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها و خمس.[۱۰]
کناره بر اصول کافی و بحارالانوار و اثراتی در دانش رجال.[۱۱]
درگذشت
تاریخ درگذشت او‌را حرزالدین ۱۱۷۰ق[۱۲] بیان نموده است و محسن امین ۱۱۷۸ق [۱۳] ، البته جاسم حسن شبّر[۱۴] هر دو را غلط دانسته و عهد و پیمان آقابزرگ طهرانی[۱۵] را پذیرفته که نوشته حویزی در ۱۱۸۶ یا این که حدود ۱۱۹۰ درگذشته میباشد. حویزی در بقعه امام علی(ع) به خاک امانت شد.[۱۶] یک کدام از ادبای هم بعد از ظهر‌اش، رساله‌ای در گستردن هم اکنون او نوشته میباشد.[۱۷]

پانویس
کیاءگیلانی، احمدبن محمد، سراج الانساب، ص۹۲؛ حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، ج۱، ص۳۵۱؛ حمدی جعفری، محمد، عشائر و أسرالسادة الحسینیة فی العراق و الوطن العربی، ج۱، ص۱۰۰؛ روضان، عبدعون، موسوعة عشائر العراق: تاریخ، انساب، رجالات، مآثر، ج۲، ص۳۹۳.
حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، ج۱، ص۳۵۱؛ امین، ج۷، ص۳۳۰؛ آقابزرگ طهرانی، طبقات، ص۳۳۲، ۳۳۴، ۶۵۰؛ عامری، ناصر عبدالحسن، موسوعة انساب العشائر العراقیة: السادة العلویون، ج۱، ص۱۸۳؛ ر.ک: آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱۱، ص۱۴۴.
ر.ک: حرزالدین، مح

درک صحبت مورچه
یک کدام از مواقعی که قرآن از درک لهجه حیوان‌ها بوسیله سلیمان نقل کرده، گفتار مورچه‌ای میباشد که به مورچه‌های دیگر میگوید وارد منزل‌های خویش گردند تا سلیمان و سپاهیانش در حالی که متوجه نیستند آنها را نابود نکنند.[۱۴] سلیمان از حرف مورچه تبسم کرد و خدا را شکر کرد.[۱۵] تعبیروتفسیر مجمع البیان بدین نکته دقت داده که صوت مورچه برای سلیمان مضمون‌ بود، به همین جهت در قران از تفسیر عهدوپیمان «مِن قَوْلِهَا» به کار گیری مسجد قبا مشهد نموده است.[۱۶]

حافظ شیرازی:
لحاظ کردن به درویشان مُنافیِّ بزرگی وجود ندارد
سلیمان با چُنان حشمت، دیدگاه ها بود با مورش[۱۷]این مورچه در خطاب به مورچه‌های دیگر فرمان می دهد و از این امر اینگونه برداشت گردیده که‌این مورچه ملکه مورچه‌ها بوده میباشد.[۱۸] مورچه در‌این گفتار نسبت ظلم را از حضرت سلیمان(ع) و لشکریان نفی می‌نماید و از سخن وی اینگونه برداشت می‌گردد حضرت سلیمان و لشکریان وی، از روی دوراندیشی و عمد موجودات ضعیفی همانند مورچه‌ها را پایمال آدرس مسجد قبا مشهد نمی‌کردند.[۱۹]

بعضا مفسران معتقدند از این آیه برداشت می شود که مورچگان نیز فهم و شعور، نِظام و مصاحبه دربین خویش را داراست و امروزه دانش نیز این را اثبات می‌نماید و آشنایی سلیمان از آن صرفا به وسیله اعجاز رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۲۰]

صحبت‌اعلام کردن با هدهد
روایت صحبت بیان کردن سلیمان با هدهد از آیه ۲۰ تا ۲۸ سوره نمل آمده میباشد. پرنده ها در اطاعت سلیمان بودند. سلیمان متوجه عدم حضور هدهد گشت[۲۱] و بیان کرد که در شرایطی‌که هدهد برای غایب بودن خویش استدلال موجهی نداشته باشد او‌را تنبیه شدید یا این که ذبح خواهد کرد. بعد از مدتی خیر چندان وقت گیر، هدهد رجوع.[۲۲] هدهد سخنان خویش را برای ترغیب سلیمان و دلجویی از وی، به‌خیال قبول عذرش اینگونه استارت کرد که بر چیزی تدبیر یافته که سلیمان از آن بی‌استحضار میباشد.[۲۳] هدهد گزارشی از مملکت سبأ که زنی بر آن حکومت می کرد، بخشید. هدهد حکومت آن زن را به قدرى منظم میداند كه از هر چيزى سود‌‏مند و بهره مند شماره تلفن مسجد قبا مشهد می‌باشند.[۲۴]

هدهد آنها‌را اینگونه تعریف می‌نماید که بر خورشید سجده می‌نمایند و شیطان اعمالشان را زینت بخشیده و آن ها را از شیوه راست بازداشته میباشد.[۲۵] هدهد در پی بعضی اوصاف خدا را بیان می‌نماید.[۲۶] از این سخنان هدهد برداشت کرده‌اند که‌این پرنده نسبت به آفریدگار آشنایی و معرفت عمیق داراست؛ چون پرستش خورشید را مردود دانسته و آن را جزء وسوسه‌های شیطانی میداند.[۲۷]

سلیمان نیز بعد از رسیدگی صحبت هدهد، هدهد را به یاروهمدم طومار‌ای به آن دیار می‌فرستد.[۲۸]

جستارهای متعلق
حقوق و دستمزد حیوان‌ها
‌ قالی کوچک سلیمان
پانویس
طاهری‌نیا، «تکلم و اظهار کرد‌وگوی حیوان ها در قرآن»، ص۱۹۳.
طاهری‌نیا، «تکلم و اعلام کرد‌وگوی حیوان ها در قرآن»، ص۱۹۳.
صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۳۴۷ - ۳۵۳.
معرفت، انتقاد شبهه ها پیرامون قرآن کریم و مهربان، ۱۳۹۲ش، ص۳۸۹.
مکارم شیرازی، تعبیر مثال، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۴۱۹.
سوره نمل، آیه۱۶.
طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۳۵۰.
طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۳۵۱.
مغنیه، تعبیر و تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج‏۶، ص۱۲.

نگرش دوم: سنی بودن
برخی، به دلایل پایین او را از اهل سنت دانسته‌اند:

او در هرات حضور داشته و با امیر علیشیر نوایی و عبدالرحمن جامی که از صوفیان نقشبندی می باشند، همنشین بوده‌میباشد. فرزندش فخرالدین نیز اورا به دنبال فرقه نقشبندی مسجد قبا مشهد میداند.[۲۱]
بعضی اثر ها کاشفی بر پایه ی آموزه‌های اهل سنت تدوین گردیده برای مثال جواهر التفسیر که مذهب حنفی را تحت عنوان مذهب رفیعتر معرفی نموده آدرس مسجد قبا مشهد است.[۲۲]
او شاگردانی داشته که با وجود تمایل ضد شیعی، از کاشفی تعریف‌و‌تمجید می‌نمایند.[۲۳]کاشفی در آثارش به خلفا، صحابه و علمای اهل سنت احترام نهاده میباشد.[۲۴]ذکر فضیلت روز عاشورا با توکل بر منابع اهل سنت.[۲۵]بیان صلوات منحصر اهل سنت که در اثرها خطی او مو جود رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
‌ بینش او درباره امام مهدی(عج) که می‌نویسد: «به عهد برخی که اورا زنده میدانند، می گویند در اقصی بلاد مغرب شهرها در تصرف اوست.»[۲۶]
سنی دوازده‌امامیفرستاده جعفریان،‌ متفحص تاریخ ایرانی، برآن میباشد او، در عین اکنون که از اهل‌سنت به شمار می‌آمده، به دوازده امام نیز ارادات داشته میباشد. ازاین‌رو، می بایست او و امثال او را سنی دوازده امامی شماره تلفن مسجد قبا مشهد نامید.[۲۷]

تأثیرات
کاشفی آرم اعطا کرد که سنت سوگواری برای امام حسین(ع)،‌ در وقار فارسی مقام بلندی داشته و قبل از بعد از ظهر صفوی بین اهل‌سنت و شیعه ها اهل ایران ترویج داشته میباشد. بعضا نوشتن کتاب روضة الشهدا را موجب تسریع در تمایل به تشیع، در برخی از نقاط جمهوری اسلامی ایران دانسته‌اند.[۲۸] کاشفی خویش از مناقب‌خوانان شمرده گردیده است و روضة الشهداء وی از متن ها تأثیرگذار درین آئین شمرده گردیده است.[۲۹]

کتاب روضة الشهداء
اثر ها
ملا حسین واعظ کاشفی اثرها اکثری از خویش به یادگار نهاده میباشد،[۳۰]

کتاب مدیحه الشهدا
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: روضة الشهداء (کتاب)
مشهورترین تاثیر کاشفی، کتاب روضة الشهداست که مشتمل بر ۱۰ باب و یک خاتمه میباشد و به اجمال، معاش دوازده امام را دربردارد؛ اما غرض اساسی تالیف کننده، پرداختن به مصائب امام حسین(ع) میباشد. از خصوصیت‌هایی که روضة الشهداء را به یادماندنی کرده، فصاحت ذکر و خودکار مولف میباشد. اما این کتاب به رغم آوازه فراوان، به‌برهان ضعف‌های محتوایی، آیتم مخالفت عالمان و پژوهشگران قرار گرفته و اعتراضات بدون شوخی به آن وارداتی میباشد. از بینش منتقدان، مهم ترین اشکالات روضة الشهدا نگاه صوفیانه، نقل‌های خطا و داستان‌گویی‌های کاشفی میباشد.[۳۱] محتوای خاص کتاب روضة الشهداء از لحاظ نقل مطالب خیره کننده وغریب وگاه اختصاصی سبب ساز گردیده که بعضی مولف اش را مردی بوقلمون صفت و ناشناخته از حیث مذهب بدانند. [۳۲] وبرخی دیگر اورا مردی جامع و دانا و متبحر بدانندکه به منابع و کتبی دسترسی داشته که در دست سایرافراد نبوده میباشد. [۳۳]

دیگر اثرها
مثلا اثر ها او عبارتند از:

آئینه سکندری یا این که استکان جم.
اختیارات النجوم.
جواهر التفسیر.
مواهب علیه بدایع الافکار، فی صنعت های الاشعار.
فتوت‌طومار سلطانی.
خوی محسنی یا این که جواهر الاسرار.
انوار سهیلی.
اربعون حدیثا یا این که الرساله العلمیه فی الاحادیث النوبیه.
اسرار قاسمی در علم کیماگری به فارسی.
بدایع الافکار فی صنعت های الاشعار.
تحفه الصلوات.
تحفه العلیه فی دانش حروف.
تعبیروتفسیر حسینی یا این که المواهب العلیه.
مخزن الانشاء.
لُبّ لُباب مثنوی.
تعبیر زهراوَین یا این که عروس.
تعبیروتفسیر سوره یوسف.
تعبیر و تفسیر قرآن مجید.
ده مجلس خلاصه نوحه الشهدا.
سبعه کاشفیه در ستاره شناسی.
تفصیل الاسماء الحسنی.
فضل و ادب الصلوات علی النبی.
باخبر الانوار.[۳۴]
پانویس
خواندمیر، حبیب السیر، ۱۳۳۳ش، ج۴، ص۳۶۴.
عنبرانی، مروری بر معاش کاشفی، ۱۳۷۰ش، ص۲۵.
کاشفی، فتوت‌طومار سلطانی، ۱۳۵۰ش، ص۱۷.
خواند میر، حبیب السیر، ۱۳۳۳ش، ج۴، ۳۶۴.
افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ص۱۸۵.
افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ص۱۸۵.
صفی، رشحات عین الحیات، ۱۳۵۶ش، ج۱، ص۱۴۵-۱۴۴.
صفی، رشحات عین الحیات، ۱۳۵۶ش، ج۱، ص۱۴۵-۱۴۴.
عنبرانی، مروری بر معاش کاشفی، ۱۳۷۰ش، ص۸۴.
حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۱، ص۴۴۶، ۶۱۳.
خواندمیر، حبیب السیر، ۱۳۳۳ش، ج۴، ص۳۲۵.

اسماعیل (فرستاده)
اسماعیل از پیامبران الهی و فرزند ابراهیم‌ خلیل‌ و اخوی اسحاق میباشد. به اطمینان بیشتر مسلمان‌ها‌ وی به عبارتی ذبیح میباشد. همینطور سازه بر احادیث اسلامی نسب‌ رسول اسلام به اسماعیل مسجد قبا مشهد می رسد.

سفر به مرزوبوم مکه به یار مامان خود هاجر، به وجود وارد شدن چشمه زمزم به برکت او، استعداد برای قربانی شدن به وسیله پدرش و تشکیل داد منزل کعبه از مهم ترین اتفاق ها زندگانی او آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.

واژه و کلمه اسماعیل
اسم‌ او‌ در لغت‌طومار‌ها غالباً غیر عربی و مرکب‌ از دو واژه و کلمه «اسمع» و «ایل» (به‌ معنای‌ خداوند را شنید) آمده میباشد[۱] و گفته‌اند که‌ ابراهیم‌(ع‌) به‌ هنگام‌ درخواست‌ فرزند از خداوند با این‌ واژه‌ها شروع کلام‌ میکرد.[۲] آرتور جفری‌ با پژوهشی‌ درباره این‌ اسم‌، ریشه‌ای‌ قدیمی‌ برای‌ آن‌ حافظه نموده است و نظایر آن‌ را در منابع‌ عبری‌، حبشی‌ و دیگر گویش‌های سامی‌ آرم‌ داده‌ رزرو مسجد قبا مشهد میباشد‌.[۳]

اسماعیل در قرآن
اسم‌ اسماعیل‌ ۱۲ توشه در قرآن مهربان‌ خاطر گردیده‌ میباشد‌ که ۱۱ موردش در باره اسماعیل فرزند ابراهیم میباشد[یادداشت ۱] که‌ موضوعاتی‌ همانند‌ بنای‌ کعبه بوسیله ابراهیم‌ و اسماعیل‌(ع)،[۴] نزول‌ وحی به‌ او‌ و نیز حافظه وی در کنار دیگر پیامبران‌ الهی‌،[۵] ولادت وی به‌ تیتر‌ عطیه‌ای‌ خدایی‌ به‌ ابراهیم‌[۶] و نیز بیان صفات‌ نیک‌ او[۷] برای مثال این‌ حافظه کرد شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد‌.

در آیه ۸۵ از سوره انبیاء، حضرت اسماعیل‌ در کنار پیامبرانی‌ زیرا‌ ادریس و ذوالکفل‌، از صابران‌ دانسته‌ گردیده‌ میباشد‌ و بعضا‌ از مفسران‌ رمز نهادن‌ اسماعیل‌ برای‌ ذبح‌ را یکی‌از‌ از علامت‌های آشکار طاقت وی دانسته‌اند.[۸]

اسماعیل‌ درست گو‌ الوعد
برخی‌ از مفسران‌، «اسماعیل‌ درست گو‌ الوعد»[۹] را به عبارتی اسماعیل‌ فرزند حضرت ابراهیم دانسته‌ و در توضیح‌ صحت‌ وی در وعد، داستانی‌ آورده‌اند.[۱۰]

قصه‌ معاش‌ اسماعیل‌(ع)
در منابع‌ روایی‌، در گستردن‌ ماجرا‌ معاش‌ اسماعیل‌ آمده‌ میباشد‌ که‌ ساره همسر ابراهیم‌(ع)، زیرا‌ عقیم‌ بود و شوهرش‌ را علاقمند به داشتن فرزند روئت کرد، کنیز خویش هاجر را به‌ همسری‌ وی درآورد تا شاید بتواند، صاحب و مالک‌ فرزندی‌ خواهد شد. هاجر از ابراهیم‌ حامله شد و فرزندی‌ آورد که‌ او‌را اسماعیل‌ اسم‌ نهادند.[۱۱]

در بخش اعظمی‌ از احادیث‌، بشارت‌ الهی‌ درباره میلاد فرزندی‌ «علیم» و «حلیم» برای ابراهیم‌ را که‌ در آیاتی‌ از قرآن کریم ومهربان مذکور‌ میباشد‌،[۱۲] مژده‌ به‌ به دنیاآمدن اسماعیل‌ دانسته‌ و او‌را دارای این‌ صفات‌ شمرده‌اند.[۱۳] اگرچه‌ در احادیث‌ متفاوت‌، درباره میلاد اسماعیل‌ به‌ هنگام‌ پیری بابا، حادثه‌ رأی وجود دارااست، ولی درباره سن‌ ابراهیم‌(ع) در آن‌ فرصت‌ اختلاف‌ به‌ دیده‌ می خورد و گروهی‌ او‌ را به‌ هنگام‌ به دنیا آمدن‌ اسماعیل‌ ۹۹ ساله‌ دانسته‌اند.[۱۴]

اسماعیل(ع) و اسحاق(ع)
نقل گردیده‌است که پس‌ از به دنیا آمدن اسماعیل‌، ساره‌ که‌ خویش فرزندی‌ نداشت‌، نسبت به هاجر و فرزند وی احساس حسادت داشت، اما‌ وی نیز مدتی‌ آنگاه با بشارت‌ الهی‌ در سن‌ پیری‌ فرزندی‌ آورد که‌ اورا اسحاق نامیدند. در احادیث‌ آمده‌ میباشد‌ ابراهیم‌ که‌ اسماعیل‌ را بسیار دوست‌ می‌داشت‌، یک‌ توشه که‌ اسحاق‌ را بر دامان‌ خویش داشت‌، با دیدن‌ اسماعیل‌ اورا به‌ مکان‌ اسحاق‌ نشاند.[۱۵] این‌ دستور حریق‌ غضب‌ ساره‌ را برانگیخت‌ و از حضور هاجر و فرزندش‌ نزد ابراهیم‌(ع) اظهار دلتنگی‌ کرد و شوهر را واداشت‌ تا آن‌ها‌ را از منطقۀ شام بدور سازد؛ بعد از آن‌ از سوی‌ خداوند به ابراهیم‌ دستور داده شد تا هاجر و اسماعیل‌ را به‌ مکه برنده شود.[۱۶]

ورود به مکه
بر شالوده احادیث‌ اسلامی‌، ابراهیم(ع)، هاجر و اسماعیل‌ را با خویش پیروزی و برای‌ پیمودن‌ راه و روش‌، معبود جبرئیل را راهنمای‌ آن ها‌ قرار بخشید، تا آنکه‌ به‌ سرزمینی‌ بی‌آب‌ و علف‌ رسیدند که‌ به عبارتی‌ مکه‌ بود و آنگاه‌ جبرئیل‌، ابراهیم‌ را با خبر کرد که‌ وعده‌گاه‌ خداوندی‌ همانجاست‌. پس از ورود به مکه، ابراهیم‌(ع)، همسر و فرزند را آنجا در مدد‌ خداوند بگذاشت‌ و رویه‌ برگشت‌ به سوی‌ شام‌ را در پیش‌ گرفت‌.